Türkiye Büyük Millet Meclisi
Genel Kurul Tutanağı
22. Dönem 2. Yasama Yılı
112. Birleşim 08/Temmuz /2004 Perşembe

Tutanak toplam 92 sayfadır.

DÖNEM : 22 CİLT : 55 YASAMA YILI : 2

T. B. M. M.

TUTANAK DERGİSİ

112 nci Birleşim

8 Temmuz 2004 Perşembe

İ Ç İ N D E K İ L E R

Sayfa

I. - GEÇEN TUTANAK ÖZETİ

II. - GELEN KÂĞITLAR

III. - BAŞKANLIĞIN GENEL KURULA SUNUŞLARI

A) GÜNDEMDIŞI KONUŞMALAR

1.- Ankara Milletvekili Zekeriya Akıncı'nın, amatör spor klüplerinin sorunları ile alınması gereken tedbirlere ilişkin gündemdışı konuşması ve Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Mehmet Ali Şahin'in cevabı

2.- Aksaray Milletvekili Ahmet Yaşar'ın, Türkiye-Almanya Parlamentolararası Dostluk Grubunun Almanya'daki temaslarına ilişkin gündemdışı konuşması

3.- Kastamonu Milletvekili Mehmet Yıldırım'ın, Şair ve Yazar Rıfat Ilgaz'ın ölümünün 11 inci yıldönümü münasebetiyle gündemdışı konuşması

B) TEZKERELER VE ÖNERGELER

1.- Denizli Milletvekili Ümmet Kandoğan'ın (6/1107) esas numaralı sözlü sorusunu geri aldığına ilişkin önergesi (4/207)

C) GENSORU, GENEL GÖRÜŞME, MECLİS SORUŞTURMASI VE MECLİS ARAŞTIRMASI ÖNERGELERİ

1.- Trabzon Milletvekili M. Akif Hamzaçebi ve 22 milletvekilinin, don olayının yarattığı zararın ekonomik boyutlarının araştırılarak fındık üreticilerinin sorunlarının çözümlenmesi için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/206)

2.- Ankara Milletvekili Yakup Kepenek ve 19 milletvekilinin, kadınların işgücüne katılımının önündeki engellerin ve olumsuzlukların saptanarak katılımın ve üretkenliğin artırılması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/207)

1

IV. - ÖNERİLER

A) SİYASÎ PARTİ GRUBU ÖNERİLERİ

1.- Gündemdeki sıralama ile çalışma saatlerinin yeniden düzenlenmesine ilişkin AK Parti Grubu önerisi

V. - KANUN TASARI VE TEKLİFLERİ İLE KOMİSYONLARDAN GELEN DİĞER İŞLER

1.- Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu (1/521) (S. Sayısı : 146)

2.- Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu (1/523) (S. Sayısı: 152)

3.- Çanakkale Milletvekilleri Mehmet Daniş ve İbrahim Köşdere'nin, Gelibolu Yarımadası Tarihî Millî Parkı Kanununa Geçici Bir Madde Eklenmesine Dair Kanun Teklifi (Kamu İhale Kanununa Geçici Madde Eklenmesine Dair Kanun Teklifi) ile Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu (2/212) (S. Sayısı : 305)

4.- Kamu Yönetiminin Temel İlkeleri ve Yeniden Yapılandırılması Hakkında Kanun Tasarısı ile İçişleri, Plan ve Bütçe ve Anayasa Komisyonları Raporları (1/731) (S.Sayısı : 349)

5.- Özel Gelir ve Özel Ödeneklerin Düzenlenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Tasarısı ve Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu (1/827) (S.Sayısı : 618)

6.- Belediyeler Kanunu Tasarısı ile Avrupa Birliği Uyum, İçişleri ve Plan ve Bütçe Komisyonları Raporları (1/766) (S. Sayısı : 616)

VI. - SORULAR VE CEVAPLAR

A) YAZILI SORULAR VE CEVAPLARI

1.- Adana Milletvekili Atilla BAŞOĞLU' nun, Zeugma Antik Kenti kurtarma çalışmalarına ilişkin sorusu ve Kültür ve Turizm Bakanı Erkan MUMCU'nun cevabı (7/2803)

2.- Muğla Milletvekili Ali ARSLAN'ın, emeklilerin tüketici fiyat endeksinden kaynaklanan maaş kayıplarına ilişkin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanından sorusu ve Sağlık Bakanı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vekili Recep AKDAĞ'ın cevabı (7/2823)

3.- Antalya Milletvekili Atila EMEK'in, Alanya İlçesindeki Akdağ-Hanay Yaylasının yaz ve kış turizmine kazandırılmasına ilişkin sorusu ve Kültür ve Turizm Bakanı Erkan MUMCU'nun cevabı (7/2843)

4.- Malatya Milletvekili Muharrem KILIÇ'ın, Malatya Havaalanının uluslararası uçuşa açılıp açılmayacağına ilişkin sorusu ve Ulaştırma Bakanı Binali YILDIRIM'ın cevabı (7/2887)

5.- Tekirdağ Milletvekili Enis TÜTÜNCÜ'nün, Bağ-Kur sigortalılarının prim borçlarının yeniden yapılandırılmasına ilişkin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanından sorusu ve Sağlık Bakanı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vekili Recep AKDAĞ'ın cevabı (7/2908)

2

I. - GEÇEN TUTANAK ÖZETİ

TBMM Genel Kurulu saat 14.00'te açılarak sekiz oturum yaptı.

Bursa Milletvekili Şerif Birinç, sulak alanların korunmasına ilişkin RAMSAR Sözleşmesine ve Türkiye'de bu kapsamda yapılan çalışmalara,

Erzurum Milletvekili Ömer Özyılmaz, Erzurum'da meydana gelen deprem sonrası yapılan çalışmalara ve alınan tedbirlere,

İlişkin gündemdışı birer konuşma yaptılar.

Tekirdağ Milletvekili Enis Tütüncü'nün, Trakya çiftçisinin içinde bulunduğu sorunlara ve alınması gereken önlemlere ilişkin gündemdışı konuşmasına, Tarım ve Köyişleri Bakanı Sami Güçlü cevap verdi.

Balıkesir Milletvekili Sedat Pekel'in (6/1127) esas numaralı sözlü sorusunu geri aldığına ilişkin önergesi okundu, sorunun geri verildiği bildirildi.

Bursa Milletvekili Şerif Birinç ve 27 milletvekilinin, Susurluk ve Nilüfer Çaylarındaki kirliliğin nedenlerinin ve sorumlularının araştırılarak zararlı ve tehlikeli atıklardan arındırılması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/205) Genel Kurulun bilgisine sunuldu; önergenin gündemdeki yerini alacağı ve öngörüşmesinin, sırası geldiğinde yapılacağı açıklandı.

Gündemin "Kanun Tasarı ve Teklifleri ile Komisyonlardan Gelen Diğer İşler" kısmının:

1 inci sırasında bulunan, Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun Tasarısının (1/521) (S. Sayısı: 146),

2 nci sırasında bulunan, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Tasarısının (1/523) (S. Sayısı: 152),

3 üncü sırasında bulunan, Kamu İhale Kanununa Geçici Madde Eklenmesine Dair Kanun Teklifinin (2/212) (S. Sayısı: 305),

Görüşmeleri, daha önce geri alınan maddelere ilişkin komisyon raporları henüz gelmediğinden;

4 üncü sırasında bulunan, Kamu Yönetiminin Temel İlkeleri ve Yeniden Yapılandırılması (1/731) (S. Sayısı: 349),

5 inci sırasında bulunan, Özel Gelir ve Özel Ödeneklerin Düzenlenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması (1/827) (S. Sayısı: 618),

Hakkında Kanun Tasarılarının görüşmeleri, ilgili komisyon yetkilileri Genel Kurulda hazır bulunmadığından;

Ertelendi.

6 ncı sırasında bulunan, Belediye Kanunu Tasarısının (1/766) (S. Sayısı: 616) görüşmelerine devam olunarak 59 uncu maddesine kadar kabul edildi, birleşime verilen aradan sonra, ilgili Komisyon yetkililerinin Genel Kurulda hazır bulunmadıkları anlaşıldığından, müzakereleri ertelendi.

Hatay Milletvekili Sadullah Ergin, İzmir Milletvekili Enver Öktem'in, yapmış olduğu konuşmada Partisine sataşması nedeniyle bir açıklamada bulundu.

8 Temmuz 2004 Perşembe günü, alınan karar gereğince saat 14.00'te toplanmak üzere, birleşime 01.42'de son verildi.

Sadık Yakut

Başkanvekili

Enver Yılmaz Yaşar Tüzün

Ordu Bilecik

Kâtip Üye Kâtip Üye

Türkân Miçooğulları Mevlüt Akgün

İzmir Karaman

Kâtip Üye Kâtip Üye

No. : 165

II. - GELEN KÂĞITLAR

8 Temmuz 2004 Perşembe

Teklif

3

1.- Bursa Milletvekili M. Altan Karapaşaoğlu'nun; Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyelerinin Ödenek, Yolluk ve Emekliliklerine Dair Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi (2/307) (Plan ve Bütçe ve Anayasa Komisyonlarına) (Başkanlığa geliş tarihi: 29.6.2004)

Rapor

1.- Ankara Milletvekili Salih Kapusuz ve 4 Milletvekilinin, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanuna Bir Ek Madde Eklenmesine Dair Kanun Teklifi ile Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu (2/306) (S. Sayısı: 638) (Dağıtma tarihi: 8.7.2004) (GÜNDEME)

Sözlü Soru Önergeleri

1.- Hatay Milletvekili Züheyir Amber'in, Emniyet Teşkilatı mensuplarının özlük haklarının iyileştirilmesine ilişkin İçişleri Bakanından sözlü soru önergesi (6/1191) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

2.- Antalya Milletvekili Feridun Fikret Baloğlu'nun, Antalya-Korkuteli Osmankalfalar Köyü göletinin ne zaman hizmete gireceğine ilişkin Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanından sözlü soru önergesi (6/1192) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

3.- Antalya Milletvekili Feridun Fikret Baloğlu'nun, Antalya-Alanya-Beyreli Köyünün su sorununa ilişkin Tarım ve Köyişleri Bakanından sözlü soru önergesi (6/1193) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

4.- Manisa Milletvekili Nuri Çilingir'in, S.S. Üzüm Tarım Satış Kooperatifleri Birliğinin DFİF'e olan borçlarına ilişkin Başbakandan sözlü soru önergesi (6/1194) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

5.- Kastamonu Milletvekili Mehmet Yıldırım'ın, Kastamonu'nun bazı ilçelerindeki adliye teşkilatlarının kaldırılma gerekçelerine ilişkin Başbakandan sözlü soru önergesi (6/1195) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

6.- Niğde Milletvekili Orhan Eraslan'ın, BAĞ-KUR'a kayıtlı esnafın kuruma olan borçlarına ilişkin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanından sözlü soru önergesi (6/1196) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

7.- Denizli Milletvekili Ümmet Kandoğan'ın, Antalya-İbradı İlçesinin Hükümet Konağı inşaatına ne zaman başlanacağına ilişkin Maliye Bakanından sözlü soru önergesi (6/1197) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

8.- Denizli Milletvekili Ümmet Kandoğan'ın, Antalya'ya bağlı İbradı ve Akseki İlçeleri arasındaki karayoluna ilişkin Bayındırlık ve İskân Bakanından sözlü soru önergesi (6/1198) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

9.- Balıkesir Milletvekili Sedat Pekel'in, doğal afetlerin tespitine yönelik radar sistemlerine ilişkin Çevre ve Orman Bakanından sözlü soru önergesi (6/1199) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

10.- Malatya Milletvekili Ferit Mevlüt Aslanoğlu'nun, EPDK yönetmeliğine göre teminat olarak kabul edilecek değerlere ilişkin Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısından (Abdüllatif Şener) sözlü soru önergesi (6/1200) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

Yazılı Soru Önergeleri

1.- Antalya Milletvekili Nail KAMACI'nın, Bingöl-Güroymak İlçesinde belediyenin alkollü içki satışını yasakladığı iddiasına ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3011) (Başkanlığa geliş tarihi: 11.6.2004)

2.- İstanbul Milletvekili Berhan ŞİMŞEK'in, bir yürütmeyi durdurma kararının uygulanmadığı iddiasına ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3012) (Başkanlığa geliş tarihi: 11.6.2004)

3.- İstanbul Milletvekili Emin ŞİRİN'in, Haberleşme Yüksek Kurulunun toplanamama nedenine ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3013) (Başkanlığa geliş tarihi: 14.6.2004)

4.- Malatya Milletvekili Ferit Mevlüt ASLANOĞLU'nun, İran'ı ziyaret edip etmeyeceğine ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3014) (Başkanlığa geliş tarihi: 16.6.2004)

5.- Adana Milletvekili Atilla BAŞOĞLU'nun, Adana İlinde uçak seferlerinin durdurulmasına ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3015) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

6.- İstanbul Milletvekili Mehmet Ali ÖZPOLAT'ın, olası bir depreme karşı ne gibi önlemler alındığına ve bilimsel çalışmaların dikkate alınıp alınmadığına ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3016) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

7.- Adana Milletvekili Atilla BAŞOĞLU'nun, çiftçileri ilgilendiren bir yasaya ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3017) (Başkanlığa geliş tarihi: 22.6.2004)

8.- Malatya Milletvekili Muharrem KILIÇ'ın, Sümer Holding Malatya Pamuklu Sanayi İşletmesinin özelleştirilmesiyle ilgili iddialara ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3018) (Başkanlığa geliş tarihi: 22.6.2004)

9.- Uşak Milletvekili Osman COŞKUNOĞLU'nun, Irak'la ilgili gelişmelerin ülkemiz üzerinde yaratacağı etkilere karşı önlem alınıp alınmadığına ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3019) (Başkanlığa geliş tarihi: 22.6.2004)

10.- Konya Milletvekili Atilla KART'ın, bir polis memuru hakkındaki iddialara ve hakkında yapılan adli işlemlere ilişkin Adalet Bakanından yazılı soru önergesi (7/3020) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

4

11.- Adana Milletvekili N. Gaye ERBATUR'un, İstanbul Bayrampaşa Cezaevinde oda sisteminin uygulanıp uygulanmayacağına ilişkin Adalet Bakanından yazılı soru önergesi (7/3021) (Başkanlığa geliş tarihi: 18.6.2004)

12.- Iğdır Milletvekili Dursun AKDEMİRin, yolsuzlukla mücadele için hazırlanan kanun tasarısına ilişkin Adalet Bakanından yazılı soru önergesi (7/3022) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

13.- Ardahan Milletvekili Ensar ÖĞÜT'ün, Ardahan İlindeki yol projelerine ilişkin Bayındırlık ve İskân Bakanından yazılı soru önergesi (7/3023) (Başkanlığa geliş tarihi: 16.6.2004)

14.- Antalya Milletvekili Nail KAMACI'nın, Antalya Boğaçayı Köprüsünün trafiğe açılmasına ve Çevre Yolu Projesine ilişkin Bayındırlık ve İskân Bakanından yazılı soru önergesi (7/3024) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

15.- İstanbul Milletvekili Onur ÖYMEN'in, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin adının İKÖ toplantısında farklı ifade edilmesine ilişkin Dışişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısından yazılı soru önergesi (7/3025) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

16.- Çanakkale Milletvekili İsmail ÖZAY'ın, Türk delegasyonunun AYBYK toplantısında KKTC ile ilgili tutumuna ilişkin Dışişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısından yazılı soru önergesi (7/3026) (Başkanlığa geliş tarihi: 18.6.2004)

17.- İstanbul Milletvekili Gürsoy EROL'un, yeni banknot ve madeni para basımına ilişkin Devlet Bakanından (Ali BABACAN) yazılı soru önergesi (7/3027) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

18.- İstanbul Milletvekili Kemal KILIÇDAROĞLU'nun, Halk Bankasından kredi kullanan bir firmaya ilişkin Devlet Bakanından (Ali BABACAN) yazılı soru önergesi (7/3028) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

19.- İzmir Milletvekili K. Kemal ANADOL'un, bazı TRT çalışanlarına ilişkin Devlet Bakanından (Beşir ATALAY) yazılı soru önergesi (7/3029) (Başkanlığa geliş tarihi: 16.6.2004)

20.- İzmir Milletvekili K. Kemal ANADOL'un, bir TRT çalışanına ilişkin Devlet Bakanından (Beşir ATALAY) yazılı soru önergesi (7/3030) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

21.- Ardahan Milletvekili Ensar ÖĞÜT'ün, Ardahan Sigorta İl Müdürlüğünün hizmet binası ve personel ihtiyacına ilişkin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanından yazılı soru önergesi (7/3031) (Başkanlığa geliş tarihi: 16.6.2004)

22.- Konya Milletvekili Atilla KART'ın, Konya-Karapınar'da yaptırılan bir dispanserin personel ihtiyacına ilişkin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanından yazılı soru önergesi (7/3032) (Başkanlığa geliş tarihi: 18.6.2004)

23.- Tekirdağ Milletvekili Erdoğan KAPLAN'ın, köylüden alınan rüsum bedellerine ilişkin Çevre ve Orman Bakanından yazılı soru önergesi (7/3033) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

24.- Konya Milletvekili Atilla KART'ın, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğüyle ilgili bazı iddialara ilişkin Çevre ve Orman Bakanından yazılı soru önergesi (7/3034) (Başkanlığa geliş tarihi: 22.6.2004)

25.- İstanbul Milletvekili Emin ŞİRİN'in, çöp taşıma ihalelerinde kullanılan formüle ve uygulamada usulsüzlük yapıldığı iddialarına ilişkin İçişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3035) (Başkanlığa geliş tarihi: 14.6.2004)

26.- Antalya Milletvekili Nail KAMACI'nın, Antalya 100. Yıl Bulvarında can güvenliğini sağlama amaçlı önlemler alınmasına ilişkin İçişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3036) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

27.- Konya Milletvekili Atilla KART'ın, bir polis memuru hakkındaki iddialara ilişkin İçişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3037) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

28.- Adana Milletvekili Atilla BAŞOĞLU'nun, antika silah sahiplerinin bürokraside karşılaştıkları sorunlara ilişkin İçişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3038) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

29.- Adana Milletvekili Atilla BAŞOĞLU'nun, taksi sürücülerinin eğitimlerine ilişkin İçişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3039) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

30.- Yalova Milletvekili Muharrem İNCE'nin, Emekli Sandığı Yönetim Kurulunun teknik öğretmenlerle ilgili bir kararına ilişkin Maliye Bakanından yazılı soru önergesi (7/3040) (Başkanlığa geliş tarihi: 15.6.2004)

31.- Adana Milletvekili Atilla BAŞOĞLU'nun, bazı yabancı firmaların ve yerli ortaklarının vergi kaçırdıkları iddialarına ilişkin Maliye Bakanından yazılı soru önergesi (7/3041) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

32.- Adana Milletvekili Atilla BAŞOĞLU'nun, YÖK Yasa Tasarısının hazırlanma aşamasında Bakanlığın bilgisi dışında değişikliğe uğradığı iddiasına ilişkin Millî Eğitim Bakanından yazılı soru önergesi (7/3042) (Başkanlığa geliş tarihi: 11.6.2004)

33.- Adana Milletvekili Atilla BAŞOĞLU'nun, YÖK Kanununun 35 inci maddesi kapsamı dışında doktora yapan araştırma görevlilerine ilişkin Millî Eğitim Bakanından yazılı soru önergesi (7/3043) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

34.- İstanbul Milletvekili Gürsoy EROLun, İstanbul ve Ankara'daki hastanelerde yoğun bakım yatak sayısı ve solunum cihazı sayısına ilişkin Sağlık Bakanından yazılı soru önergesi (7/3044) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

35.- Konya Milletvekili Atilla KART'ın, yeni binasına taşınan Ankara Trafik Hastanesinin eski binada kalan personel ve tıbbi cihazlarına ilişkin Sağlık Bakanından yazılı soru önergesi (7/3045) (Başkanlığa geliş tarihi: 18.6.2004)

5

36.- Muğla Milletvekili Gürol ERGİN'in, mazot için çiftçilere destekleme yapılıp yapılmayacağına ilişkin Tarım ve Köyişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3046) (Başkanlığa geliş tarihi: 16.6.2004)

37.- Diyarbakır Milletvekili Mesut DEĞER'in, mısır ve soya fasulyesi ithalatı ile ithal ürünlerdeki bazı sorunlara ilişkin Tarım ve Köyişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3047) (Başkanlığa geliş tarihi: 16.6.2004)

38.- Ardahan Milletvekili Ensar ÖĞÜT'ün, Gürcistan ile ticaretin geliştirilmesine ilişkin Tarım ve Köyişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3048) (Başkanlığa geliş tarihi: 16.6.2004)

39.- Bursa Milletvekili Kemal DEMİREL'in, işletmelerden istenen Sanayi Sicil Belgesine ilişkin Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanından yazılı soru önergesi (7/3049) (Başkanlığa geliş tarihi: 16.6.2004)

40.- Malatya Milletvekili Ferit Mevlüt ASLANOĞLU'nun, THY'nin kiraladığı uçaklara ve isim belirleme kriterlerine ilişkin Ulaştırma Bakanından yazılı soru önergesi (7/3050) (Başkanlığa geliş tarihi: 16.6.2004)

41.- Muğla Milletvekili Ali ARSLAN'ın, Muğla için turizm master planı olup olmadığına ilişkin Kültür ve Turizm Bakanından yazılı soru önergesi (7/3051) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

42.- Adana Milletvekili Atilla BAŞOĞLU'nun, TSE belgesi olmayan ürünlerin denetimine ilişkin Sanayi ve Ticaret Bakanından yazılı soru önergesi (7/3052) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

43.- İstanbul Milletvekili Emin ŞİRİN'in, Halk Bankasından kredi kullanan bir firmaya ve bazı iddialara ilişkin Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısından (Abdüllatif ŞENER) yazılı soru önergesi (7/3053) (Başkanlığa geliş tarihi: 18.6.2004)

44.- Denizli Milletvekili Ümmet KANDOĞAN'ın, Hükümetin Kuzey Irak politikasına ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3054) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

45.- Denizli Milletvekili Ümmet KANDOĞAN'ın, asgari ücrete ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3055) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

46.- Tunceli Milletvekili Hasan GÜYÜLDAR'ın, İstanbul'daki NATO zirvesine ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3056) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

47.- Trabzon Milletvekili Şevket ARZ'ın, Trabzon'un bazı ilçelerinde yaşanan sel felaketine ilişkin Bayındırlık ve İskân Bakanından yazılı soru önergesi (7/3057) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

48.- Bursa Milletvekili Kemal DEMİREL'in, Bursa-Gemlik-Kumla Caddesindeki bir binanın çökme tehlikesine ilişkin Bayındırlık ve İskân Bakanından yazılı soru önergesi (7/3058) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

49.- Aydın Milletvekili Özlem ÇERÇİOĞLU'nun, Söke İŞ-KUR'un kapatılmasına ilişkin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanından yazılı soru önergesi (7/3059) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

50.- Ankara Milletvekili İsmail DEĞERLİ'nin, SSK Etlik İhtisas Hastanesinden ayrılan personele ilişkin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanından yazılı soru önergesi (7/3060) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

51.- İstanbul Milletvekili Emin ŞİRİN'in, BOTAŞ'ın gaz kontrat devri ihalesini yapıp yapmadığına ilişkin Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanından yazılı soru önergesi (7/3061) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

52.- Adana Milletvekili Kemal SAĞ'ın, ihracatçı bir firmanın TETAŞ'a ait elektriği yasal anlaşma olmaksızın Kuzey Irak'a sattığı iddiasına ilişkin Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanından yazılı soru önergesi (7/3062) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

53.- Samsun Milletvekili İlyas Sezai ÖNDER'in, Samsun-Terme-Emiryusuf Köyü jandarma karakolunun kaldırılıp kaldırılmayacağına ilişkin İçişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3063) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

54.- Adana Milletvekili Tacidar SEYHAN'ın, NATO toplantısı için alınan güvenlik önlemlerinin doğuracağı sonuçlara ilişkin İçişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3064) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

55.- Iğdır Milletvekili Dursun AKDEMİR'in, fındıkla ilgili bazı sorunlara ilişkin Sanayi ve Ticaret Bakanından yazılı soru önergesi (7/3065) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

56.- Aydın Milletvekili Özlem ÇERÇİOĞLU'nun, işletmelere verilen Sanayi Sicil Belgesine ilişkin Sanayi ve Ticaret Bakanından yazılı soru önergesi (7/3066) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

57.- Mersin Milletvekili Hüseyin ÖZCAN'ın, Yurtdışı Eğitim Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan bir mezuniyet yıllığına ilişkin Millî Eğitim Bakanından yazılı soru önergesi (7/3067) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

58.- Denizli Milletvekili Ümmet KANDOĞAN'ın, yurtdışındaki Türk firmalarına ilişkin Devlet Bakanından (Kürşad Tüzmen) yazılı soru önergesi (7/3068) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

59.- Denizli Milletvekili Ümmet KANDOĞAN'ın, 4616 sayılı Kanunla serbest bırakılan hükümlü ve tutuklulara ilişkin Adalet Bakanından yazılı soru önergesi (7/3069) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

60.- Denizli Milletvekili Ümmet KANDOĞAN'ın, Devlet İstatistik Enstitüsüne ilişkin Devlet Bakanından (Beşir ATALAY) yazılı soru önergesi (7/3070) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

6

61.- Adana Milletvekili Tacidar SEYHAN'ın, diplomatik gezilere katılan temsilcilere ilişkin Dışişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısından yazılı soru önergesi (7/3071) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

62.- Adana Milletvekili Tacidar SEYHAN'ın, Türkiye'deki hastanelere ilişkin Sağlık Bakanından yazılı soru önergesi (7/3072) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

63.- Antalya Milletvekili Feridun Fikret BALOĞLU'nun, bir proje çerçevesinde dağıtılan ineklere ve bazı iddialara ilişkin Tarım ve Köyişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3073) (Başkanlığa geliş tarihi: 25.6.2004)

64.- İstanbul Milletvekili Emin ŞİRİN'in, Devlet protokolünde kullanılan uçaklara ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3074) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

65.- İstanbul Milletvekili Emin ŞİRİN'in, SİT alanı olan bir bölgeye askeri gazino olarak kullanılan binalar inşa edildiğine ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3075) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

66.- İstanbul Milletvekili Emin ŞİRİN'in, TAİ ve TUSAŞ'ın bir Amerikan şirketine ait hisseleri satın alacağı iddiasına ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3076) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

67.- Adana Milletvekili Atilla BAŞOĞLU'nun, Sivil Havacılık Kanununda değişiklik yapılmasıyla ilgili bir kanun teklifine ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3077) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

68.- Antalya Milletvekili Feridun Fikret BALOĞLU'nun, bir yürütmenin durdurulması kararının uygulanmadığı iddiasına ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3078) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

69.- Yozgat Milletvekili Emin KOÇ'un, Yozgat'ın bazı ilçelerindeki adliyelerin kapatılma nedenlerine ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3079) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

70.- Adana Milletvekili N. Gaye ERBATUR'un, Koruma Müdürü hakkındaki bazı iddialara ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/3080) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

71.- İstanbul Milletvekili Berhan ŞİMŞEK'in, TEDAŞ'ta çalışan bir teknisyenin görev yerinin değiştirilmesiyle ilgili iddialara ilişkin Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanından yazılı soru önergesi (7/3081) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

72.- İstanbul Milletvekili Berhan ŞİMŞEK'in, AKTAŞ Elektrik A.Ş. personelinin yasal haklarının verilmediği iddialarına ilişkin Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanından yazılı soru önergesi (7/3082) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

73.- İstanbul Milletvekili Emin ŞİRİN'in, Boğaziçi İmar İdare Heyetinin çalışmalarına ilişkin İçişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3083) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

74.- Kırıkkale Milletvekili Halil TİRYAKİ'nin, Kırıkkale Valisi hakkındaki bazı iddialara ilişkin İçişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3084) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

75.- Kırklareli Milletvekili Mehmet S. KESİMOĞLU'nun, basında yer alan bir konuşmasına ilişkin İçişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3085) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

76.- Ankara Milletvekili İsmail DEĞERLİ'nin, Ankara Büyükşehir Belediyesinin bazı firmalarına ilişkin İçişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3086) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

77.- Antalya Milletvekili Nail KAMACI'nın, Antalya-Kemer arası yol çalışmalarının neden olduğu sorunlara ilişkin Kültür ve Turizm Bakanından yazılı soru önergesi (7/3087) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

78.- Bursa Milletvekili Kemal DEĞERLİ'in, tarihi eserlerin korunmasına yönelik çalışmalara ilişkin Kültür ve Turizm Bakanından yazılı soru önergesi (7/3088) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

79.- Sinop Milletvekili Engin ALTAY'ın, Bakanlığın bütçesine ve bütçe dışı gelirlerine ilişkin Millî Eğitim Bakanından yazılı soru önergesi (7/3089) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

80.- Hatay Milletvekili Züheyir AMBER'in, Hatay-Samandağ İlçesindeki öğrenci pansiyonu inşaatına ve Hatay İli yatırım programına ilişkin Millî Eğitim Bakanından yazılı soru önergesi (7/3090) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

81.- Mersin Milletvekili Hüseyin ÖZCAN'ın, Karaman İl Millî Eğitim Müdürünün bazı açıklamalarına ilişkin Millî Eğitim Bakanından yazılı soru önergesi (7/3091) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

82.- Iğdır Milletvekili Dursun AKDEMİR'in, üniversite sınavı sonrası açıkta kalacak adaylara yönelik bir çalışma olup olmadığına ilişkin Millî Eğitim Bakanından yazılı soru önergesi (7/3092) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

83.- Aydın Milletvekili Mehmet Mesut ÖZAKCAN'ın, Giresun İli'nde öğretmenler için düzenlenen bir kursta dağıtılan kitaplara ilişkin Millî Eğitim Bakanından yazılı soru önergesi (7/3093) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

84.- Sinop Milletvekili Engin ALTAY'ın, hayvan üreticilerinin Et Teşvik Piriminden yararlanması şartlarına ilişkin Tarım ve Köyişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3094) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

85.- Iğdır Milletvekili Dursun AKDEMİR'in, hazır gıdalarda kullanılan katkı maddelerine ilişkin Tarım ve Köyişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3095) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

7

86.- Yozgat Milletvekili Emin KOÇ'un, Yozgat'ta şiddetli dolu nedeniyle zarar gören çiftçilere ilişkin Tarım ve Köyişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/3096) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

87.- İzmir Milletvekili Yılmaz KAYA'nın, Karayolu Taşıma Yönetmeliğine ilişkin Ulaştırma Bakanından yazılı soru önergesi (7/3097) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

88.- Adana Milletvekili N. Gaye ERBATUR'un, Adana'dan bazı illere direkt uçak seferlerinin yeniden başlatılıp başlatılmayacağına ilişkin Ulaştırma Bakanından yazılı soru önergesi (7/3098) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

89.- Antalya Milletvekili Nail KAMACI'nın, Antalya-Kemer arası yol çalışmalarının neden olduğu sorunlara ilişkin Bayındırlık ve İskân Bakanından yazılı soru önergesi (7/3099) (Başkanlığa geliş tarihi: 17.6.2004)

90.- Konya Milletvekili Atilla KART'ın, oğlunun yaptığı ithalatla ilgili bazı iddialara ilişkin Maliye Bakanından yazılı soru önergesi (7/3100) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

91.- Sinop Milletvekili Engin ALTAY'ın, Orman Genel Müdürlüğü bünyesinde çalışan mevsimlik işçilere ilişkin Çevre ve Orman Bakanından yazılı soru önergesi (7/3101) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

92.- Bursa Milletvekili Kemal DEMİREL'in, tarihi eser kaçakçılığını önlemek için alınan tedbirlere ilişkin Devlet Bakanından (Kürşad Tüzmen) yazılı soru önergesi (7/3102) (Başkanlığa geliş tarihi: 23.6.2004)

93.- Iğdır Milletvekili Dursun AKDEMİR'in, organ nakli konusunda yürütülen çalışmalara ilişkin Sağlık Bakanından yazılı soru önergesi (7/3103) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

94.- Kars Milletvekili Selami YİĞİT'in, Halk Bankasının esnaf ve sanatkârların borçlarının yeniden yapılandırılması konusunda bir çalışması olup olmadığına ilişkin Devlet Bakanından (Ali BABACAN) yazılı soru önergesi (7/3104) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

95.- Manisa Milletvekili Hasan ÖREN'in, bazı ilçelerde adliye teşkilatının kaldırılmasına ilişkin Adalet Bakanından yazılı soru önergesi (7/3105) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

96.- Konya Milletvekili Atilla KART'ın, 5195 sayılı Kanunun uygulamada doğurduğu sorunlara ilişkin Sanayi ve Ticaret Bakanından yazılı soru önergesi (7/3106) (Başkanlığa geliş tarihi: 24.6.2004)

Meclis Araştırması Önergeleri

1.- Trabzon Milletvekili M. Akif Hamzaçebi ve 22 Milletvekilinin, don olayının yarattığı zararın ekonomik boyutlarının araştırılarak fındık üreticilerinin sorunlarının çözümlenmesi için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla Anayasanın 98 inci, İçtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/206) (Başkanlığa geliş tarihi: 6.7.2004)

2.- Ankara Milletvekili Yakup Kepenek ve 19 Milletvekilinin, kadınların işgücüne katılımının önündeki engellerin ve olumsuzlukların saptanarak katılımın ve üretkenliğin artırılması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla Anayasanın 98 inci, İçtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/207) (Başkanlığa geliş tarihi: 6.7.2004)

BİRİNCİ OTURUM

Açılma Saati : 14.00

8 Temmuz 2004 Perşembe

BAŞKAN : Başkanvekili Sadık YAKUT

KÂTİP ÜYELER : Enver YILMAZ (Ordu), Yaşar TÜZÜN (Bilecik)

BAŞKAN - Türkiye Büyük Millet Meclisinin 112 nci Birleşimini açıyorum.

Toplantı yetersayısı vardır; görüşmelere başlıyoruz.

Gündeme geçmeden önce, üç sayın milletvekiline gündemdışı söz vereceğim.

Gündemdışı ilk söz, amatör spor kulüplerinin sorunları ve çözüm önerileriyle ilgili söz isteyen Ankara Milletvekili Zekeriya Akıncı'ya aittir.

Buyurun Sayın Akıncı. (CHP sıralarından alkışlar)

III. - BAŞKANLIĞIN GENEL KURULA SUNUŞLARI

A) GÜNDEMDIŞI KONUŞMALAR

1.- Ankara Milletvekili Zekeriya Akıncı'nın, amatör spor klüplerinin sorunları ile alınması gereken tedbirlere ilişkin gündemdışı konuşması ve Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Mehmet Ali Şahin'in cevabı

ZEKERİYA AKINCI (Ankara) - Sayın Başkan, değerli arkadaşlarım; yakın zamana kadar Avrupa Futbol Şampiyonasının yapıldığı ve ülkemizde de pahalı ve sansasyonel futbolcu transferlerinin çok konuşulduğu bugünlerde, biraz da amatör sporun

8

çilesini çeken insanların ve çok sınırlı olanaklarla spor yapmaya çalışan gençlerimizin sorunlarına dikkatinizi çekmek üzere, gündemdışı söz almış bulunuyorum; bu vesileyle, Yüce Heyetinizi, tüm amatör sporcuları, kulüp yöneticilerini ve yurttaşlarımızı sevgi ve saygıyla selamlıyorum.

Değerli arkadaşlarım, amatör spor kulüplerinin kuruluş amacı, sporu yaygınlaştırmak, sporcular arasında birlik ve dayanışmayı sağlamak, sporcuları desteklemek, sporun sevgi, barış ve kardeşlik olduğunu anlatabilmektir. Unutulmamalıdır ki, amatör olsun profesyonel olsun, en başarısızından en başarılısına, bütün sporlar amatörlükle başlamaktadır. Bu pencereden bakıldığında, amatör spor kulüplerinin önemi daha da artmaktadır. Denilebilir ki, ülke sporunun gelişmesi ve başarılı olabilmesi, amatör spor kulüplerinin gelişmesi ve başarılı olmasıyla doğru orantılıdır. Dünyada, ülkelerin artık en etkili tanıtım aracı haline gelen sporun her kademesine, ilgili devlet kurumlarımız başta olmak üzere, bütün sivil toplum örgütleri ve kurumlarının yardımcı olmaları kaçınılmazdır; yani, işin başında önem verilmesi gereken kesim, amatör spor kulüpleridir. Şu anda en popüler, en gözde sporcularımızı düşünün; onların birçoğu da, amatör bir spor kulübünde yetişerek bulundukları yere gelmişlerdir; arkalarında, amatör ruhlu çok sayıda insanının ilgisi ve desteği vardır.

Amatörlük zor iştir, gönül işidir; gönüllülük, amatörlüğün tek ve en büyük sermayesidir; sevgi ister, sevmek ister; sevmek ise, emek ister. Hiç karşılık beklemeden para ve zamanınızı harcamak kolay değildir, her insanın yapabileceği bir iş de değildir.

Değerli arkadaşlarım, devletimiz, her yaştaki insana spor yapma olanağı sağlamak için anayasal bir görev üstlenmiştir. Kurumlarımızın bu anayasal görevi yerine getirip getirmediğini pek düşünmüyor ve devletin bu görevini yerine getirme olanaklarını ve yollarını çok da zorlamıyoruz. Bunun doğurduğu ihtiyaç nedeniyle de, spor kulüpleri, yöneticileri ve sporcuları arasında birlik ve dayanışmayı sağlamak, spor kulüplerini desteklemek, hangi dalda olursa olsun uğraş veren kulüplerimizin durumunu düzeltmek, iyileştirmek, yeni haklar elde etmek, spor yönetiminde ve spor dalı federasyonlarında Türk sporunu gelişmiş ülkelerdeki seviyeye çıkarmak amacıyla, amatör spor kulüplerini bir araya toplamış olan konfederasyon ve federasyonlar kurulmuştur.

Ülkemizde 6 170 adet amatör spor kulübü bulunmaktadır. Bu kulüplerimizde, toplam 600 000 civarında lisanslı sporcu bulunmaktadır. Biliyoruz ki ülkemizde en çok konuşulan spor dalı futboldur. Bütün kulüplerimiz amatördür; ama, bazı kulüplerimizin profesyonel futbol şubeleri vardır; bunların sayısı da 218 civarındadır. Üstelik, çoğunlukla bu 218 takımın bir kısmının peşinden sürüklenip gidilmektedir. Geride kalan 6 000'e yakın spor kulübümüzü yeteri kadar düşünmemekte ve ilgilenmemekteyiz.

Futbolun sürekli gündemde olmasını elbette yadırgamıyoruz. Asıl yadırganması gereken, yazılı ve görsel medyamızın da futbola değil sadece birkaç futbol takımına ilgi gösterip, onlara saatlerce ve sayfalarca yayınlarında yer ayırmalarına rağmen, diğer birçok kulübümüz gibi amatörlerimize de yeterince ilgi göstermemesidir. Her şeyin profesyonelliğe ve paraya tahvil edilmesi, amatörlere gösterilecek ilginin önündeki en büyük engel olmaya devam ediyor. Elbette ki, kimi takımların ve Millî Takımımızın başarıları hepimizi gururlandırmaktadır; ama, bu başarılı sporcuları oluşturan kulüplerimizin altyapısını da amatörlerin oluşturduğunu unutmamalıyız.

Değerli arkadaşlarım, sporda gelişmiş ülkelerin seviyesini yakalamak için atılması gereken adımların başında amatör spor camiasının eğitimi gelmektedir. Bu eğitim, ceplerinden para harcayarak sporu bir hobi olarak gören yöneticiler, sporcu ve sporcu ailelerinden başlayarak, her yaştaki insanımızı içine alacak şekilde olabilmelidir.

Amatör sporcuların en önemli sorunlarından biri, yine sağlık konusu olmaya devam ediyor. Özellikle kendisi ve ailesi adına hiçbir sağlık güvencesine sahip olmayan sporcuların spor müsabakalarında sakatlanacakları düşüncesi, bu sporcularımızda ciddî anlamda endişe yaratmaktadır. Bu durumda olan lisanslı faal sporcuların tedavi olanaklarının araştırılması, gerekiyorsa, yasal düzenlemeye gidilmesi, sporculara büyük özgüven kazandıracaktır. Bunun için, faal lisanslı sporcuların -futbol branşı dahil olmak üzere- sağlıkocaklarından ve sakatlıkta devlet hastanelerinden yararlanabilmeleri sağlanmalıdır. Ayrıca, müsabakaların yapıldığı sahalarda sürekli doktor ve ambulans bulundurulması, sakatlık zamanlarında yapılacak ilk müdahaleler için ayrı bir önem taşımaktadır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Sayın Akıncı, toparlayabilir misiniz.

Buyurun.

ZEKERİYA AKINCI (Devamla) - Değerli arkadaşlarım, amatör sporcuların diğer bir sorunu ise, oldum olası, tesis ve malzeme yetersizliği olmaya devam etmektedir. Sınırlı statlarda, yılda yaklaşık 63 000 futbol müsabakası yapılmaktadır. Özellikle spor sahalarının azlığı, müsabakaların yoğunluğu, spor yapmanın temel ihtiyaçları olan soyunma odaları, duş kabinlerinin ve spor malzemelerinin yetersiz oluşu büyük sıkıntılar doğurmaktadır.

Hiçbir maddî beklentisi olmadan, gençlerimizi kötü alışkanlıklardan uzaklaştırmak için, onlara tamamen spor yaptırma çabasında olan kulüp yöneticilerinin karşılaştığı sorunlardan bir diğeri, kaynak olmaya devam ediyor. Yaşanan ekonomik krizler nedeniyle, kulüplerimizin gelir kaynaklarında azalma ve kesilmeler olmuş, bu nedenle, birçok kulübümüz ya kapanmış ya kapanma noktasına gelmiştir. Özel idarelerin bütçesi ve belediye olanaklarından, amatör spor kulüplerinin tesis ve malzeme taleplerine daha fazla katkı yapmaları sağlanmalıdır. Bu iş için de, var olan yasaların daha işlevsel kılınması zorunluluğu vardır. Ayrıca, denilebilir

9

ki, biz, profesyonel müsabakalarda bile bunu başaramıyoruz; ama, hâlâ, karşılaşmaların amatör kulüpler için de emniyetli bir ortamda yapılması arzusu camianın bir başka beklentisidir.

Elbette ki, bütün bu sorunların çözümü açısından ilgili tüm kurum ve kuruluşlar arasında iletişimin sağlanması ve federasyonların demokratik, özerk bir statüye kavuşturulması, mutlaka gerçekleştirilmesi gereken ilk adım.

Sözlerimi tamamlarken, biraz da Ankara'daki amatör spor kulüplerimizin sorunlarına değinmek istiyorum sevgili arkadaşlarım. Ankara'da bulunan 261 spor kulübünün 205 tanesi Ankara Amatör Spor Kulüpleri Federasyonu üyesi olup, bu kulüplerde 15 000 lisanslı sporcu bulunmaktadır.

Geçen yıl, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü ile Ankaragücü ve Gençlerbirliği kulüplerinden oluşan ortak girişim arasında, Ankara 19 Mayıs Stadyumunun kullanma hakkını konu alan on yıllık bir sözleşme imzalanmıştır. Yapılan bu sözleşmeden sonra, yine Ankara kamuoyunda amatör spor kulüplerinin, 19 Mayıs Stadyumu altındaki kulüp binalarından çıkarılabilecekleri ve "dış saha" diye tanımlanan sahaların amatör kulüplerden alınabileceği kuşkusu konuşulmaya başlanılmıştır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

ZEKERİYA AKINCI (Devamla) - Sayın Başkan, tamamlıyorum.

BAŞKAN - Sayın Akıncı, lütfen... Çok yoğun bir çalışma tempomuz var...

ZEKERİYA AKINCI (Devamla) - Biliyorum.

BAŞKAN - Hayır, teşekkür edin; kusura kalmayın.

ZEKERİYA AKINCI (Devamla) - Sözlerimi tamamlayayım; bitti.

BAŞKAN - Hayır, bugün yoğun bir tempomuz var.

ZEKERİYA AKINCI (Devamla) - Tamamlayayım, teşekkür edeyim.

Değerli arkadaşlarım, bu konuda Sayın Bakanımızın da ilgisini çekecek Amatör Spor Kulüpleri Federasyonunun talebi olan küçük bir öneriyle sözlerimi bitiriyorum.

1981 yılında çıkarılan 2450 sayılı Kanunla Atatürk Kültür Merkezi kuruldu; hepimiz biliyoruz. Bu merkezin alanı içerisinde, yapılacak bir yasal değişiklikle, Ankara'daki bütün amatör spor kulüplerinin sorununu çözecek bir sosyal tesis, bir eğitim tesisi ve merkezî idare binalarının kurulabilmesi mümkündür. O nedenle, Sayın Bakanımızın da dikkatine sunarak, bu yasaya "Gençlik ve Spor" ilavesi yapılarak "Atatürk Kültür, Gençlik ve Spor Merkezi" olarak değiştirilmesi talebi vardır. Bunu, sizin ve Sayın Bakanımızın dikkatine sunuyorum. Bu, amatör spor kulüplerimizin sorunlarının çözümünde büyük bir adım olacaktır.

Sözlerimi tamamlarken, bütün amatör sporculara, büyük özveriyle amatör spora hizmet eden kulüp yöneticilerine ve sizlere sevgilerimi, saygılarımı sunuyorum. (Alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Akıncı.

Gündemdışı konuşmaya, Hükümet adına Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Sayın Mehmet Ali Şahin cevap vereceklerdir.

Buyurun Sayın Şahin. (AK Parti sıralarından alkışlar)

DEVLET BAKANI VE BAŞBAKAN YARDIMCISI MEHMET ALİ ŞAHİN (İstanbul) - Sayın Başkanım, değerli arkadaşlar; hepinize sevgilerimi, saygılarımı sunuyorum.

Ankara Milletvekili arkadaşımız Sayın Zekeriya Akıncı'nın, amatör sporun ve amatör spor kulüplerinin sorunlarını gündeme getiren konuşmasını biraz önce hep birlikte dinledik. Kendisine, duyarlılığı sebebiyle teşekkür ediyorum; çünkü, uluslar, spor yoluyla kendilerini tanıtırlarken, bu sporcuların amatör spor kulüplerinden yetiştiğinin, amatör bir ruhla spora başladıklarının altını çizmemiz gerekir. Amatör spor kulüpleri olmazsa eğer, bugün, hem Türkiye'de hem dünyada adından çokça bahsedilen profesyonel spor kulüpleri de olmaz, onlara eleman yetiştirecek altyapı da olmaz. O bakımdan, amatör spor ve amatör spor kulüplerine verilecek her türlü destek, o ülkedeki sporun gelişmesinin ilk adımlarıdır. O bakımdan, Sayın Akıncı'nın özenle altını çizerek ifade ettiği o düşüncelerini paylaştığımı ifade etmek istiyorum.

Kendileri somut bazı öneriler getirdiler. Sosyal güvenceye sahip olmayan amatör sporcularımızın...

ZEKERİYA AKINCI (Ankara) - Futbolcular da dahil.

DEVLE BAKANI VE BAŞBAKAN YARDIMCISI MEHMET ALİ ŞAHİN (Devamla) - Futbolcular da dahil kuşkusuz.

...devlet hastanelerinden ve sağlıkocaklarından ücretsiz yararlanmalarını temin edecek bir düzenlemeye ihtiyaç olduğunu, böyle bir uygulamanın başlatılması gerekliliğini vurguladılar. Doğrusu, biz de uzun süredir bunu düşünüyorduk. Sanıyorum bundan bir ay kadar önce, Sağlık Bakanlığımız ile Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü arasında - ki,Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü adına o protokole ben imza atmıştım- sosyal güvenceye sahip olmayan -kuşkusuz ki, futbolcularımız da dahil- sporcularımızın devlet hastanelerinden ücretsiz yararlanmalarını temin eden bir protokol imzaladık. Bunun uygulamasını da yakinen takip ediyoruz. Sağlık Bakanımıza ve Sağlık Bakanlığı camiasına da, bu ilgileri ve destekleri sebebiyle, huzurunuzda teşekkür etmeyi bir vazife biliyorum.

Kuşkusuz, amatör spor kulüplerimizin sorunları var; çünkü, amatör spor, bir kişinin, sevdiği için, o spora olan tutkusu sebebiyle cebinden para harcayarak, fedakârlık yaparak ilgilenmesi anlamına gelir. Ben de geçmişte amatör spor kulüplerinde yöneticilik, hatta, başkanlık yapmıştım; bu işin ne kadar zor olduğunu yakinen biliyorum. Sayın Akıncı da oralardan geliyor; dolayısıyla, yaşadıklarının sonucu olarak burada düşüncelerini ifade ettiğini tahmin ediyorum, ona inanıyorum.

10

Peki, ne yapabiliriz; Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü olarak, spordan sorumlu Bakanlık olarak, amatör sporcularımıza ve kulüplerimize başka nasıl yardımcı olabiliriz diye düşündüğümüzde, bundan bir süre önce, burada, oybirliğiyle çıkarmış olduğumuz, sponsorluğun alanını genişleten düzenlemeyi de, aslında, amatör spor kulüplerimize ve sporcularımıza yeni bir destek olsun diye çıkardık; hatta, amatör spora yapılacak olan her türlü yardımın, yüzde 100, vergi açısından bir kolaylık sağlanması düzenlemesini dahi getirdiğimizi biliyorsunuz. Profesyonel spor için bu yüzde 50'dir; ama, amatör spor için yüzde 100, vergi açısından kolaylık getirdiğimizi, imkân sağladığımızı biliyorsunuz.

Bununla ilgili yönetmeliğimiz yeni yayımlandı. İnanıyorum ki, tanıtımı iyi yapıldığında, spora ilgi duyan varlıklı insanlarımızın, amatör spor kulüplerimize, hatta, lisanslı bireysel sporculara dahi sponsor olmaları mümkündür; oraya harcamış oldukları parayla ilgili de, vergiden istifade etmek suretiyle bir avantaj elde etmeleri mümkündür.

Tabiî, tesis açısından amatör spor kulüplerimizin eksikleri var; ama, şunu da hemen ifade edeyim: Spor tesisleri bakımından, ziyaret ettiğim bazı ülkelerle kıyasladığımızda, hiç de geri olmadığımızı gördüğümü ve tespit ettiğimi ifade etmek istiyorum. Kuşkusuz ki, eksiklerimiz de çok; ama, almış olduğumuz bir mesafe var. Bu mesafeyi küçümsememek için bu ifadeleri kullanıyorum; fakat, tesis yönünden daha yapılması gereken çok iş olduğunun bilinci içerisindeyim.

Bizim, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü bütçesini, bu tesislerin başlamış olanlarını bitirme, yenileriyle ilgili de, ihtiyaç olan yerlerde yenilerini yapma gibi bir çalışmayı, göreve geldiğimiz günden beri büyük bir itinayla yürüttüğümüzü ifade etmek istiyorum.

Sayın Akıncı, ayrıca, Ankara'daki amatör spor kulüplerinin sorunlarına da temas ettiler. Gerçekten -kendileri ifade etti- biz, Ankara 19 Mayıs Spor Stadyumunu, Ankaragücü ve Gençlerbirliği ortak girişimine, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü olarak kiraya verdik; ancak, bu protokolde, 19 Mayıs Stadyumunun altında amatör kulüplere tahsis edilmiş olan yerlerle ilgili ayrı bir madde öngördük. Amatör spor kulüplerimiz, kendilerine tahsis edilen o yerlerde faaliyetlerine devam edecekler. Ne zamana kadar; Gençlerbirliği ve Ankaragücü, bu amatör spor kulüplerimiz için, uygun bir yerde -tabiî, Genel Müdürlüğümüzün de tasvibiyle- istifade edebilecekleri yerler yapana kadar.

ZEKERİYA AKINCI (Ankara) - Bir yıldır olmadı.

DEVLET BAKANI VE BAŞBAKAN YARDIMCISI MEHMET ALİ ŞAHİN (Devamla) - O zaman, orayı kullanmaya devam edeceklerdir.

ZEKERİYA AKINCI (Ankara) - Yer yok; bu tahsis yapılamıyor.

DEVLET BAKANI VE BAŞBAKAN YARDIMCISI MEHMET ALİ ŞAHİN (Devamla) - O halde, Gençlerbirliği ve Ankaragücü, amatör spor kulüplerimize, onlara böyle bir imkân sağlamadan oradan çıkın diyemez; zaten, bunu protokole bağlamış bulunuyoruz.

19 Mayıs Stadyumuna girdiğimizde, protokol tribününe girerken, sol tarafta toprak yüzeyli sahalar var, amatör spor kulüplerimiz buradan yararlanıyorlar, bundan sonra da yararlanmaya devam edecekler, o da protokolde öngörüldü; yani, profesyonel spor kulüplerimize, bir spor tesisini devrederken, amatör spor kulüplerimizin zarara uğramamasına itina gösterdiğimizi belirtmek istiyorum.

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanımız Sayın Melih Gökçek'in de bize bir vaadi var, onu da takip ediyorum. Orayı, yani o toprak sahayı, çim yüzeyli saha haline getirecek ve gerçekten modern bir tesis haline getirilmesi konusunda çalışmaları başlatacak. Ben de bu işin takipçisiyim. Yakın bir zamanda hayata geçmesini temenni ediyorum.

Sayın Akıncı, son olarak, Atatürk Kültür Merkezi olarak bilinen yerle ilgili, buranın sportif amaçlı kullanılması konusunda bir öneri getirdiler. Bu bizim gündemimizde; hatta, bazı özel girişimlerde de bulunduk. Zannediyorum, bu konu Sayın Cumhurbaşkanımıza kadar gidebilecek, onun da yardımıyla çözülebilecek olan bir konudur. O bakımdan, Gençlik ve Spor Genel Müdürümüz, bu konudaki talebini, bir münasebetle Sayın Cumhurbaşkanımıza ifade ettiler. Ben de özel olarak kendisiyle görüşeceğim. Bu alanla ilgili, sizin, biraz önce, bir iki cümleyle dile getirmiş olduğunuz ihtiyacın karşılanması konusunu da, spordan sorumlu Bakanlık olarak takip edeceğimizi, bu konunun çözümüyle ilgili bir yasa değişikliği gerekiyorsa, onu da Meclise sevk edeceğimizi, hep birlikte bu konuda adımlar atacağımızı, atabileceğimizi düşünüyorum.

Bu açıklamaları yapma fırsatı verdiği için Değerli Milletvekili arkadaşımız Sayın Akıncı'ya teşekkür eder, hepinize saygılar sunarım efendim. (Alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ederim Sayın Bakan.

Gündemdışı ikinci söz, Parlamentolararası Türkiye-Almanya Dostluk Grubu olarak Almanya'ya yaptıkları ziyaretle ilgili söz isteyen, Aksaray Milletvekili Ahmet Yaşar'a aittir.

Buyurun Sayın Yaşar. (AK Parti sıralarından alkışlar)

2.- Aksaray Milletvekili Ahmet Yaşar'ın, Türkiye-Almanya Parlamentolararası Dostluk Grubunun Almanya'daki temaslarına ilişkin gündemdışı konuşması

11

AHMET YAŞAR (Aksaray) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Türk-Alman Dostluk Grubu olarak Almanya'ya yapmış olduğumuz gezi hakkında Yüce Heyetinize bilgi sunmak için gündemdışı söz almış bulunuyorum; bu vesileyle, Yüce Heyetinizi saygıyla selamlıyorum.

29 Haziran - 2 Temmuz 2004 tarihleri arasında, büyük bir heyetle, kalabalık bir heyetle, 24 kişilik bir heyetle Almanya Parlamentosunu ziyarete gittik. Bu ziyaretimiz hakkında kısaca bilgi sunmak istiyorum.

Hemen, sözlerimin başında şunu ifade etmek istiyorum: Gerçekten, bu heyetin içerisinde Cumhuriyet Halk Partili milletvekili arkadaşlarımızın olmasını çok arzu ediyorduk, vardı da zaten; ama, sonradan, 3 Temmuzda yapılacağı ilan edilen olağanüstü kurultaydan dolayı, Cumhuriyet Halk Partili arkadaşlarımız katılamadılar. Bu gezinin bizi üzen en kötü tarafı da budur. Yalnız, orada görüştüğümüz tüm milletvekilleri, özellikle SPD milletvekilleri ve Bakan Sayın Andres'ten, Sayın Ali Rıza Gülçiçek'e özellikle selam getirdik. Bunu da sunmadan geçemeyeceğim.

Değerli arkadaşlarım, biz, Dostluk Grubu üyeleri olarak, İstanbul Milletvekili İnci Özdemir, Ankara Milletvekili Remziye Öztoprak, Afyon Milletvekili Reyhan Balandı, Aydın Milletvekili Semiha Öyüş, İstanbul Milletvekili Halide İncekara, Batman Milletvekili Mehmet Ali Suçin, Bingöl Milletvekili Feyzi Berdibek Diyarbakır Milletvekili Ali İhsan Merdanoğlu, Diyarbakır Milletvekili İrfan Yazıcıoğlu, Gaziantep Milletvekili Mahmut Durdu, Gaziantep Milletvekili Ahmet Uzer, Gaziantep Milletvekili Mehmet Sarı, Gümüşhane Milletvekili Sabri Varan, İstanbul Milletvekili Mehmet Denizolgun, Kahramanmaraş Milletvekili Fatih Arıkan, Kırşehir Milletvekili Hacı Turan, Konya Milletvekili Mehmet Kılıç, Konya Milletvekili Hasan Anğı, Mardin Milletvekili Nihat Eri, Mardin Milletvekili Selahattin Dağ, Samsun Milletvekili Suat Kılıç, Osmaniye Milletvekili Durdu Mehmet Kastal, Şanlıurfa Milletvekili Mahmut Kaplan'dan müteşekkil 24 kişilik bir heyetle Almanya'ya gittik.

Bu heyetin en önemli özelliği şu: Burada 19 erkek milletvekili arkadaşımız, yapılan tüm masrafları kendi ceplerinden karşılamıştır. Biliyorsunuz, Türkiye Büyük Millet Meclisi, dostluk gruplarının sadece 5 kişisinin masraflarını ancak karşılayabiliyor. Biz, bunu, pozitif ayrımcılık yaparak, hanım arkadaşlarımıza kullandırmayı uygun bulduk ve 5 hanım arkadaşımızın dışında hiç kimse Parlamentonun finans desteğinden yararlanmadı, bütün masraflarımızı kendimiz yaptık. Bu, sanıyorum, Parlamento tarihinde bir ilke imza atmaktır.

Almanya ile çok uzun yıllardır var olan dostluğumuzun daha çok pekişmesi, dostluğumuzun daha çok gelişmesi, özellikle birçok milletvekiliyle, Alman Parlamentosundaki milletvekilleri ile bizim Türk Parlamentosundaki milletvekillerini bir araya getirmek, onlarla dostluğu geliştirmek, tanıştırmak ve iki ülkenin sorunları hakkında sohbet etmek amacını taşıyordu bu gezi. Gerçekten de çok faydalı oldu. Aşağı yukarı 18 saat toplantı yapmışız iki gün içerisinde. Tabiî, hepsi yemekli ve sohbet toplantıları şeklindeydi, hiçbir diplomatik amacı yoktu; çünkü, biz, hiçbirimiz diplomat değiliz; takdir edersiniz ki, hepimiz, milletvekili olarak çeşitli mesleklere mensup arkadaşlarız. Sadece dostluk grubu üyesi olarak, Almanya Dostluk Grubu üyeleri olarak Almanya'daki milletvekili arkadaşlarımızı ziyaret etmek, onlarla tanışmak; ama, tabiî, bu vesileyle, sohbetler esnasında, ülkelerdeki sorunları, özellikle Almanya'ya yerleşmiş, Türkiye'den göç etmiş vatandaşların sorunlarını sohbet ederek değerlendirdik. Oldukça faydalı geçti ve aynı zamanda Federal Almanya Parlamentosundaki mevcut partilerin tüm tepe yöneticileri, genel sekreterlik düzeyinde, bizleri kabul ettiler. Bu bakımdan da, son derece mutluyuz. Mesela, SDU'nun Genel Sekreteri, SPD'nin Genel Sekreteri, Yeşiller Partisinin Genel Başkanı, FDP'nin yönetim kurulu üyesi 2 milletvekili, ayrıca, Alman-Türk Dostluk Grubu Başkanı Frau Claudia Roth, bizi bir yemek ziyafetinde kabul etti ve bunlarla bol bol sohbet etme fırsatı bulduk.

Ayrıca, Almanya'da yaşayan Türk işadamlarıyla bir araya geldik; başkonsolosumuzun bir davetinde onlarla sohbet etme fırsatı bulduk; onların sorunlarını dinledik. Türk sivil toplum örgütleriyle bir araya geldik; onların sorunlarını dinleme fırsatı bulduk.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Sayın Yaşar, toparlar mısınız.

AHMET YAŞAR (Devamla) - Tabiî ki, bu çalışmamız, nihai olarak, Avrupa Birliği müzakereleri başlamadan önce, Türkiye'nin, Türkiye'de yapılan reformların, Türk Parlamentosunun bu konuda yaptığı çalışmaları meslektaşlarımıza anlatmak, onları bilgilendirmek amacını da taşıyordu. Bu vesileyle, onlara bu konuda bilgiler aktardık; ama, şunu gördük, sevinçle bunu söyleyebilirim: Alman Parlamentosundaki, özellikle tepe yöneticiler, çok iyi bir şekilde bizim yaptığımız reformları takip etmişler, bunların hepsi hakkında çok net bilgiye sahipler ve şunu ifade ediyorlar: "Gerçekten, Türkiye, çok büyük reformlar yapıyor. Bundan dolayı, biz bile burada heyecanlanıyoruz. Türkiye, artık, Avrupa Birliği sürecinde geri dönülmez bir yola girmiştir; artık, 12 nci ayda müzakerelerin başlaması için tarih verilmeyeceği kuşkusunu kesinlikle taşımıyoruz." Bu da, heyetimiz için son derece sevindirici olmuştur, moralimizi düzeltmiştir. Bu bakımdan da yararlıdır.

Şimdi, burada şunu söylemeden geçemeyeceğim: Türkiye Büyük Millet Meclisinde 79 ülkeyle karşılıklı dostluk grubu kurulmuş. Bu 79 dostluk grubunun 17'si Avrupa Birliği üyeleriyle karşılıklı kurulmuş. Parlamentoda, 17 Avrupa Birliği üyesi ülkenin başkanları ve yönetim kurulu üyeleri var, tabiî ki üyeleri var. Bu arkadaşlarımızın da eylül sonuna kadar bu tür temaslar kurmalarının son derece yararlı olacağını düşünüyoruz; çünkü, Almanya'da görüştüğümüz parti yöneticileri olsun, milletvekilleri olsun, hepsinin "29 Eylül akşamına kadar sürekli çalışın, hem Parlamento olarak yeni düzenlemelerinizi, eksik kalan düzenlemelerinizi gerçekleştirin hem de buradaki milletvekilleriyle bu tür istişareleri kesmeyin, devam ettirin" şeklinde görüşleri olmuştur. Bu, gerçekten çok önemli bir şey. Türkiye'yi görmeyen, Türkiye'yi tanımayan birçok milletvekili var...

12

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Sayın Yaşar, toparlamanız için 2 dakika eksüre verdim. Çok yoğun bir gündemimiz var; sayın milletvekillerimizin anlayışla karşılayacaklarını tahmin ediyorum.

Buyurun Sayın Yaşar.

AHMET YAŞAR (Devamla) - Bu Parlamentolardaki, Türkiye'yi hiç görmemiş milletvekillerinin önyargılı olduğunu gördük; ama, Türkiye'ye gelen, Türkiye hakkında bilgisi olan milletvekillerinin çok daha pozitif anlamda değiştiğini gördük. Bu, çok önemli bir şey. Bu bakımdan, tüm parlamentolararası dostluk gruplarının, özellikle Avrupa Birliği ülkelerine ait dostluk gruplarının bu ülkelere giderek, bu ülkelerde ikili temaslar kurmalarını, dostlukları geliştirmelerini tavsiye ediyorum.

Bu konuda, şu ana kadar, Alman Dostluk Grubu olarak, gerçekten çok yoğun faaliyetler içerisindeydik. Genel Kurul yaptıktan sonra, ben, onüç aydır Başkanım. Onüç aydır, gerek Türkiye'de gerek Almanya'da birçok etkinliklere katıldım. Bu etkinliklerde gördüğüm şudur: İnsanlarla karşılıklı konuştuğunuz zaman, bire bir oturup onlarla sohbet ettiğiniz zaman sizi daha iyi anlıyorlar. Zaten "insanlar konuşa konuşa anlaşır, daha iyi tanır birbirini" sözü bize aittir. Bu bakımdan da bu tür toplantıların yapılmasında çok fayda olacağını mülahaza ediyorum.

Aynı zamanda, bize bu fırsatı tanıyan Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanımıza da huzurlarınızda teşekkürlerimi arz ediyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Gündemdışı üçüncü söz, Rıfat Ilgaz'ın 11 inci ölüm yıldönümü münasebetiyle söz isteyen, Kastamonu Milletvekili Mehmet Yıldırım'a aittir.

Buyurun Sayın Yıldırım. (CHP sıralarından alkışlar)

3.- Kastamonu Milletvekili Mehmet Yıldırım'ın, Şair ve Yazar Rıfat Ilgaz'ın ölümünün 11 inci yıldönümü münasebetiyle gündemdışı konuşması

MEHMET YILDIRIM (Kastamonu) - "Ey yaralı kalplere binbir teselli katan,

Karanlığa bakarak inle, durmadan inle.

Ey sazı ile ağlayan, ey sazı ile ağlatan,

Zulmetleri parçala coşkun namelerinle."

1928 yılında, Kastamonu Öğretmen Okulunda 17 yaşında bir öğrenciyken, unutulmaz Maarif Bakanı Mustafa Necati'nin huzurunda okuduğu "Sazını Çalana" şiiriyle herkesi duygulandıran Rıfat Ilgaz'ın 11 inci ölüm yıldönümü nedeniyle huzurunuzdayım; Yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum.

Cide'yi, Kastamonu'yu, Türkiye'ye ve dünyaya tanıtan büyük şair ve edebiyatçımızı rahmetle anıyorum. Türk eğitim sistemine Kastamonu Öğretmen Okulu mezunu bir öğretmen olarak, Türk kültürüne şair, yazar olarak büyük hizmetler veren, kuşaklar yetiştiren Rıfat Ilgaz, yaşadığında değeri yeterince bilinmemiş, horlanmış, işkenceye maruz kalmış, mahkûm edilmiş; ama, halkına küsmemiş, toplumun gerçeklerini yazmaya devam etmiştir.

Evde yokluk, Cide'de yokluk, Kastamonu'da yokluk ve yoksulluk, Türkiye'de yokluk ve bütün bu yokluklara ve yoksulluklara karşı Rıfat Ilgaz'ın içinde, yüreğinde Kastamonu ve Cide sevgisi. Memleket aşkıyla, halkına hep umutla bakmış. Kaleme aldığı şiir, roman, öykü, çocuk hikâyeleri, Sarıyazma'dan Hababam Sınıfı'na kadar yılların emeği ve arkasında bıraktığı binlerce eser ve yetiştirdiği binlerce genç.

"Öğretmenliğimi, sanatımı, edebiyatımı Kastamonu'da kazındım; öyleyse, Kastamonu'yu simgeleyen soyadı bulmak zorundayım" diyerek, Ilgaz soyadını alacak kadar özünden, kökünden kopmayan bir halk çocuğu.

1984 yılında İlhan Selçuk, Rıfat Ilgaz'la ilgili olarak şöyle diyordu: "Rıfat Ilgaz, artık, bir kişi değil, bir kurumdur; herkes Hababam Sınıfını bilir. Yoldan geçen birini çevirip sorun, olumlu yanıt alırsınız." Rıfat Ilgaz halka mal olmuştur, kendisi de sade bir insandır, gösterişten kaçar, sıradan aşçı dükkânında, alçak gönüllü bir meyhanede, sade insanların sıcak dostluklarında hayatın tadını bulur.

1991 yılında yazdığı Son Şiirim'de:

"Elim birine değsin,

Isıtayım üşüdüyse;

Boşa gitmesin son sıcaklığım!"

Diyecek kadar, toplumu, halkı düşünen ve hep kendinden veren büyük bir insandı Rıfat Hoca. Yaşadıkları, yazdıkları bu ülke tarihinin acısıydı, gözyaşıydı, gülümsemesiydi, namusuydu ve özgür ve bağımsız bir ülke sevdasıydı.

Cide'deki doğduğu ve yaşadığı ev, Kültür Bakanlığına devredilmiş, bugüne kadar Bakanlık bir tek çivi çakmamıştır. Kültür Bakanlığımızı, Rıfat Ilgaz'ın hak ettiğini yapmak üzere göreve çağırıyorum.

Adına, Cide'de Sarıyazma Festivalleri düzenliyoruz; caddelere, parklara, sokaklara isimlerini veriyoruz. Senin için ne yapsak azdır Rıfat Hoca.

13

Değerli yazar, şair ve hemşerisi olmaktan onur duyduğum Rıfat Ilgaz'a rahmet diliyorum; hepinizi, Yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum. (Alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Yıldırım.

Sözlü soru önergesinin geri alınmasına dair bir önerge vardır; okutacağım.

Kâtip Üyenin oturduğu yerden okumasını oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Etmeyenler... Kabul edilmiştir.

Önergeyi okutuyorum :

B) TEZKERELER VE ÖNERGELER

1.- Denizli Milletvekili Ümmet Kandoğan'ın (6/1107) esas numaralı sözlü sorusunu geri aldığına ilişkin önergesi (4/207)

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Gündemin "Sözlü Sorular" kısmının 458 inci sırasında yer alan (6/1107) esas numaralı sözlü soru önergemi geri alıyorum.

Gereğini saygılarımla arz ederim.

Ümmet Kandoğan

Denizli

BAŞKAN - Sözlü soru önergesi geri verilmiştir.

2 adet Meclis araştırması önergesi vardır; okutuyorum:

C) GENSORU, GENEL GÖRÜŞME, MECLİS SORUŞTURMASI VE MECLİS ARAŞTIRMASI ÖNERGELERİ

1.- Trabzon Milletvekili M. Akif Hamzaçebi ve 22 milletvekilinin, don olayının yarattığı zararın ekonomik boyutlarının araştırılarak fındık üreticilerinin sorunlarının çözümlenmesi için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/206)

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Bilindiği gibi, fındık, Doğu Karadeniz Bölgesi halkının önemli bir kesiminin tek geçim kaynağıdır. Yaklaşık 8 000 000 insanımızı ilgilendirmektedir. Fındık, bölge halkının yalnızca geçim kaynağı olmayıp, yaşamının, kültürünün ayrılmaz bir parçasıdır. Ülkemizdeki fındık ekim alanları yıldan yıla çok önemli artış göstermiş, 1965 yılında 225 000 hektar iken, 2000'li yıllarda 650 000 hektara ulaşmıştır. Üretim miktarı aynı süreçte 200 000 ton düzeyinden, 650 000 - 700 000 ton düzeyine çıkmıştır. Dünya fındık üretimi ise 800 000-900 000 ton olup, bizden sonra en fazla fındık üreten ülke 120 000 ton ile İtalya'dır. Görüldüğü gibi, Türkiye, dünya üretiminin yaklaşık yüzde 75'ini gerçekleştirmektedir. Fındığın ülkemize her yıl kazandırdığı döviz miktarı 600 000 000 dolar ile 1 milyar dolar arasında değişmektedir.

Gerek Türkiye gerekse bölge ekonomisi için böylesine önemli olan fındık ürünü 2004 yılı nisan ayında dona maruz kalmıştır. Etkisini daha çok Doğu Karadeniz Bölgesinde hissettiren ve özellikle de Samsun, Ordu, Giresun ve Trabzon İllerinde etkili olan don olayı, sadece 2004 yılı fındık üretimini değil, 2005 ve 2006 yılları fındık üretimini de olumsuz etkileyebilecek boyuttadır. Yüksek rakımlı bahçelerden 2004 yılında hiç fındık alınmaması ihtimal dahilindedir. Bu durum, olayı "bölgesel tabiî afet" haline getirmektedir.

Zararın tahminlerin çok ötesinde olmasının nedeni, donun, fındık ağaçlarının korunmasız ve dış etkilere en duyarlı olduğu dönemde meydana gelmesidir. 4-5 Nisan 2004 günlerinde aralıklı olarak yağan ve 5 Nisanda ısının biraz yükselmesiyle dallarda eriyen kar, gece sıcaklığının - 6 ila - 8 dereceye düşmesiyle dona dönüşerek hem erkek çiçek tozlarına hem dişi çiçeklere hem de körpe sürgünlere zarar vermiştir. Yüksek kol dediğimiz 500 rakımın üzerindeki bahçelerde fındığın mevsim gereği hızlı gelişme gösteren sürgün ve yapraklarının, çotanak taslağı ve tomurcukların hemen tamamen yandığı saptanmıştır.

Donun fındık ürününe verdiği zarar sadece bölge ekonomisini değil, ülkemiz ekonomisini de olumsuz etkileyecektir. Bu nedenle don olayının etkilerinin tespiti ile gerekli önlemlerin alınması her açıdan önem taşımaktadır. Bu durum dikkate alınarak,

1- Donun yarattığı zararın ekonomik boyutu ve etkilenen kesimler ile,

2- Zararın etkilerini gidermek amacıyla,

a. Zarar gören çiftçiler doğrudan gelir desteği sisteminde kayıtlı olsun olmasın zararlarının karşılığında doğrudan gelir desteği kapsamında telafi edici ödeme yapılması,

b. Çiftçilere TC Ziraat Bankası ve tarım kredi kooperatiflerine vadesi gelmiş borçları ile Bağ-Kur ve SSK prim borçlarının faizsiz olarak ertelenmesi,

c. Fındık üretimini sürdürebilmek amacıyla gerekli girdilerin sağlanması,

d. Çiftçilere TC Ziraat Bankası ve tarım kredi kooperatifleri aracılığıyla kredi açılması ve benzeri önlemlerin alınması yönündeki çözümlerin,

14

Tespiti amacıyla Anayasanın 98 inci ve İçtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca Meclis araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.

1- M.Akif Hamzaçebi (Trabzon)

2- Kâzım Türkmen (Ordu)

3- Gürol Ergin (Muğla)

4- Mehmet Mesut Özakcan (Aydın)

5- Yılmaz Kaya (İzmir)

6- Mustafa Gazalcı (Denizli)

7- İdris Sami Tandoğdu (Ordu)

8- Bayram Ali Meral (Ankara)

9- Atila Emek (Antalya)

10- Nail Kamacı (Antalya)

11- Osman Özcan (Antalya)

12- Mehmet Semerci (Aydın)

13- Güldal Okuducu (İstanbul)

14- Eşref Erdem (Ankara)

15- Abdulkadir Ateş (Gaziantep)

16- Hasan Fehmi Güneş (İstanbul)

17- Muzaffer R.Kurtulmuşoğlu (Ankara)

18- Mehmet Işık (Giresun)

19- Feramus Şahin (Tokat)

20- Hüseyin Özcan (Mersin)

21- Ersoy Bulut (Mersin)

22- Mehmet Yıldırım (Kastamonu)

23- Berhan Şimşek (İstanbul)

BAŞKAN - Bilgilerinize sunulmuştur.

Önerge, gündemde yerini alacak ve Meclis araştırması açılıp açılmaması konusundaki öngörüşme, sırası geldiğinde yapılacaktır.

Diğer önergeyi okutuyorum:

2.- Ankara Milletvekili Yakup Kepenek ve 19 milletvekilinin, kadınların işgücüne katılımının önündeki engellerin ve olumsuzlukların saptanarak katılımın ve üretkenliğin artırılması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/207)

5 Temmuz 2004

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Ülkemizde kadınların işgücüne katılma oranı, yani, çalışma çağında bulunan kadınların içinde, çalışan kadınların payı, gelişmiş ülkelerle karşılaştırılmayacak kadar düşüktür.

Kadınların işgücüne katılma oranının azlığı, toplumsal, ekonomik ve siyasal sorunlar yaratmaktadır; çünkü, çalışmayan kadın, ekonomik olarak başkalarına bağımlı kalmaktadır. Ekonomik bağımlılık da, siyasal ve toplumsal bağımlılıkları beraberinde getirmektedir. Gelenek ve göreneklerin de pekiştirdiği, kadını iş göremez sayan anlayış, birikimli bir biçimde sürüp gitmektedir. Kaldı ki, kadının bağımlılığı, hem ulusal üretime hem de kendi ailesine olabilecek katkılarını ortadan kaldırmakta, yok etmektedir.

İşgücüne katılma oranı, kentlerde yüzde 18,7; kırsal kesimde yüzde 41 ve ülke ortalaması olarak da yüzde 26,6'dır. Oysa, AB ülkeleri ortalaması olarak kadınların işgücüne katılma oranı yüzde 40'ların üstündedir.

Bu nedenlerle:

1.- Kadınların işgücüne katılımının önündeki sosyal, kültürel, ekonomik ve eğitsel engellerin bulunup bulunmadığının saptanması;

2.- Kadınların işgücüne katılmamalarının yarattığı olumsuzlukların, aile, içinde bulunulan çevre ve ülke açısından irdelenmesi; özellikle ülkenin azgelişmiş bölgelerinde kadının iş bulma durumunun belirlenmesi;

3.- Kadınların işgücüne katılmamasına neden olan engellerin kaldırılması ve işgücüne katılımının ve üretkenliğinin artırılması için gereken tedbirlerin alınması ve yasal düzenlemelerin yapılması amacıyla,

15

Anayasanın 98 inci, İçtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca Meclis araştırması açılmasını istiyoruz.

Saygılarımızla.

1.-Yakup Kepenek (Ankara)

2.-Mehmet Parlakyiğit (Kahramanmaraş)

3.-Muhsin Koçyiğit (Diyarbakır)

4.-Hüseyin Bayındır (Kırşehir)

5.-Mehmet Yıldırım (Kastamonu)

6.-Abdulkadir Ateş (Gaziantep)

7.-Hasan Fehmi Güneş (İstanbul)

8.-Muzaffer R. Kurtulmuşoğlu (Ankara)

9.-Muharrem Toprak (İzmir)

10.-Mustafa Özyurt (Bursa)

11.-Bülent Baratalı (İzmir)

12.-Mehmet Semerci (Aydın)

13.-Mevlüt Coşkuner (Isparta)

14.-Kemal Kılıçdaroğlu (İstanbul)

15.-Tuncay Ercenk (Antalya)

16.-Mehmet Işık (Giresun)

17.-Hasan Ören (Manisa)

18.-Zekeriya Akıncı (Ankara)

19.-Kâzım Türkmen (Ordu)

20.-Atila Emek (Antalya)

Gerekçe:

1.-Devlet İstatistik Enstitüsü verileriyle, ülkemizde kadınların işgücüne katılma oranı düşüktür. 2002 yılında kadınların işgücüne katılma oranı yüzde 27,9 iken, bu oran 2003 yılında yüzde 26,6 olarak gerçekleşmiştir.

Ülkemizde 2003 yılında işgücüne katılma oranı, kadın erkek ayırımı yapmadan, yani, toplam olarak yüzde 48,3 olarak gerçekleşmiştir; yani, ülkemizde çalışma çağı nüfusunun yarısından azı işgücü piyasasına çıkıyor. Ancak, işgücüne katılma oranı, erkeklerde yüzde 70,4'e yükselirken, kadınlarda yalnızca yüzde 26,6 düzeyinde kalmaktadır. Bir başka anlatımla, 15+ yaş nüfusu kadınlarının yalnızca dörtte 1'i gibi bir bölümü işgücü piyasasına çıkmakta ve çalışmak istemektedir.

Bu olgunun tüm boyutlarıyla araştırılması gerekir.

2.-Kadının sosyal ve ekonomik durumu yalnızca işgücüne katılımıyla değil, aynı zamanda yaptığı işin niteliği ve göreli kazancıyla de belirlenir.

Kadınlarımız, genellikle ya tümüyle ücretsiz ya da çok düşük ücretle çalışmaktadır. Çalışan kadın nüfusunun yaklaşık yarısı -yüzde 49'u- ücretsiz aile işçisidir; kendi hesabına ve işveren olanlar yüzde 12,9; ücretli ve yevmiyeli olanlar da yüzde 38,1 oranındadır. Bu veriler, çalışmayan kadınlar da gözönünde tutulursa, kadınların dörtte 3'ünden fazlasının kişisel geliri olmadığını kanıtlıyor. İşgücüne katılmayanların yarısından fazlası ev kadınıdır. Bunların hangi nedenlerle çalışmadığının da araştırılması gerekir.

3.- Kentlerde, kırsal kesime kıyasla, kadınların işgücüne katılma oranı önemli derecede düşüktür.

Türkiye, kadının işgücüne katılması bakımından kırsal kesiminde Avrupa Birliği ülkelerini andırmakta, kentlerinde ise geri kalmış, giderek ilkel bir görüntü sergilemektedir. Kırsal alanda kadınların işgücüne katılımı yüzde 41 iken, kentlerde yalnızca yüzde 18,7'dir.

Oysa, ekonomik ve toplumsal koşullar, nesnel olarak, kentlerde, kadınların çok daha yüksek oranda iş aramasını gerekli kılmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin araştırması ve sonuçta gerekli yasal düzenlemeleri yapması gereken nokta, bu çelişkili durumdur.

Sonuç olarak, kadının toplumsal konumunun en önemli göstergesi olan işgücüne katılması sürecinin tüm boyutlarıyla irdelenmesi ve bu konuda, gerekli yasal ve diğer önlemlerin alınması için Türkiye Büyük Millet Meclisinin harekete geçmesi büyük önem taşımaktadır.

BAŞKAN - Bilgilerinize sunulmuştur.

Önerge, gündemde yerini alacak ve Meclis araştırması açılıp açılmaması konusundaki öngörüşmeler, sırası geldiğinde yapılacaktır.

16

Adalet ve Kalkınma Partisi Grubunun İçtüzüğün 19 uncu maddesine göre verilmiş bir önerisi vardır; okutup oylarınıza sunacağım.

IV. - ÖNERİLER

A) SİYASÎ PARTİ GRUBU ÖNERİLERİ

1.- Gündemdeki sıralama ile çalışma saatlerinin yeniden düzenlenmesine ilişkin AK Parti Grubu önerisi

8.7.2004

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Danışma Kurulu, 8.7.2004 Perşembe günü (bugün) yapılan ilk çağrıda toplanamadığından, Grubumuzun aşağıdaki önerisinin İçtüzüğün 19 uncu maddesi gereğince Genel Kurulun onayına sunulmasını arz ederim.

Sadullah Ergin

AK Parti Grup Başkanvekili

Öneri:

Gündemin "Kanun Tasarı ve Teklifleri ile Komisyonlardan Gelen Diğer İşler" kısmının 11 inci sırasında yer alan 619 sıra sayılı kanun tasarısının bu kısmın 7 nci sırasına alınması ve diğer işlerin sırasının buna göre teselsül ettirilmesi ve bugünkü birleşimde çalışma süresinin 616 sıra sayılı kanun tasarısının görüşmelerinin bitimine kadar uzatılması,

Genel Kurulun 9.7.2004 Cuma günü de saat 14.00'te toplanması ve bu birleşimde; kanun tasarı ve tekliflerinin görüşülmesi, çalışma süresinin ise 619 sıra sayılı kanun tasarısının görüşmelerinin bitimine kadar uzatılması,

Önerilmiştir.

BAŞKAN - Öneri hakkında söz talebi?.. Yok.

Öneriyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiştir.

Gündemin "Kanun Tasarı ve Teklifleri ile Komisyonlardan Gelen Diğer İşler" kısmına geçiyoruz.

V. - KANUN TASARI VE TEKLİFLERİ İLE KOMİSYONLARDAN

GELEN DİĞER İŞLER

1. - Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu (1/521) (S. Sayısı: 146)

2. - Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu (1/523) (S. Sayısı: 152)

3. - Çanakkale Milletvekilleri Mehmet Daniş ve İbrahim Köşdere'nin, Gelibolu Yarımadası Tarihi Millî Parkı Kanununa Geçici Bir Madde Eklenmesine Dair Kanun Teklifi (Kamu İhale Kanununa Geçici Madde Eklenmesine Dair Kanun Teklifi) ile Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu (2/212) (S. Sayısı : 305)

BAŞKAN - Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun Tasarısının, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Tasarısının ve Çanakkale Milletvekilleri Mehmet Daniş ve İbrahim Köşdere'nin; Gelibolu Yarımadası Tarihî Millî Parkı Kanununa Geçici Bir Madde Eklenmesine Dair Kanun Teklifinin geri alınan maddeleriyle ilgili komisyon raporları henüz gelmediğinden, tasarıların ve teklifin müzakerelerini erteliyoruz.

Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısının müzakeresine kaldığımız yerden devam edeceğiz.

4. - Kamu Yönetiminin Temel İlkeleri ve Yeniden Yapılandırılması Hakkında Kanun Tasarısı ile İçişleri, Plan ve Bütçe ve Anayasa Komisyonları Raporları (1/731) (S. Sayısı : 349)

BAŞKAN - Komisyon?.. Yok.

Komisyon bulunmadığından, tasarının müzakeresi ertelenmiştir.

Özel Gelir ve Özel Ödeneklerin Düzenlenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Tasarısının müzakeresine kaldığımız yerden devam edeceğiz.

5. - Özel Gelir ve Özel Ödeneklerin Düzenlenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Tasarısı ve Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu (1/827) (S. Sayısı : 618)

BAŞKAN - Komisyon?.. Yok.

Komisyon bulunmadığından tasarının müzakeresi ertelenmiştir.

Belediyeler Kanunu Tasarısı ile Avrupa Birliği Uyum, İçişleri ve Plan ve Bütçe Komisyonları raporlarının müzakeresine kaldığımız yerden devam ediyoruz.

6. - Belediyeler Kanunu Tasarısı ile Avrupa Birliği Uyum, İçişleri ve Plan ve Bütçe Komisyonları Raporları (1/766) (S. Sayısı: 616) (x)

BAŞKAN - Komisyon ve Hükümet?.. Yerinde.

17

59 uncu maddeyi okutuyorum:

(X) 616 S. Sayılı Basmayazı, 1.7.2004 tarihli 109 uncu Birleşim Tutanağına eklidir.

BEŞİNCİ KISIM

Malî Hükümler

BİRİNCİ BÖLÜM

Belediyenin Gelir ve Giderleri

Belediyenin gelirleri

MADDE 59.- Belediyenin gelirleri şunlardır:

a) Kanunlarla gösterilen belediye vergi, resim, harç ve katılma payları.

b) Genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan pay.

c) Genel ve özel bütçeli idarelerden yapılacak ödemeler.

d) Taşınır ve taşınmaz malların kira, satış ve başka suretle değerlendirilmesinden elde edilecek gelirler.

e) Belediye meclisi tarafından belirlenecek tarifelere göre tahsil edilecek hizmet karşılığı ücretler.

f) Faiz ve ceza gelirleri.

g) Bağışlar.

h) Her türlü girişim, iştirak ve faaliyetler karşılığı sağlanacak gelirler.

i) Diğer gelirler.

BAŞKAN - Madde üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu ve şahsı adına söz isteyen Bursa Milletvekili Mehmet Küçükaşık.

Buyurun Sayın Küçükaşık. (CHP sıralarından alkışlar)

Sayın Küçükaşık, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu ve şahsınız adına söz istediğiniz için, konuşma süreniz 15 dakikadır.

CHP GRUBU ADINA MEHMET KÜÇÜKAŞIK (Bursa) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; sözlerime başlamadan önce hepinizi sevgiyle, saygıyla selamlıyorum.

Biz, yerel yönetimlerle ilgili çok şeyler konuştuk burada, kamu yönetimiyle ilgili çok şeyler konuştuk. Artık, Türkiye'nin genelden yönetilemeyeceğini, yerelden yönetilmesi gerektiğini, yerele ekkaynaklar aktarmamız gerektiğini ve adından da anlaşılacağı üzere, yerel yönetimin görevinin, yerelin sorunlarını çözmek olduğunu, yerelle ilgili sosyal alandaki her planlamanın da yerel yönetimler tarafından yapılmasını konuştuk, tartıştık; fakat, belediyenin gelirlerini düzenleyen bu tasarıya baktığımızda, yereli yönetmek için o kadar iddialı sözler söylememize rağmen, yereli yönetmek için, yerele gerekli gelirlerin verilmediğini ne yazık ki görmüş bulunmaktayız. Tasarıda yer alan, belediye gelirlerini düzenleyen maddelerin tümü, hemen hemen eski tasarının bir tekrarı şeklinde.

Acaba, biz, belediyeler ve yerel yönetimler denilince hep büyükşehirleri mi anlıyoruz?!

Büyükşehirler yasasında, büyükşehir belediyelerine, genel bütçeden ve vergi gelirlerinden alınan paylarla yeterli kaynak aktardığımız halde, küçük belediyelere, ilçe belediyelerine ve belde belediyelerine, ne yazık ki, herhangi bir şekilde kaynak aktarma konusunda son derece çekimser davranıyoruz. En önemli sorunlarımızdan birisi şu: Yerelde, gerek ilçe belediyelerimiz gerekse belde belediyelerimiz var. Bu belediyelerimizin sınırları içerisinde birçok sanayi tesisi var. Bu sanayi tesisleri o ilçelerde kuruluyor, o ilçenin suyunu, havasını, doğal çevresini kirletiyor, o ilçenin altyapı tesislerini kullanıyor; fakat, şirketin genel merkezinin genelde büyükşehirlerde olması nedeniyle, genel bütçelerden alınan pay, vergilerden alınan pay, büyükşehir belediyelerine aktarılıyor. Şimdi, bu, büyükşehir belediyesi sınırları içerisindeki alt belediyeler için doğru bir kavram; ama, büyükşehirden onlarca, yüzlerce kilometre uzaklıktaki bir yerel belediyeye bu payın verilmemesi nasıl anlaşılabilir?! Ya da çok basit bir örnek verirsek, çok küçük bir ilimizde bir fabrika, bir tesis var; ama, o tesisin genel merkezi İstanbul'da, Ankara'da veya İzmir gibi büyükşehirlerimizden birisinde; o yöredeki işletmenin vergisini, ne yazık ki, o ilin sınırları içerisindeki büyükşehir belediyesi alıyor. Bu, hak mı, reva mı?! Bu konuda yasal herhangi bir düzenleme yapmıyoruz, yasal bir düzenleme için herhangi bir çabamız da söz konusu değil. Örneğin, bir ilçe belediyesinde kurulu olan bir sanayi tesisinin vergisini, o il sınırları içerisinde olmayan başka bir büyükşehir belediyesinin alması mümkün mü acaba?! Böyle bir hakkı, o büyükşehir belediyesine nasıl verebiliyoruz? Bu, çok yanlış bir işlem; ama, bu konuda herhangi yasal bir düzenlemeye yönelik çabamız da yok. O zaman biz, o yerel yönetimlere nasıl kaynak aktaracağız? O zaman, biz, o belediyelerin, siyasal iktidardan, genel bütçeden, hükümetten pay almasını, belediye başkanlarının siyasal iktidarın kapısından ayrılmasını nasıl sağlayacağız?! Onlara herhangi bir gelir getirmiyoruz, herhangi bir güvence de vermiyoruz; belediye başkanları, siyasal iktidarın sopası altında, onlardan pay alabilmek için, yine kavga edecekler.

Bu konuda yasal bir düzenlemenin muhakkak yapılması gerekiyor. Biz, bu konuda bir önerge vermiyoruz; çünkü, bu tasarıyla ilgili olarak şimdiye kadar verdiğimiz bütün önergeler, ne yazık ki, reddedildiği için, önerge vermeye gerek yok. Hiç olmazsa, bu bir

18

eksikliktir diyelim, o geliri siz getirin diyelim. Buna yönelik yasal düzenlemeyi siz yaparsanız, iktidar kanadından bir önerge gelirse kabul ediyorsunuz. Ben, bu durumu hepinizin bilgisine sunuyorum.

İkinci olarak şu var: Belediyeler, gerçekten de, çok büyük rant yaratma kapısı haline geldi. Belediyeler, yaptıkları imar planlarıyla, yol planlarıyla, sanayi alanları ve tesisleriyle, çok büyük bir kent rantı yaratıyorlar; ama, bu kentin, belediyenin, yerel yönetimin yarattığı rantı, ne yazık ki, tüm kamuya mal edecek bir şekilde, kendi bütçeleri içerisine dahil edemiyorlar. Örneğin, imar planlarında bir kat izni verilmesiyle beraber o yörede yaratılan herhangi bir rantı belediyenin kasasına aktarmamız mümkün değil; ancak, yerel yöneticilerin cebine aktarılan bir rant haline geliyor yörede yaratılan bu kent rantı. O zaman, yerel yönetimlerin yaratmış olduğu, belediyelerin yaratmış olduğu bu kent rantının, bir kent vakfı kurularak, o belediyelerin, o beldelerin kasasına aktarmanın yasal düzenlemesini yapmak zorundayız.

Yine, belediyelerin yapmış olduğu imar planları ve düzenlemelerle, gerçekten de o beldeyi, o kenti bir cazibe merkezi haline getirmesiyle beraber, emlak fiyatlarında son derece büyük artışlar meydana geliyor; ama, biz, emlak alım satım harçlarını, tüm tapu ve kadastro harç ve gelirlerini, ne yazık ki, orayı gerçekten de yaşanılır bir belde haline getiren, oradaki emlak fiyatlarını yükselten belediyelere herhangi bir şekilde kanalize edemiyoruz. Alınan paralar, tapu kadastro müdürlükleri gelirleriyle beraber genel bütçeye dahil ediliyor; ama, aslında, orayı cazibe merkezi, çekim merkezi haline getiren, oradaki bir dairenin, bir konutun fiyatını artıran o yerel yönetime herhangi bir şekilde pay aktarma zorunluluğumuz yok mu bizim? Orayı yaşanılır bir kent haline getiren o belediyenin, o belediye başkanının o ranttan bir pay almasını niye engelliyoruz?! Bu konuda tapu kadastro harçlarından ve gelirlerinden alınan payın belediyelere de yüzde 5'lik veya yüzde 10'luk bir kesim içerisinde aktarılmasının temel bir zorunluluk olduğunu düşünüyorum.

Yine, Doğalgaz Tüketimi Vergisinden belediyelere pay ayrılması gerektiğini düşünüyorum; ancak, sadece doğalgaz dağıtımı yapan belediyelere bu pay verilmelidir.

Yine, araç muayeneleri yapılıyor; o beldede, o belediye sınırları içerisinde yaşayan yurttaşların araçlarının muayeneleri yapılıyor. Bu araç muayenelerinin belediyelerce yapılması belediyeye yine ek bir gelir getirecektir.

Televizyon, radyo, gazete ve dergi reklamlarından belediyelere de muhakkak bir pay aktarılması gerekiyor.

Yine, araçlara yapıştırılan firmayı tanıtıcı afiş, her türlü reklama dayalı işlemlerden de İlan ve Reklam Vergisi alınması ve bu alınan paydan da belediyelere pay aktarılması zorunludur.

Yine, cep telefonları için alınan İletişim Vergisinden pay alınmasının da zorunlu olduğuna inanıyorum.

Şimdi, biz, bu maddenin de (a) bendinde, kanunlarla gösterilen belediye vergi, resim, harç ve katılma payları adı altında belediyelere gelir temin etmeye çalışıyoruz. Pekala, her türlü bu vergi resim ve harçları ve katılma paylarını "kent vergisi" adı altında bir vergi içerisinde toplasak da, vatandaşlara belediyenin yapmış olduğu her hizmetten sonra "arkadaş, bizim yapmış olduğumuz bu yatırım karşılığı olarak senin katılma payına bu kadar düşüyor" diye zorla para alıp da, yerel yöneticilerle halkı karşı karşıya getirmektense, her belediyede bir kentli olmanın bilinciyle yaşayan insanlardan o kentte yaşamanın karşılığı vermiş olduğu vergisini alsak, zaten, bunları biz alıyoruz; ama, tek bir madde altında, tek bir vergi kalemi altında toplayıp da, yerel yönetimlerle halk arasında çıkan bu sorunları çözmeye çalışırsak, hiç olmazsa, belediyelere ek bir kaynak aktarılmasında çok daha büyük bir çabamız olacağına inanıyorum.

Bütünüyle baktığımızda, yeni Belediyeler Yasası Tasarısı, bilinenin tekrarından başka bir şey değil. Çok iddialı sözler söylüyoruz hepimiz; belediyelere yeni kaynaklar aktaracağız diyoruz; sağlıktan eğitime kadar sosyal hayatı düzenleyici, kültürel hayatı düzenleyici her türlü fonksiyonu biz yerel yönetimlere ve belediyelere devretmeyi düşünüyoruz. Ama, gelir olarak eli kolu bağlı bir belediye başkanıyla, bir belediye yönetimiyle biz bu büyük hedeflere nasıl varacağız; nasıl, biz, yereli güçlendirebileceğiz? Bu konuda herhangi bir şekilde pay aktarmıyoruz. Nedense, büyükşehirden başka belediye diye bir şey yok Türkiye'de ve sanıyorum, sizlerin kafasında da bir şey yok.

Bu konuda yasal düzenlemeler yapılması dileğiyle, hepinizi, sevgilerimle, saygılarımla selamlıyorum. (Alkışlar)

BAŞKAN- Teşekkür ediyorum Sayın Küçükaşık.

Maddeyle ilgili 1 önerge vardır; okutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 616 sıra sayılı kanun tasarısının 59 uncu maddesine aşağıdaki fıkranın eklenmesini arz ve teklif ederiz.

Haluk İpek Sadullah Ergin Yahya Baş

Ankara Hatay İstanbul

Recep Koral İmdat Sütlüoğlu

İstanbul Rize

"Büyükşehir belediyelerinde büyükşehir sınırları ve mücavir alanları içinde belediyelerince tahsil edilen Emlak Vergisi tutarının tamamı ilgili ilçe ve ilk kademe belediyeleri tarafından alınır. Bunlardan büyükşehir belediyesine veya özel idareye ayrıca pay kesilmez."

BAŞKAN- Komisyon önergeye katılıyor mu?

19

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU SÖZCÜSÜ SABAHATTİN YILDIZ (Muş)- Takdire bırakıyoruz Sayın Başkanım.

BAŞKAN- Hükümet katılıyor mu?

İÇİŞLERİ BAKANI ABDÜLKADİR AKSU (İstanbul)- Katılıyoruz efendim.

HALUK İPEK (Ankara)- Gerekçe okunsun Sayın Başkan.

BAŞKAN- Gerekçeyi okutuyorum:

Gerekçe:

Bu kanun ile büyükşehir belediyelerinin kendi illerinde tahsil edilen vergi gelirlerinden aldığı pay artırılmakta olduğundan, 8 Ocak 2002 tarihli, 4736 sayılı Kanunla eksiltilen belediyelerin Emlak Vergisi payları yeniden düzenlenmektedir.

BAŞKAN - Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Önerge kabul edilmiştir.

Kabul edilen önerge doğrultusunda maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiştir.

60 ıncı maddeyi okutuyorum:

Belediyenin giderleri

MADDE 60.- Belediyenin giderleri şunlardır:

a) Belediyenin hizmet binaları ve tesislerinin temini, bakımı ve onarımı için yapılan giderler.

b) Belediyenin personeline ve seçilmiş organlarının üyelerine ödenen maaş, ücret, ödenek, huzur hakkı, yolluklar, hizmete ilişkin eğitim harcamaları ile diğer giderler.

c) Her türlü alt yapı, yapım, onarım ve bakım giderleri.

d) Vergi, resim, harç, katılma payı, hizmet karşılığı alınacak ücretler ve diğer gelirlerin takip ve tahsili için yapılacak giderler.

e) Belediye zabıta ve itfaiye hizmetleri ile diğer görev ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılacak giderler.

f) Belediyenin kuruluşuna katıldığı şirket, kuruluş ve katıldığı birliklerle ilgili ortaklık payı ve üyelik aidatı giderleri.

g) Mezarlıkların tesisi, korunması ve bakımına ilişkin giderler.

h) Faiz, borçlanmaya ilişkin diğer ödemeler ile sigorta giderleri.

i) Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile özürlülere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar.

j) Dava takip ve icra giderleri.

k) Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri.

l) Avukatlık, danışmanlık ve denetim hizmetleri karşılığı yapılacak ödemeler.

m) Yurt içi ve yurt dışı kamu ve özel kesim ile sivil toplum örgütleriyle birlikte yapılan ortak hizmetler ve proje giderleri.

n) Sosyo-kültürel ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler.

o) Belediye hizmetleriyle ilgili olarak yapılan kamuoyu yoklaması ve araştırması giderleri.

p) Kanunla verilen görevler ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılan diğer giderler.

r) Şartlı bağışlarla ilgili yapılacak harcamalar.

s) İmar düzenleme giderleri.

t) Her türlü proje giderleri.

BAŞKAN - Madde üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu ve şahsı adına söz isteyen, Bilecik Milletvekili Yaşar Tüzün.

Buyurun Sayın Tüzün. (CHP sıralarından alkışlar)

CHP GRUBU ADINA YAŞAR TÜZÜN (Bilecik) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; görüşmekte olduğumuz kanun tasarısının 60 ıncı maddesi üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu ve şahsım adına söz almış bulunuyorum.

Değerli milletvekilleri, devletin görevlerini dar ve geniş anlamda tanımlamak mümkündür; yerel yönetimler, bu tanımlamanın geniş anlamlı devlet örgütü içerisinde yer alır. Diğer bir tabirle, devlet, halkının gereksinmelerini yerine getirirken, merkezî yönetim ve yerel yönetim diye iki ana gruba ayrılır.

Yerel yönetimlerin karar organlarının seçilmiş olmaları, tüzelkişiliğe sahip olmaları bu kurumlara demokratik ve özerk kuruluş niteliği kazandırmaktadır. Halka yakın olarak çalışan mahallî idarelerin önemli bir ayağı olan belediyeler, temsilî demokraside, halkın yerel, kamusal menfaatlarının teminatıdır. Demokratik sistemin önemli bir unsuru olarak çoğulculuğun, katılımcılığın, yerel ve ulusal menfaatların uzlaştırılmasında, halkın tercih, talep ve beklentilerinin yönetime yansıtılmasında belediyelerin önemli bir rolü vardır.

Günümüz itibariyle, yaşanılan hızlı ve çarpıcı iktisadî, sosyal ve teknolojik gelişmeler, belediye hizmetlerinin sunulmasında ve belediye organlarının yönetilmesinde yetersiz kalmış, yeni düzenlemelerin gerekliliğini ortaya koymuştur. 1950'li yıllarda başlayan, 1980'li yıllarda zirveye ulaşan kentleşme sürecinin ortaya çıkardığı sorunlar, yerel yönetimlerin, özellikle belediyelerin

20

güçlendirilmesi yönündeki toplumsal uzlaşmanın temelini oluşturmaktadır. Buna bağlı olarak, nüfusun yaklaşık yüzde 80'inin belediye sınırları içerisinde yaşıyor duruma gelmesi, mevcut tartışmaların belediye üzerinde yoğunlaşmasına neden olmuştur.

Bu düşüncelerin ışığında Belediyeler Kanunu Tasarısı hazırlanmış ve Meclise getirilmiştir. Bu kanun tasarısı, Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı esas alınarak hazırlanmıştır; oysa, bu tasarı, birçok hükmüyle Anayasaya aykırıdır. Aynı mantık çerçevesinde hazırlanan Belediyeler Kanunu tasarısı da, birçok maddesiyle Anayasaya aykırılıklar içermektedir.

Görüşmekte olduğumuz kanun tasarısının 60 ıncı maddesi, belediye giderlerini içermekte olup, maddeyle, belediyelerin giderleri tespit edilmekte ve gider çeşitleri ayrıntılı olarak sayılmaktadır. Devlet Planlama Teşkilatının hazırlamış olduğu Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planının istatistikleri doğrultusunda hazırlanan raporlar da, 1983-1988 yılları arasında belediyelerin -gerçekleşen, borçlanma dahil- gelir ve harcama dengesinde yıldan yıla farklılaşmayla birlikte, giderlerin ortalama yüzde 5'i kadar açıkları olmuştur; bu oran, belediyelerde, malî kriz olarak nitelenebilecek bir durum olmadığını göstermektedir; ancak, yerine getirilmesi gereken görevlerin, gerçekleşme oranı bakımından yapılacak bir değerlendirme ve belediyelerde finansman kaynaklı sıkıntıların yönetsel kriz ortamı yarattığını ortaya koyacaktır.

Değerli arkadaşlarım, belediye harcamaları, bütçe yapısına göre cari, yatırım ve transfer harcamaları olmak üzere üç başlıktan oluşmaktadır; üç başlıkta da ağırlık sahibi olan bir kalem vardır; cari harcamalardaki ağırlık kalemi, personeldir; yatırım harcamalarında yapı, tesistir; transfer harcamalarında da borç ödemeleridir.

Cari harcamaların ağırlıklı kalemini oluşturan personel giderleri, belediyelerin en büyük sorunlarıdır. Belediyelerin siyasî kurumlar olması ve her siyasî dönemde geçici işçi statüsünde eleman alımı, daha sonra bu elemanların kadroluya dönüştürülerek yerlerine yeni geçici işçiler alınmasına yol açmaktadır.

Değerli arkadaşlarım, niteliksiz, vasıfsız elemanların, siyasî düşünülerek, işe alınmış olmaları, kadroların şişmesine, proje üretecek, hizmet götürecek personelin oluşmamasına sebep olmuştur. Dolayısıyla, cari harcamalar kalemini gereksiz yere artırmış, vatandaşa hizmet götürmeyi engeller hale getirmiştir.

Malî açıdan özerk olan belediyelere Sosyal Sigortalar Kurumunun getirdiği yük de oldukça fazladır; dolayısıyla, belediye borçlarının yüzde 60'ını, hatta, bazı belediyelerde yüzde 80'ini SSK alacakları oluşturmaktadır. Kaynakların yetersiz olduğu belediyelerde bu konuda yeni düzenlemeye gidilmesinin yararlı olacağı kanaatindeyim. Yapılacak düzenlemeden sonra, belediyeler, hizmet götürür, proje üretir hale geleceklerdir.

Belediye harcamaları içerisinde en yüksek oranı sergilediği gerekçesiyle personelin istihdamı ve ücretlerine yönelik olarak alınan önlemlerin yerinde olduğu, özellikle 1580 sayılı Yasada öngörülen harcamaların yüzde 30'unu aşmama kuralına uyulduğu da görülmüştür. Personel harcaması-toplam harcama oranı, farklı büyüklüklerde belediyelerde farklı düzeyler sergileyebilir. Küçük belediyelerdeki bu oranın, büyük belediyelere oranla daha yüksek olduğu görülmektedir.

Yatırım harcamaları da, yapı, tesis, büyük onarım ağırlıklı kalem olarak göze çarpmaktadır. Belediyelerin hizmet binalarının ve tesislerinin temini, bakım ve onarımı, her türlü altyapı bakım ve onarım giderleri, kaynak sıkıntısı çeken belediyelerin durumunu daha da zorlaştırmaktadır. Belirli bir plan ve program içerisinde gerçekleştirilmeyen bu yatırımların, siyasî düşünülerek, ekonomik ve gereksiz olan ya da öncelik sırası yanlış olan yatırımlara dönüşmesi, belediyelerin, daha sonraki dönemlerde işini zorlaştırmakta, hizmet götürmekte önünü kapatmaktadır.

Transfer harcamaları bölümü anakaleminde de borç ödemeleri önplana çıkmaktadır.

Değerli arkadaşlarım, Türkiye'de, belediyeler, teknik, malî ve ekonomik açıdan yapılabilir nitelikte olmayan bazı projelerde siyasî tercihlerini kullanarak, özellikle İller Bankasından, yine, Hazine Müsteşarlığından borç ya da Müsteşarlık garantörlüğünde dışborç alarak, kullanarak uzun vadede borçlanmışlardır. Kullandıkları bu borç, uzun vadeli olması münasebetiyle, daha sonra gelen belediye başkanlarını sıkıntıya sokmakta ve borç batağına saplamaktadır. Dolayısıyla, yeni gelen belediye yönetimleri ve belediye başkanları borç, ödemekten, geçmişe yönelik borçlar ödemekten hizmet götürememektedir.

Değerli arkadaşlarım, belediye giderlerinin yüzde 30 ilâ yüzde 35'ini cari harcamalar; tabi ki, bunu da, personel giderleri oluşturmaktadır. Yine, belediye giderlerinin yüzde 25 ilâ yüzde 30'unu yatırım giderleri oluşturmaktadır. Geriye kalan yüzde 40'lık bölümü transfer harcamalarında, dolayısıyla, borç ödemelerinde kullanılmaktadır. Böylece, belediye başkanlarımız ve belediye yönetimlerimiz, belediyelerin amaçlarına uygun, halkın gereksinimlerinin karşılanması konusunda hizmet götürebilmesi için, gerçekten, büyük zorluklar içerisindedir.

Belediyelerin dışkredi kullanımına esas usulleri, kredi piyasası kamu kredilerine yönlendirme işlevi yüklenerek, kısa sürede, yasal düzenlemeye bağlanmalıdır. Yerel yönetimlerin kamu kredi kullanımı genişletilmeli; ancak, İller Bankası, hem finansman hem yatırım bakımından güçlendirilmeli ve yeniden düzenlenmelidir. Değerli arkadaşlarım, belediyelerin sırtındaki en büyük kamburlardan bir tanesi İller Bankasıdır.

Öyle mi Sayın Aykan?

ASIM AYKAN (Trabzon) - Öyle.

21

YAŞAR TÜZÜN (Devamla) - Değerli arkadaşlarım, yerel altyapı teknolojileri üzerine çalışmak ve en uygun teknoloji tiplerini belirlemek üzere, İller Bankasının katılımıyla, TÜBİTAK ve üniversitelerden oluşan altyapı ar-ge çalışmaları kurumu mutlaka oluşturulmalıdır.

Sayın Başkan, değerli arkadaşlarım; belediye, maddî, anahizmet bünyesinde, ek olarak, katma bütçeli işletmeler kurma esnekliklerine sahip kılınmış bir modeldir. Bu yapılar, temel ve yerel hizmetlerin verimli ve hızlı yürütülmesi için uygun ve esnek kurumsal çerçevelerdir. Bugüne kadar ihmal edilmiş olan bu yapıları geliştirilmeli, yönetim ve finansman sorunlarına çözüm getirilmelidir. Belediye giderlerinin daha sağlıklı ve daha ekonomik kullanılması için, ulusal çapta, yerel altyapı planlaması yapılmalıdır.

Değerli arkadaşlarım, bu konuda, İller Bankasının, kurumsal birikim ve deneyiminin değerlendirilmesi ve yerel altyapı yatırımlarının planlama ve finansman sağlama, teknoloji geliştirme, insan yetiştirme, yönetim, model ve yöntemleri geliştirmesine öncülük etme amaçlı yapılandırılması gerekmektedir.

Değerli arkadaşlarım, kısacası, belediyelerimizin içerisinde bulunduğu en önemli sorunlardan bir tanesi ekonomik sorunlardır. 28 Mart mahallî seçimlerinde 3 225 belediye başkanımızın 1 800'den fazlası Adalet ve Kalkınma Partisinden, geri kalan da diğer siyasî partilerden seçilmişlerdir. Dolayısıyla, Cumhuriyet Halk Partisi olarak önerimiz, gerçekten, seçilmişliğine saygı duyup -hangi siyasî partiden seçilmiş olursa olsun- bu belediyelerin içerisinde bulunduğu sorunları çözmek adına bir yasa tasarısı hazırlamamız gerekiyordu.

Değerli arkadaşlarım, belediyelerin en önemli ayaklarından biri borçlarıdır. Maliyeye olan borçlarına ne tür bir düzenleme yapabiliyoruz, SSK'ya olan borçlarından dolayı belediyelere ne tür düzenlemede bulunabiliyoruz, TEDAŞ'a olan borçlarından dolayı belediyelere ne tür bir düzenlemede bulunuyoruz; bu üç anakalem borcuna, biz, Türkiye Büyük Millet Meclisi olarak, ne tür bir çözüm getiriyoruz; belediyelerimizin ve belediye başkanlarımızın bizden beklentisi, bu Parlamentodan beklentisi budur. Eğer, biz bunlara, çözüm noktasında burada bir düzenleme yapamıyor isek, bir yasa çıkaramıyor isek, bunun adına, belediyelerin reform niteliğindeki yasası dememiz söz konusu değildir.

Günlerdir bu tasarıyı bu yüce çatı altında konuşuyoruz, değerlendiriyoruz, bizlerin önerilerini sizlere söylüyoruz; ancak, tarafımızdan gelen hiçbir önerge Adalet ve Kalkınma Partisi üyeleri tarafından kabul edilmemektedir. Bunu da anlamış değiliz. Siyaset yapmamaya çalışıyoruz ve siyaset yaptığımız alan da yerel yönetimler. Eğer, Türkiye'de yerel yönetimlerde yüzde 50'ye yakın belediye başkanı sizin partinizden ise, bizim siyaset yapmadığımız apaçık ortadadır.

Ben şunu söylemeden geçemeyeceğim: 1980 sonrası, gerek illerde gerekse belediye birliklerinde, hatta, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde, hatta, Avrupa ülkelerinde yerel yönetimler reform yasası tasarısı tartışıldı. Özellikle, o dönemde Mahallî İdareler Genel Müdür Yardımcımız olan, şimdi Genel Müdürümüz olan Kayhan Beyin ağzı dili olsa da konuşsa; yıllarca, bu reform niteliğindeki yasa tasarısını, gerçekten, her platformda savunduk, savunduk, savunduk... Gün bu günmüş denildi ve ilk defa böyle bir tasarı Meclisimizin gündemine geliyor; ama, konuştuğumuz, yıllarca değerlendirdiğimiz, üzerinde tartıştığımız, değerlendirme yaptığımız, belediyelerin beklediği, halkın beklediği bir tasarıyla karşı karşıya değiliz. Açıkça söyleyeyim değerli arkadaşlarım, bu, belediye başkanlarımızı ve bu beklentide olan belediye sınırları içerisinde yaşayan hemşerilerimizi bir kandırma tasarısıdır; bu nettir; yani, bu tasarının, yetmişdört yıl önce çıkarılan 1580 sayılı Yasadan hiçbir farkı yoktur.

Somut olarak, bizim, bu tasarıyla birlikte, belediyelerimizin içine düşmüş olduğu ekonomik sıkıntıyı da çözmemiz gerekiyor ve bunu en kısa zamanda... Zannediyorum, yarın Büyükşehir Belediyeleri Yasası Tasarısı Meclisimizde görüşülecek. Gerçekten, 16 büyükşehir belediyesi, 3 225 belediyenin tüm ekonomik imkânlarını kullanmaktadır arkadaşlar. Buna, mutlaka, bir yasal düzenleme getirmemiz gerekiyor. İnşallah, yarın, bu tasarıyı da gözden geçireceğiz ve değerlendireceğiz.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Sayın Tüzün, toparlar mısınız lütfen.

Buyurun.

YAŞAR TÜZÜN (Devamla) - Teşekkür ediyorum Sayın Başkanım.

Değerli arkadaşlarım, yerel yönetimlerimizin, belediyelerimizin, il özel idarelerimizin ve muhtarlarımızın bizden beklentilerini, 22 nci Dönem milletvekilleri olarak yerine getirmek zorundayız.

Ben, umudumu kaybetmiş değilim. Bunu, bir başlangıç olarak kabul ediyorum. Yerel yönetimler ayağının birinci basamağı olan il özel idareleriyle ilgili yasayı geçtiğimiz hafta çıkardık. Bu hafta belediyeleri konuşuyoruz; yarın da, büyükşehir belediyelerini konuşacağız. İnşallah, önümüzdeki günlerde, diğer eksiklikleri de gündeme getiririz ve yasal düzenlemelere kavuştururuz diye düşünüyorum ve böylece, bütçe giderlerinin, daha sağlıklı, daha ekonomik ve hizmete yönelik kullanılması konusunda yasal düzenlenmelerin sağlanacağı düşüncesiyle, konuşmama son verirken, Yüce Heyetinizi saygıyla selamlıyorum. (Alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Tüzün.

Madde üzerinde 2 adet önerge vardır; önergeleri, önce sırasıyla okutacağım, sonra, aykırılıklarına göre işleme alacağım.

İlk önergeyi okutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

22

Görüşülmekte olan 616 sıra sayılı tasarının 60 ıncı maddesinin (n) bendinin aşağıdaki şekilde değiştirilmesini arz ederiz.

Ferit Mevlüt Aslanoğlu Ali Dinçer Feramus Şahin

Malatya Bursa Tokat

Şevket Arz Hüseyin Ekmekcioğlu

Trabzon Antalya

"n)- Sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler."

BAŞKAN - Diğer önergeyi okutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 616 sıra sayılı Belediyeler Kanunu Tasarısının 60 ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin aşağıdaki şekilde değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.

Hüsnü Ordu Mustafa Said Yazıcıoğlu Mustafa Cumur

Kütahya Ankara Trabzon

Mustafa Baş Abdulkadir Kart

İstanbul Rize

"a) - Belediye binaları, tesisleri ile araç ve malzemelerinin temini, yapımı, bakımı ve onarımı için yapılan giderler."

BAŞKAN - En aykırı olan bu önergeye Komisyon katılıyor mu?

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU SÖZCÜSÜ SABAHATTİN YILDIZ (Muş) - Takdire bırakıyoruz Sayın Başkan.

BAŞKAN - Hükümet önergeye katılıyor mu?

DEVLET BAKANI MEHMET AYDIN (İzmir) - Katılıyoruz efendim.

FERİT MEVLÜT ASLANOĞLU (Malatya) - Gerekçe okunsun Sayın Başkan.

BAŞKAN - Gerekçeyi okutuyorum:

Gerekçe: Belediye giderleri arasında belediyenin sadece hizmet binaları ile sınırlı değil de belediyeye ait bütün bina, araç gereç ve tesislerin sayılması uygun olacaktır.

BAŞKAN - Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Önerge kabul edilmiştir.

Diğer önergeyi okutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 616 sıra sayılı tasarının 60 ıncı maddesinin "n" bendinin aşağıdaki şekilde değiştirilmesini arz ederiz.

Ferit Mevlüt Aslanoğlu (Malatya) ve arkadaşları

"n) Sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler."

BAŞKAN - Komisyon önergeye katılıyor mu?

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU SÖZCÜSÜ SABAHATTİN YILDIZ (Muş) - Takdire bırakıyoruz.

BAŞKAN - Hükümet önergeye katılıyor mu?

DEVLET BAKANI MEHMET AYDIN (İzmir) - Katılıyoruz efendim.

ALİ DİNÇER (Bursa) - Sayın Başkan, konuşmak istiyorum.

BAŞKAN - Buyurun Sayın Dinçer.

ALİ DİNÇER (Bursa) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; görüşmekte olduğumuz tasarı, Türkiye'nin daha etkin ve verimli bir yönetime kavuşması, yerinden yönetilebilmesi, katılımcı, demokratik anlamda yerel yönetimlerin oluşması açısından önemli, eşiğinde bulunduğumuz Avrupa Birliğine girip Avrupa Birliğine uyum sağlamamız açısından da önemli, Avrupa standardında bir ülke olabilmemiz açısından da önemli.

Burada bu değişiklik önergesini vermemizin sebebi bir ek yapmak ve inşallah, bu yasayı, çıktıktan sonra, yurttaşlarımız, özellikle belediye yöneticilerimiz, Meclisteki tartışma tutanaklarıyla birlikte okurlar ve bazı maddelerin niye böyle düzenlendiğini, hangi amaçlarla düzenlendiğini o tartışmaları tutanaklardan okuyarak daha iyi kavrarlar düşüncesiyle huzurunuzdayım.

Şimdi, kültürel etkinlikler çok geniş kapsamlıdır; ama, sanatsal etkinlik dediğimiz zaman Avrupa standardı açısından önemli bir vurguyu yapıyoruz. Bugün dünyanın, uzun yıllardır şeklini belirleyen uygarlık Avrupa uygarlığı, reformla Rönesansla taçlanmış, sanat, her türlü güzel sanat dalı Avrupa'dan kaynaklanmış ve bütün dünyaya yayılmış; hâlâ, Avrupa, o konuda önder. Biz de, böyle bir kıtada oluşan Avrupa Birliğinin üyesi olacağız. Aynı yola 1920'lerde, cumhuriyet kurulduktan sonra girmişiz. Türkiye gibi bir ülkeye, Osmanlı İmparatorluğunun çökmesinden sonra kurulan bir ülkeye, tiyatro, opera, bale, konservatuvar, güzel sanatlar akademileri getirmişiz; 8 000 civarında halkevi, halkodasıyla, bu Batı'da gelişen güzel sanat dallarını Şırnak'a kadar, Artvin'e

23

kadar, Edirne'ye kadar, en uç noktaya kadar götürmeye çalışmışız. 1950'lerden sonra, bu çabalar, biraz, maalesef, önyargılarla gözardı edilmiş. Şimdi, bizim, bu eksiğimizi tamamlamamız gerekiyor.

Bu konuda, Avrupa Birliği ülkelerinde de en etkin kuruluşlar belediyelerdir. Bizim sanatçılarımız, cumhuriyetin aydınlanma dönemiyle ortaya çıkan değerli sanatçılarımız, maalesef, Türkiye'de değerlendirildiğinden daha fazla Avrupa'da değerlendiriliyor; yani, Konya'nın Bozkır'ından çıkan, köy enstitüsünü, sonra da Tatbikî Güzel Sanatlar Yüksek Okulunu bitiren Hanefi Yeter, dünyanın sayılı ressamlarından oluyor ve Berlin Belediyesinin verdiği geniş olanaklarla, Berlin duvarlarını, Berlin sokaklarını süsleyen duvar boyu resimler yapıyor.

Yine, böyle, serhat şehri Edirne'den çıkan dünya çapında bir heykeltıraşımız rahmetli İlhan Koman, Türkiye'de değerlendirildiğinden çok daha fazla Avrupa Birliği ülkelerinde değerlendiriliyor; Stockholm Belediyesinin verdiği imkânlarla Stockholm metrosunun istasyonlarını süsleyen rölyefleri, kabartmaları, heykelleri yapıyor ve hâlâ, onlar, milyonlarca insanın yolculuk yaptığı Stockholm metrosunda, insanlar tarafından görülüyor.

Bir bakıyorsunuz, çoksesli Avrupa müziğinin en yaygın olduğu ülkelerden birisinde, Almanya'da, 100 000'in üzerinde koro var, kadınlarla ilgili, gençlerle ilgili, çocuklarla ilgili, işçilerle ilgili, değişik meslek dallarıyla ilgili ve bunlar, belediyelerin desteğiyle, olağanüstü güzellikte, dünyada etki yapan festivaller düzenliyorlar. Bizde de bunlar olabilmeli, bizde de belediyeler bunları yapabilmeli. Bu nedenle, sanatsal etkinliklerin, belediyelerin temel görevleri arasında olmasından ve giderleri açısından en hızlı para harcayacakları, çok para harcayacakları alanlardan biri olmasından yanayım.

Halkımız, bu konuda vakıflar kurdu; İstanbul Festivaliyle ilgili vakıf, Ankara Müzik Festivaliyle ilgili Tunalı Hilmi Beyin kızı Sevda And'ın, Cenap And'la birlikte kurduğu vakıf, Sevda-Cenap And Müzik Vakfı dünyanın parasını harcıyor ve dünyanın, Avrupa'nın en iyi sanatçılarını Türkiye'ye getiriyor. İzmir Vakfı bunu yapıyor, Adana'da yapıyorlar, Mersin'de yapıyorlar, Türkiye'nin çeşitli yerlerinde yapıyorlar; en son Diyarbakır'da yapıldı. Belediyeler, bu vakıflara yeteri kadar yardımcı olmuyorlar. Maalesef, belediye yönetimleri, bu tür sanat etkinliklerini, ki, Avrupa standardı olan sanat etkinliklerini tam kavrayamamışlar. İnşallah, bu yasaya bu eklemeyi yaparak, böyle bir bilincin oluşmasına katkıda bulunuruz diye düşünüyorum.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Sözlerinizi tamamlar mısınız.

ALİ DİNÇER (Devamla) - Tamamlayacağım Sayın Başkanım.

Belli bazı olumsuz etkiler yapan çıkışlar oldu; örneğin "heykele tükürürüm" gibi. Buna benzer olumsuz çıkışları da ortadan kaldırmak, onların etkilerini, olumsuz etkilerini de izale etmek için, arkadaşlarımızla birlikte, böyle bir ilave yapılmasında yarar gördük; desteğinizi de rica ediyoruz.

Başarılar diliyoruz.

Saygılar sunuyorum. (Alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Dinçer.

Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiştir.

Kabul edilen önergeler doğrultusunda maddeyi oylarınıza...

HALUK KOÇ (Samsun) - Karar yetersayısının aranılmasını istiyorum.

BAŞKAN - Karar yetersayısını arayacağım Sayın Koç.

Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Sayın milletvekilleri, karar yetersayısı yoktur.

Birleşime 10 dakika ara veriyorum.

Kapanma Saati : 15.25

24

İKİNCİ OTURUM

Açılma Saati : 15.38

BAŞKAN : Başkanvekili Sadık YAKUT

KÂTİP ÜYELER : Yaşar TÜZÜN (Bilecik) , Enver YILMAZ (Ordu)

BAŞKAN - Sayın milletvekilleri, Türkiye Büyük Millet Meclisinin 112 nci Birleşiminin İkinci Oturumunu açıyorum.

616 sıra sayılı kanun tasarısının müzakerelerine kaldığımız yerden devam ediyoruz.

V. - KANUN TASARI VE TEKLİFLERİ İLE KOMİSYONLARDAN

GELEN DİĞER İŞLER (Devam)

6. - Belediyeler Kanunu Tasarısı ile Avrupa Birliği Uyum, İçişleri ve Plan ve Bütçe Komisyonları Raporları (1/766) (S. Sayısı: 616) (Devam)

BAŞKAN - Komisyon ve Hükümet yerinde.

Tasarının 60 ıncı maddesinin oylamasında karar yetersayısı bulunamamıştı.

Şimdi, 60 ıncı maddeyi oylarınıza sunacağım ve karar yetersayısını arayacağım.

Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir; karar yetersayısı vardır.

61 inci maddeyi okutuyorum:

İKİNCİ BÖLÜM

Belediye Bütçesi

Belediye bütçesi

MADDE 61.- Belediyenin stratejik plânına uygun olarak hazırlanan bütçe, belediyenin malî yıl ve izleyen iki yıl içindeki gelir ve gider tahminlerini gösterir, gelirlerin toplanmasına ve harcamaların yapılmasına izin verir.

Bütçeye ayrıntılı harcama programları ile finansman programları eklenir.

Bütçe yılı Devlet malî yılı ile aynıdır.

Bütçe dışı harcama yapılamaz.

Belediye başkanı ve harcama yetkisi verilen diğer görevliler, bütçe ödeneklerinin verimli, tutumlu ve yerinde harcanmasından sorumludur.

BAŞKAN - Madde üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına söz isteyen Malatya Milletvekili Ferit Mevlüt Aslanoğlu; buyurun.

HALUK KOÇ (Samsun) - Ali Dinçer Bey konuşacak.

BAŞKAN - Bursa Milletvekili Ali Dinçer; buyurun.

CHP GRUBU ADINA ALİ DİNÇER (Bursa) - Sayın Başkan, Türkiye Büyük Millet Meclisinin değerli üyeleri; Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına saygılarımı sunuyorum.

Bütçe ve program oluşturulması, planlı çalışma, sadece devlet için değil, belediyeler için de gerekli; hatta, en küçük işletmeler için, küçük ve orta boy işletmeler, büyük sanayi kurumları, ticarî kurumlar için de gerekli ve bunun, çok titiz yapılması, gerçekçi yapılması gerekir. Bütçenin, programın, planın, projenin yapıldığı her alanda, bu bütçeyle, programla, projeyle, planla ilgili insanların işin içine girmesi gerekiyor. Maddede bu açıdan eksiklikler var.

Türkiye, dünyada planlı kalkınma uygulamalarını ilk yapan ülkelerden biri. Sovyetler Birliği bile, kendi anlayışına göre, Türkiye'den daha sonra planlı ekonomiye geçmiştir; ama, Türkiye, cumhuriyetle birlikte, son derece zor koşulları taşıyan bir ülke olarak bir an önce geri kalmışlığın zincirlerini kırabilmek, çağdaş uygarlık düzeyinin üzerine çıkabilmek için tüm olanaklarını en iyi bir şekilde kullanabilmek amacıyla kalkınma planları yapmıştır, yıllık programlar yapmıştır.

Zamanla, tabiî, bu plan disiplini, böyle, palyatif, popülist politikaları dışladığından, çokpartili demokratik rejime geçtiğimiz yıllarda popülist yaklaşımlar ortaya konulmuş, partizan çalışmalar yapabilmek için eleştirilmiş "bize plan değil pilav lazım" gibi, rasyonel olmayan, akılcı olmayan sloganlar bile geliştirilmiştir son elli yıllık siyasî tarihimizde. Böyle bir slogan, böyle bir yaklaşım Türkiye'de plan anlayışını, bütçe anlayışını oldukça zedelemiştir.

Türkiye, 1950'lere kadar denk bütçelerle yönetilmiş, ele güne muhtaç olmamış bir ülke, ne içborçlanmayı ne dışborçlanmayı bir kısır döngü haline getirmiş şimdi olduğu gibi ve 1930'larda özellikle bazen yüzde 10'lara varan ekonomik büyüme rakamlarına ulaşılmış; bu, belediyeler için de geçerli olmuş. Doğru dürüst altyapısı olan kentsel yerleşim yerleri yokken, birden bire Türkiye'de belediyeler de önem kazanmış, planlı, programlı, denk bütçelerle ciddî yatırımlar yapar hale gelmiştir; ama, giderek belediyelerde de bu anlayış bozulduğundan, açık bütçelere geçilmiş, ihtiyacın ötesinde istihdam nedeniyle, ücret ve maaş ödemeleri yapıldıktan

25

sonra belediye bütçelerinde yatırıma para kalmamış. Bu sıkıntıları yaşadık. Bunları giderebilmek için Avrupa standardında, çağdaş ölçülerde bütçeler, planlar, programlar, projeler gerçekleştirmemiz gerekiyor. Bunları -tutanağa geçsin diye özellikle vurgulayarak aktarmak istiyorum- yöre insanlarının katılımıyla yapmak gerekir. Öylesine ki, bir belediye, bir mahallede, bir semtte yapacağı rutin altyapı çalışmasını dahi o mahallenin, o semtin insanlarıyla tartışmalı, onlara anlatmalı. Hele hele günlük yaşamı ilgilendiren çalışmalarda bunu yapmak daha da elzem. Halkın bu şekilde katılımını aldığınız zaman, halk, proje uygulaması sırasında, sadece manevî olarak değil maddeten de katılabilir ve belediyeler, bütçelerini aşan işler yapabilir. Yeraltında olan, görülmeyen, nankör, hizmetlerde, su şebekelerinde, kanalizasyon şebekelerinde bile, bakarsınız, belde insanları, makine ekipmanlarıyla, insangücüyle katılmışlar, belediye bütçesinin üstünde, fevkinde işler ortaya koymuşlar, başarılar elde etmişlerdir. Eğer katılım olursa, onların yararına olan bir iş olarak gözükürse ve onların, adam yerine konulup görüşleri alınırsa, bizim, halkımızla birlikte yapamayacağımız iş yoktur. Bu, bizim kültürümüzde de var; nasıl var; bizim insanlarımız, dar zamanlarda, kırsal alanlarda, imece usulüyle, hem birbirlerine yardım ederler hem de ortak olarak yaşadıkları yerin sorunlarını, kazma kürek beraber hallederler, birlikte çalışarak hallederler, hem de kadın kız, çoluk çocuk.

Bu kültürü, biz, özgürlükçü, çoğulcu, katılımcı, Batı tipi demokratik yapılarda değerlendirebilmeliyiz, buraya aktarabilmeliyiz. Zaten, biz, Avrupa Birliğine girdikten sonra da, Avrupa Birliği normlarını kendi kültürel değerlerimizle, geleneklerimiz göreneklerimizle, dayanışma anlayışımızla zenginleştirmek, Avrupa'ya renk katmak, zenginlik getirmek durumunda olacağız. Bu nedenle de, beldelerde, belediyelerde yapılacak bütün bütçe, plan, program, proje çalışmaları, öncelikle o beldelerde yaşayan insanların katılımıyla, onlarla tartışarak oluşturulmalı.

Tabiî, bunun arkasından ne gelir; o insanlar, katılımlarıyla oluşan bütçe, plan, program, proje çalışmalarını bire bir denetlerler. Bu, özellikle denetimin kolay olduğu ölçeklerde, örneğin nüfusu 50 000'e kadar olan belediyelerde çok da etkili olur. Türkiye'deki ahlak erozyonunun -soygun, vurgun, talan- Türkiye'yi nerelere getirdiğini biliyoruz, son ekonomik krizi de biliyoruz; belediyeler de bundan nasibini aldı. Başta, büyükşehir belediyeleri olmak üzere, milyarlarca dolarlık soygunun, vurgunun tartışıldığı yapılara sahibiz; ama, hafızalarınızı yoklayın, nüfusu 50 000'e kadar olan yerlerde, insanların birbirini tanıdığı beldelerde buna benzer soygun, vurgun olayı pek olmuyor; çünkü, herkes birbirini tanıyor. Partizanlık olayı da olmuyor; iktidarda olan partinin oy almadığı yerlere hizmet götürmemesi pek mümkün değil; çünkü, büyük çoğunluk konu komşu, hısım akraba; her gün birbirlerinin yüzlerine bakıyorlar ve insanlar yürüyerek de olsa, belediyeye gelip, dertlerini anlatabiliyorlar, denetimlerini yapabiliyorlar. Bunu yapabilmek için -biraz önce de söyledim, tutanaklarda yer almasında yarar görüyorum- bütün bu çalışmalar halkın en geniş katılımıyla yapılabilmelidir; belediyeler, mahalle kurultayları, semt kurultayları ve kent kurultaylarıyla bunları rutin programlar haline getirebilmelidirler.

Çözülmesi gereken olaylardan birisi -gerçi bu yasa tartışılırken daha önce gündeme getirdik, pek kabul görmedi ama- Türkiye'nin, belediyeler Türkiyesi haline getirilmesidir. En ücra noktadaki mezralar dahi, belli alanlarda kırsal bölge belediyelerinin sınırları içinde olmalı ve Avrupaî kentsel hizmetlerden yararlanabilmelidir. Böyle olursa, Türkiye'deki bir garabeti de çözmüş olacağız. Belediyelerin mücavir alanlarında yaşayanlar her türlü vergiyi veriyorlar, ruhsat almak durumundalar; ama, belediye yönetimine katılamıyorlar, belediye seçimlerine katılamıyorlar. Böylesine bir durum, yani, Avrupa Birliği üyesi olmaya aday olan bir ülkeye, gerçek anlamda yerinden yönetim ile yerinden demokrasiyi gerçekleştirmeyi düşünen bir ülkeye, amaçlayan bir ülkeye yakışmıyor.

Eğer, Meclis çoğunluğu, AKP İktidarı Türkiye'yi belediyeler Türkiyesi haline getirmeyi şimdilik kabullenemiyorsa, en azından, biz, yasalarımızda, belediye bütçesinden yararlanan insanlar, belediye bütçesini oluşturan insanlar arasında zor durumda olan mücavir alan yaşayanlarını kollayacak bazı değişiklikler yapabilmeliyiz. Düşünün, Avrupa Birliği ülkeleri, artık, başta Hollanda, İsveç olmak üzere, belediyelerde seçme, seçilme hakkını yurttaşları olmayan göçmen işçilere dahi tanıyorlar. Biz, mücavir alanlardaki bizim yurttaşımıza o belediyelerin oluşumunda seçime katılma hakkı tanımıyoruz; ama, onlardan her türlü vergiyi de alıyoruz. Onlar, verdikleri verginin denetimini yapamıyorlar; verdikleri vergilerin, harçların harcamasını yapacak yapıların oluşmasında oy kullanma hakkına sahip değiller. Biz, daha da ileri adım atıp, bu mücavir alanda yaşayanların demokratik haklarını verirken...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

ALİ DİNÇER (Devamla) - Bitiriyorum Sayın Başkan.

BAŞKAN - Sayın Dinçer, toparlayabilir misiniz.

Buyurun.

ALİ DİNÇER (Devamla) - Bu mücavir alanlarda yaşayan yurttaşlarımıza, belediyelerde seçme, seçilme hakkı vermek gerekiyor; ama, bunun yanında, bir adım daha atabilmeliyiz. Bu yasa tasarısında ve bununla ilgili yasalarda bu değişiklikleri de düşünmemizde büyük yarar var.

Bugün, Ege Bölgesinde, Akdeniz Bölgesinde turistik alanlarımıza; örneğin, daha çok Katolik Latin ülkelerinden Orta Anadolu'da Kapadokya'ya, Almanya'dan Alanya'ya, İngiltere'den Bodrum'a, Fethiye'ye, Marmaris'e Avrupa Birliği üyesi ülkelerin yurttaşları geliyorlar, yerleşiyorlar. Artık kiliseleri oluşuyor, her türlü sosyal kurumları, kültürel kurumları oluşuyor. Bizim ülkemiz insanlarıyla, bizimle birlikte yaşıyorlar ve bizim turizm sektörümüze büyük katkıda bulunuyorlar, Türkiye'nin Avrupa Birliği ülkelerinde tanıtımına da büyük katkıda bulunuyorlar; çünkü, bizi yaşayıp, bizimle birlikte yaşayıp bizi tanıyorlar. Biz, onlara da Avrupa Birliği ülkelerinin birçoğunda olduğu gibi, yaşadıkları yörelerde belediyelerin seçimlerinde seçilme ve seçme hakkı tanırsak çok ciddî bir adım atmış oluruz. Onlar da bütçenin, planın, projenin, programın yapılmasında oraya vergi veriyorlar;

26

yönetime katılabilmeliler; katılımcı belediyecilik, yerinden yönetim anlayışı içinde yer alabilmeliler. Birçoğunun mezarı Türkiye'de olacak, yaşadıkları yerlerde olacak. Onlar da, artık, bizim ülkemizin insanları ve yarın Avrupa Birliği üyesi olduğumuz zaman, zaten, hep birlikte Avrupa vatandaşı olacağız onlarla. Şimdiden onların bize Avrupa'da tanıdığı hakkı, bizim insanımıza Avrupa ülkelerinde, kendi ülkelerinde tanıdıkları hakları biz de onlara tanımalıyız.

Bu düşüncelerimi aktarmak istedim, siz de dinlediniz. Tekrar, hem şahsım adına hem Cumhuriyet Halk Partisi adına saygılar sunuyorum; Yüce Meclise de başarılar diliyorum. (Alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ederim Sayın Dinçer.

Madde üzerinde şahsı adına söz isteyen Malatya Milletvekili Sayın Ferit Mevlüt Aslanoğlu; buyurun.

FERİT MEVLÜT ASLANOĞLU (Malatya) - Sayın Başkanım, değerli milletvekili arkadaşlarım; bir kere, belediyecilikte hizmet mantığı olarak bakarsanız, hizmete oryantistseniz, hizmet üretmek için varsanız başarılı belediyecilik yaparsınız. Tabiî, bütçe, kafanızdaki hizmet mantığının deftere kitaba dökümüdür. Eğer, bu hizmet mantığınız yoksa, istediğiniz kadar bütçe yapın, hiçbir işe yaramaz. Bütçeler, mantalitenin deftere ve kitaba dökülmesi, daha sonra da bu mantalitenin takibidir ve yürütülmesidir. Eğer, bir kere, hizmet mantaliten yoksa, istediğin kadar bütçe yap, hiçbir işe yaramaz.

Tabiî, bütçe yaparken tek bir şey var: Para... Para... Para... Eğer paran varsa, eğer kaynağın varsa bütçeleri yaparsın. Kaynağın yok, gelirin yok; bütçe yapıyorsun, ne işe yarar?! Bugün, belediyelerimizin çoğunun yaptığı bütçeler, sadece kâğıt üzerinde kalmaktadır; yaptıkları bütçe, kaynakları olmadığı için, hiçbir şekilde hayata geçirilemiyor.

İki konuda dikkatinizi çekmek istiyorum: Belediyenin ihale ettiği işlerde, herkes biliyor "bunlar para ödeyemez..." 10 liralık işin, bu mantıkla, kaç liraya yapılacağını biliyorsunuz. Bir kere, çok pahalı bir maliyet getiriyor belediyelere.

Size bir örnek vermek istiyorum; kurum ismi vermeyeceğim. Bayındırlık fiyatıyla muhammen bedeli 4 trilyon olan bir bina "param peşin" dediği için "tiko para ödeyeceğim" dediği için -bir yılda bitiriliyordu- sabit fiyatla 2 trilyona yaptırıldı. Dikkatinizi çekiyorum; parası olduğu için "tiko param var" dedi. Bayındırlık fiyatıyla 4 trilyon bedelindeki bir iş tiko para denildi, "yap işi, al paranı" denildi; çünkü, parayı bloke etti bankaya, 2 trilyona yaptırdı. Bina bittiği gün... Eğer, o bina Bayındırlık fiyatıyla, fiyat artışıyla yaptırılsaydı, 8 trilyona çıkacaktı.

Şunu demek istiyorum: Kurumlar, parası varsa, kaynakları varsa, işleri çok ucuza mal ediyorlar. Yine söylüyorum; belediyelerin bu hale gelmesinin bir numaralı katili, İller Bankasıdır. İller Bankası, belediyeleri maddî çıkmaz sokağa sürüklemiştir. Ankara'da oturup o kadar pahalı ihaleler yapmıştır ki, bu belediyeler bunun altından kalkamamaktadır. Böyle bütçe olmaz!.. Örnek vereyim: Malatyamızın -belde ismi vermeyeceğim- 10 000 nüfuslu bir beldesini, siz, 7 trilyonluk borç altına aldığınız zaman, bu belediye 50 000 tane bütçe yapsa, nasıl kalkacak bunun altından?! Onun için, kaynak...

Özellikle biraz sonra görşülecek maddede konuşacağım. Belediyelerimizin dışkaynaklı aldığı ve yaptığı işlerin maliyetini biliyor musunuz arkadaşlar? Çünkü "ille yabancı firma yapacak. Ben parayı veriyorum; ama, benim müteahhidim yapacak" diyor. Çünkü, uzun vadeli bir kredi, sekiz yıllık, on yıllık krediler. Paramız olmadığı için dışarıdan aldığımız kredilerin maliyeti... Bırakın maliyetini, o işleri, eğer Türkiye'de kaynağımız olsa, anahtar teslimi, kendi firmamız, Türk firmamız yapsa, en az 6-7 kat daha ucuza mal edebiliyoruz. Paramız olmadığı için dışarıdan bulunan kaynak "buna yaptıracaksın" diyor ve maliyetli... Onun için, bütçeler yapılır; ama, bu bütçelere kaynak bulmadığın takdirde, bu bütçelere harcayacak gelirleri yaratmadığın takdirde, hep bunlar defter üzerinde kalır, hiçbir işe yaramaz. Ben, bu konuda dikkatinizi çekmek istedim.

Hepinize saygılar sunuyorum. (Alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Aslanoğlu.

Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.

62 nci maddeyi okutuyorum:

Bütçenin hazırlanması ve kabulü

MADDE 62.- Belediye başkanı tarafından hazırlanan bütçe tasarısı eylül ayının birinci gününden önce encümene sunulur ve İçişleri Bakanlığına gönderilir. İçişleri Bakanlığı belediye bütçe tahminlerini konsolide eder ve Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu uyarınca merkezi yönetim bütçe tasarısına eklenmek üzere eylül ayı sonuna kadar Maliye Bakanlığına bildirir. Encümen, bütçeyi inceleyerek görüşüyle birlikte kasım ayının birinci gününden önce belediye meclisine sunar.

Meclis bütçe tasarısını yılbaşından önce, aynen veya değiştirerek kabul eder. Ancak, meclis bütçe denkliğini bozacak biçimde gider artırıcı ve gelir azaltıcı değişiklikler yapamaz. Kabul edilen bütçe, mali yılbaşından itibaren yürürlüğe girer.

BAŞKAN - Madde üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu ve şahsı adına söz isteyen, Ordu Milletvekili Sayın Kâzım Türkmen; buyurun.

CHP GRUBU ADINA KÂZIM TÜRKMEN (Ordu) - Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; Belediyeler Kanunu Tasarısının 62 nci maddesi üzerinde Cumhuriyet Halk Partisi Grubu ve şahsım adına söz almış bulunuyorum; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

62 nci maddenin öngördüğü koşullar, belediyenin bir sene içerisinde yapacağı faaliyetlerin yapılabilme olanaklarını, belli bir prosedür içinde, malî yönden olabilirliğini bağlamaktır. Bu yasalar görüşülmeye başlanıldığından bugüne değin, hem altkomisyonda görev aldım hem Plan ve Bütçe Komisyonunda hem bugün burada; ancak, hiçbir belediye başkanı arkadaşımızın "bizim yetkimiz ne

27

olacaktır, belediye başkanları olarak bize hangi yetkiler verilecektir" sorusuna muhatap olmadım; sadece "bizim kaynaklarımız ne olacak... "Belediyeye bu kadar yetkiyi devrettiğinize göre, bu kadar hizmet alanını genişlettiğimize göre, kaynakların ne olacağı konusunda sürekli bizden bilgi istediler. Hem İl Özel İdaresi Yasası bu Genel Kuruldan geçti hem bugün Belediyeler Kanunu Tasarısını burada bitireceğiz, yarın da büyük ihtimalle Büyükşehir Belediyeleri Kanunu Tasarısına başlayacağız; ancak, biz, milletvekilleri olarak, belediye gelirleri yasasının, daha doğrusu, mahallî idarelerin gelir yasasının ne olacağı konusunda hiçbir bilgi sahibi değiliz.

Burada, bütçeyi yapmış olmak, bir prosedürü yerine getirmekten ibarettir. Burada önemli olan, bütçenin, malî disiplin içerisinde, eylül ayının ilk gününde, başkanlık tarafından, encümene ve İçişleri Bakanlığına sunulmuş olması. Eylül ayının sonunda ise, yine malî disiplin bakımından, İçişleri Bakanlığının, belediyenin hazırlamış olduğu bütçeyi Maliye Bakanlığına ve dolayısıyla, encümenin bütçe üzerindeki düşünce ve kararlarını, kasım ayının ilk gününden itibaren meclise sunmuş olması gerekiyor.

Burada, meclisin, bütçe üzerindeki alt ve üst sınırlarda oynama yetkisi yoktur, sadece bütçe kalemleri içerisinde yer değiştirebilir. Burada asıl önemli olan şey şudur: Belediyeleri o kadar çok, geniş yetkilerle donattık ki, hizmet alanları çok fazla. Olması gereken de budur. Başka kanunların, başka kurumların yapamadığı, mahallî müşterek hizmetler dediğimiz zaman, bunun içerisine her şey girmektedir; ancak, burada, sadece gelirden bahsetmek, gelirlere göre belediyelerin başarısını bağlamak uygun da değildir. Bir kere, belediyecilik teknik bir iştir, mühendislik işidir, geleceği öngörme işidir. Sadece para yetmiyor. Ben bu düşüncelerimi, belediyede ondört yıl görev yapmış bir arkadaşınız olarak söylüyorum.

Şimdi, bugünlerde -doğru veya değil, bilemiyorum- belediyelerimizin büyük bir bölümü borç batağı içerisindedir; bu doğrudur; ancak, birçok belediye başkanı arkadaşımızın, özellikle devlet kurumlarına olan borçlarının faizleri silinerek uzun vadede ödeneceği konusunda hükümetten beklentileri var. Böyle bir beklentinin olmuş olması doğru; ancak, bunu yaparken bir hakkaniyeti, bir doğruyu da gözden kaçırmamamız gerekiyor. Örneğin, öyle belediyeler var ki, Sosyal Sigortalara, Maliyeye hiç borçları yok. Borcunu ödeyen belediyede yaşayan vatandaşlar ile "canım, nasıl olsa bunu devlet öder" anlayışıyla borcunu hiç ödemeyen belediyeleri aynı kefeye koyarak aynı muameleyi yapmış olmak, o yöre halkına karşı son derece haksızlık olur diye düşünüyorum; ama, bütün bunlara rağmen, eğer, güzel kentleri oluşturamamışsak, şehirlerin büyümesini yeterince sağlayamamışsak, kentte oturanların -Ankara dahil- yüzde 60'ı hâlâ altyapısı noksan yerlerde, gecekondularda oturuyorsa, bunda ciddî bir malî yetersizlik söz konusudur. Gelecek yasanın ne olduğunu bilmediğimiz için, burada herhangi bir şey söyleyemiyoruz; ama, bu kadar yetki devredilirken, mutlak yapabilirlik olan parasal miktarı da aktarmış olmak gerekiyor.

Değerli arkadaşlarım, burada çok ciddî bir haksızlıkla karşı karşıyayız. Elbette ki benim bu söylediğim, büyükşehir belediyelerinde yaşayan milletvekili arkadaşlarımız için çok uygun olmayabilir. Büyükşehir belediyelerinin hizmet alanları çok daha geniş diye düşünmüş olabiliriz. Bakınız, en büyük haksızlık, büyükşehir belediyelerine, kendi hudutları içerisindeki gelirlerin yüzde 5'ini dağıtmak oluyor.

Şimdi, yeni yasaya göre değerli arkadaşlarım, bundan sonra hiçbir zaman büyükşehir belediyesi kurulamaz. Eğer, bu Genel Kurulda 750 000 nüfus azaltılamazsa, biliniz ki, bundan sonra büyükşehir belediyesi kurma olanağı yoktur. Örneğin, Trabzon'da yaşayan insanlarımızın medenî ihtiyaçları, gereksinmeleri, büyümeleri, Samsun'da oturan insanlarımızdan daha mı geridedir? İstanbul'da oturan insanlarımızın belediye hizmetlerinden yararlanma hakları, Ordu'da yaşayan insanlarımızın aynı hizmetlerden yararlanma haklarından daha mı fazladır?.. Şöyle söyleniyor: Efendim, bunlar büyükşehir belediyesi, onların, altyapı hizmetleri bakımından çok daha fazla paraya ihtiyaçları var.

Sayın milletvekilleri, bu yüzde 5'in dağıtımına şu şekilde katılmak mümkündür: Bütün belediyeler bundan yararlanmalıdır. Eğer, biz, bütün belediyeleri bundan faydalandıramazsak, kendi yöremizin insanlarına, Türk toplumuna, Türkiye'nin gelişmesine çok büyük zarar vermiş oluruz. Eğer, bugün, yüzde 5 payı, örneğin, Kars Belediyesi almış olsa, Kars Belediyesi, çok daha fazla iş yaratarak, İstanbul'a, Ankara'ya, İzmir'e göçü önlemeyecek mi?.. İşin, bu yönüne hiç bakmıyoruz.

Şimdi, işin şu yönüne bakıyoruz: Sayın milletvekilleri, hangi yaşta olursak olalım, hangi mevkide olursak olalım, fakir fukara bir insanın, yiyecek ihtiyacı, duyduğu kalori ihtiyacı ile zengin insanın duyduğu kalori ihtiyacı ayrı mıdır aynı mıdır; elbette aynıdır. Biz, küçük şehirlerimizi, küçük beldelerimizi büyütmeden, genişletmeden onları nasıl çağdaş hale getirebileceğiz; bu mümkün değil. Dolayısıyla, bu bütçenin yapılışında bir adaletsizlik söz konusudur. Kaldı ki, büyükşehir belediyeleri de kendi aralarında bile bunu paylaşmakta oldukça zorluk çekiyorlar.

Yeni yasa, başta söylediğim gibi, Türkiye'de, yeniden büyükşehir belediyeleri olma olanaklarını kaldırıyor. Başkanım, Trabzon'un 750 000 nüfusa gelmesi kaç senede mümkün olur?! Olmasın dediğiniz zaman, oraya başka bir ekkaynak ve gelir sağlamak zorundasınız, bir adaleti sağlamak zorundasınız; çünkü, insanların bütün ihtiyaçları birdir.

O zaman ne oluyor; şehirler büyümüyor, gelişmiyor, güzelleşmiyor, oralara yeterince hizmet gitmiyor. Yeterince hizmet gitmediği zaman yeni iş sahaları açılmıyor. Yeni iş sahaları açılmadığı zaman insanlar ne yapıyor; kendi geleceğini, ekmeğini kazanmak için büyük şehirlere gidiyor; ama, bu sefer, büyük şehirler hızla bir gecekonduya dönüşüyor. İşte, bunu, göçü önlemenin tek yolu, bütün kentlerimizi malî yönden desteklemektir ve bu haksızlığı, mutlaka ve mutlaka orta yerden kaldırmaktır.

Belediyeler, bütün bunları yaparken, elbette ki, bütçelerini de yaparken, Belediyeler Kanunu Tasarısının 14 üncü maddesinde öngörüldüğü ve buradan geçtiği gibi, yapılacak işlerin de öncelik sırasını bütçelerine koyacaklardır; ama, bu öncelik sırası bir kritere bağlı değildir; her belediyenin, her beldenin ihtiyaçları farklıdır. Bazı beldelerin ihtiyaçlarındaki aciliyet çöp yakma sistemlerini

28

kurmaktır, bazısında ise altyapıları kurmaktır; ama, bütün bunlara rağmen, gözlemimiz odur ki, belediyeler, bu bütçelerini yaparken, hizmetlerini yaparken, belirli bir sorumluluk almak zorundadır.

Bu tasarı, belediyelerin bütçelerindeki sorumluluklarını tamamen orta yerden kaldırmış, malî denetimi yok saymış, halkın denetimi tamamen orta yerden kaldırılmıştır. Çünkü, hükümetin izlemiş olduğu politikaya tam ters bir biçimde, hem belediyelere hem büyükşehir belediyelerine, alabildiğine, yeniden şirket kurma hakkı tanınarak, her türlü... Geçmiş olduğumuz dönemlerde İçişleri Bakanlığının bu konuda genelgesi vardır; yani, belediyelerin şirket kurması, Türkiye'de her türlü yolsuzluğun, vurgunun anakapısı denilmiş olmasına rağmen, yeni gelen tasarıyla, bu tamamen açılmıştır. Böyle bir durumda, bütçenin bütünlüğünden, bir bütçe disiplininden söz etmek söz konusu değildir.

Belediye başkanlarının, zaten atama yetkisi tek başlarına kendilerine verilmiş; sadece meclislere bir bilgi veriliyor; ancak, bu konuda nasıl bir kriter ortaya konulacağı belli değildir. Şu anda, bütün belediyelerin en büyük sıkıntısı budur; kendilerine müracaat eden insanlara iş bulmak, onlara iş kapısı açmak gibi sıkıntılarla karşı karşıyalar. Milletvekillerimiz de burada karşı karşıya; her belediyeye telefon açarak, şu adama, şu insana, fakir fukaraya iş veremez misin sorusunu soruyor. İşte, belediye başkanları, yeni şirketlerle istediği adamı almanın yolunu bulurken, belli bir süre sonra, o şirketlerde tam bir denetimi söz konusudur; malî denetim yoktur, halkın denetimi hiç yoktur. Böyle bir denetimin olduğu yerde, belli bir süre sonra, daha önce, Türkiye'de hepimizin acıyla yaşadığı, büyük ıstırap duyduğumuz bir biçimde, yolsuzlukların kapısı yeniden açılacaktır. O bakımdan, belediyelerin, mecbur olmadıkça, şirket kurmaları son derece yanlıştır; çünkü, bu şirketler, asıl yapılması gereken kamu hizmetlerini yapacaklardır. Halbuki, belediyelerin kamu hizmetlerini başka kuruluşlara devretmiş olması, Anayasa bakımından da zaten uygun değildir. Kendi görevlerini ve yetkilerini başka kuruluşlara dağıtarak hizmet verilemez. Hele hele, Avrupa Birliğine üye olmak istediğimiz böylesine bir dönemde, belediyelerimizde yolsuzlukların, yanlışlıkların yeniden ortaya çıkması, bunların kamuoyunda tartışılmış olması, Türkiye'yi son derece sıkıntıya düşürür. Onun için, bu yolu mutlaka ve mutlaka kesmek gerekiyor.

Belediyelerin İller Bankasıyla olan ilgisi, elbette ki, yeniden düzenlenecek; zaten, o bakımdan da, İller Bankasının sermayesi artırılmıştır bu Meclis tarafından; ancak, şunu da burada söylemek gerekiyor: İller Bankasına yapılacak her müracaat, belediye meclislerinin almış olduğu karara bağlıdır. İller Bankası, gelip, hiçbir belediyeye "ben senin altyapını yapayım, kanalizasyonunu yapayım" diye bir istekte bulunmuyor; belediyeler, meclis kararı alıyor, İller Bankasına müracaat ediyor, oradan para almak zorunda kalıyor. Geçmiş dönemlerde, İller Bankasından alınan paraların faiz oranları çok fazla olduğu için, hiçbir belediye bu faizin altından kalkamadığı için, alabildiğine borçlandılar. Şu anda, Türkiye'deki belediyelerin büyük bir bölümünün korktuğu borç, İller Bankasına olan borçlarıdır. İller Bankasına olan borçların faizleri silinir, anaparaları da uzun vadeye bağlanırsa, belediyeler, bütçelerini yaparken, bu esası dikkate alabilirler, o zaman, hizmet olanakları çok daha fazla olur. Belediyelerin hizmet alanını çok fazla genişletmiş olması, sadece kentin güzelleşmesi değildir...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Sayın Türkmen, toparlayabilir misiniz.

Buyurun.

KÂZIM TÜRKMEN (Devamla) - ... o kentte yaşayan insanlar için iştir, ekmektir ve aştır; çünkü, her yapılan hizmet, orada çalışan bir insana hayat verecek demektir. En kısa zamanda, bu yasa çıktıktan sonra, İller Bankasının belediyelere olan kredi borçlarını yeni bir şekle sokarak bu yasayla bütünleştirmek gerektiğine inanıyorum.

Ben, bu yasanın, kamuoyunda beklenen bir yasanın çok gerisinde olduğunu üzülerek görüyorum. Yeni yolsuzlukların kaynağı olmamasını temenni ediyorum.

Bu duygularla, hepinizi saygıyla selamlıyorum. (CHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Türkmen.

Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.

63 üncü maddeyi okutuyorum.

Harcama yetkilisi

MADDE 63.- Belediye bütçesiyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir.

BAŞKAN - Madde üzerinde Cumhuriyet Halk Partisi Grubu ve şahsı adına söz isteyen, Bilecik Milletvekili Sayın Yaşar Tüzün; buyurun. (CHP sıralarından alkışlar)

CHP GRUBU ADINA YAŞAR TÜZÜN (Bilecik) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; görüşmekte olduğumuz Belediyeler Kanunu Tasarısının 63 üncü maddesi üzerinde Cumhuriyet Halk Partisi Grubu ve şahsım adına söz almış bulunuyorum.

Değerli arkadaşlar, yerel yönetimlerde ortaya konulan anahtar sözcükler olan, "sorumluluk, şeffaflık, etkinlik, karar sürecine yönetimin katılımı ve demokrasi" gibi kavramları kısaca açmak istiyorum.

Yerel hizmet sistemini karşılayabilmek için, yerel yönetimlere yetki ve esneklik sağlamak gerekiyor, yerel yönetimlerin, kendi koşullarına ve gereksinmelerine en uygun yönetimin belirlenmesine imkân sağlamak gerekiyor. Yerel yönetimi, merkezî yönetimin müdahalelerinden olduğu kadar, merkezî yönetimi de, yerel yönetimlerin baskısıyla yerine getirebileceği isteklerden korumak

29

gerekiyor. Bu düşüncelerden yola çıkan mevcut hükümetse, yerel yönetimler yasasını ele almış, İl Özel İdaresi Kanunu çıkarmış, Belediyeler ve Büyükşehir Belediyeleri Kanun Tasarılarını sırayla Meclis Genel Kuruluna getirerek kanunlaştırmaktadır.

Değerli arkadaşlarım, ancak, yapılmak istenilen ile yapılan, ayrı şeyleri ifade etmektedir. Belediyeler demokratik olmalıdır; ancak, bugüne kadar görüştüğümüz maddelerde demokrasiye de maalesef rastlanamamıştır. Örneğin, yerel yönetimlerin en önemli birimi olan muhtarlarımıza, komisyonlara katılma hakkı veriyoruz, oy kullanma hakkı vermiyoruz. Soruyorum; sizce, bu demokratik midir?

Belediyelerin karar verme süreçlerine halkın her düzeyde katılımı ve ortak çalışma gibi değerlerin önplanda tutulması gerekirken, ihtisas komisyonları çalışmalarında, sivil toplum örgütlerine ve üniversitelere yeterince yer verilmediği ve haklarının yeterince tanınmadığı görüşündeyiz.

Değerli arkadaşlarım, belediyeler, yönetsel özerkliğe sahip kamu tüzelkişilikleri olmalıdır; kararları ve eylemleri, ne önceden izne ne de sonra da onaya bağlı kalmalıdır. Eğer, kentin içinde oturan hemşerileri, o belediye meclisine, o belediye başkanına bu yetkiyi vermişse, bu -tekrar söylüyorum- ne önceden ne de sonradan onaya bağlı kalmalıdır.

Belediyeleri bağlayan en önemli unsur, hukuka uygun çalışma zorunluluğudur. Hukuka uygunluğu karara bağlayacak tek yetkili organsa yargı kuruluşlarıdır. Hukuka uygun çalışma zorunluluğu, belediyelerin başına buyruk olmasını engelleyecek en önemli unsurdur. Bir yandan merkezî yönetimin, diğer yandan halkın ve toplumsal örgütlerin, hukuka uygunluğu denetleyecek önemli araçlarla donatılması mutlaka sağlanmalıdır.

Sayın Başkan, değerli arkadaşlarım; görüştüğümüz 616 sıra sayılı Belediyeler Kanunu Tasarısının Beşinci Kısım "Belediye Bütçesi" başlıklı İkinci Bölüm 63 üncü maddesinde "Harcama yetkilisi" başlığıyla "belediye bütçesiyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir" denilmektedir. Bu maddede, önce, belediye harcamalarına göz atmak gerekiyor. Yapılan istatistiklere göre, belediyelerin, gerçekleşen borçlanma dahil, gelir ve harcama dengesinde yıldan yıla farklılaşmayla birlikte, gelirlerinde ortalama yüzde 10 ile yüzde 20 arasında açıklar oluşmaya başlamıştır. Bu oranlar her geçen gün büyümekte, malî kriz olarak nitelendirilebilecek durumlara dönüşmektedir. Bütçe harcamaları bütçe yapısına göre değerlendirilmeli, harcamalar da planlama dahilinde yapılmalı. Bütçe gelirleri gözönünde bulundurularak harcama yapılmalı, geliri olmayan harcama yapılmamalı veya borçlanma yoluna gidilmemelidir. Belediyeler yeterli malî kaynaklara kavuşturulmalıdır.

Değerli arkadaşlarım, malî kaynaklar açısından da yeterince öneride bulunduk ve bulunmaya devam ediyoruz.

Belediyelere merkezden gönderilen ödenekler artırılmalı, İller Bankası daha etkin hale getirilmeli; yani, İller Bankası, ihale yapan, belediyelere borç veren ve yapmış olduğu hizmetin karşılığında, kat kat, çok daha fazla faiz alan klasik bir kurum olmamalı. İller Bankası, kendi içerisinde, mutlaka, yeniden yapılandırılmalı ve belediyelere sunacağı imkânları, maddî imkânları, ihale imkânlarını, mutlaka ve mutlaka, düşük faizle sunmalıdır.

Belediyelere, hizmetlerini sunarken, ilke olarak, bunları, yaratacakları kaynaklarla karşılamalarını benimsetmeliyiz. Genel bütçeden gönderilen kaynaklar, yerel nüfusa ve adil kıstaslara göre halka paylaştırılmalıdır. Halen merkezî yönetimin tahsil etmekte olduğu bazı kaynakların belediyelerce tahsil edilmesi sağlanmalıdır. Belediyelere vergidışı yollardan kaynak yaratma yetkisi verilmelidir. Borçlanmalar seçim dönemiyle sınırlı tutulmalıdır. Seçim dönemini aşan borçlanmalar için halkın görüşü alınmalı, gerekirse referandum yapılmalıdır.

Savunma ve güvenliği ilgilendiren veya orman, millî park niteliğinde olan arazi dışındaki alanlar, belediyelerin, yerel yönetimlerin kullanımına açılmalıdır. Mülkiyetin yerelliği ilkesi temel alınmalıdır. Belediyeler, kendilerine devredilen bu arazileri kamu yararına değerlendirmeli, kesinlikle, ama kesinlikle, cari harcamaların karşılanmasında kullanılması sağlanmalı, bu konudaki yasal düzenleme de Meclisimiz tarafından yapılmalıdır. Bütün bu harcamalar, gelirler için, belediyeciliğin her kademesinde katılımcılık ve demokrasi sağlanmalı, bu konudaki yasal düzenlemeler, yine, Meclisimiz tarafından yapılmalıdır. Katılımcı, demokratik belediyecilik mutlaka hayata geçirilmelidir. Belediye yönetiminin, uygulamalarını o bölgede yaşayan halka sorumluluk duyarak yapması için, halk denetimi mutlaka sağlanmalıdır. Önemli ihaleler halka açık yapılmalı, ihalelerde, konularına göre meslek odalarının da temsilcilerinin katılımı sağlanmalıdır.

Değerli arkadaşlarım, mutlaka, yine, belediye meclislerinin yönetimine üniversitelerin danışma kurullarından bir komite oluşturulmalıdır; bunun yeterli ödeneği de belediye meclisi tarafından verilmelidir.

İmar planı değişikliklerinde, kent rantı sağlayacak konularda mahalle sakinlerinin de görüşleri mutlaka alınmalıdır.

Değerli arkadaşlarım, işte, bu önerilerimizi topladığımızda, gerçekten, bu çıkan yasada maalesef bunları göremiyoruz.

Değerli arkadaşlarım, hem il özel idarelerini hem belediyeleri hem de büyükşehir belediyelerini kapsayan -bu, benim ve Cumhuriyet Halk Partisi olarak Grubumuzun önerisidir- mutlaka, ama mutlaka yerel yönetimler bakanlığı kurulmalıdır. Eğer, biz, bu Türkiye Cumhuriyetinin yüzde 80'inin belediye sınırları içerisinde yaşadığını düşünüyorsak ve kabul ediyorsak ve yapılan araştırmalar bunu gösteriyor ise, mutlaka, ama mutlaka, yerel yönetimler bakanlığı kurulmalıdır. Bugün, zannediyorum, 59 uncu hükümette 22 bakanımız var, Başbakanla birlikte 23 bakanlık var; 24 üncü bakanlığın kurulması için, yani, belediyeler, yerel yönetimler bakanlığının kurulması için Cumhuriyet Halk Partisi olarak her türlü katkıya ve desteğe hazırız. Bunu, Meclis kürsüsünden bir kez daha ifade etmenin mutluluğunu yaşıyorum.

30

Değerli arkadaşlarım, merkezî yönetim ile yerel yönetimler arasında eşgüdümü sağlamak, iletişimi sürdürmek, yerel yönetimlere fon ve proje desteğini sağlamak, bu yerel yönetim bakanlığının görevi olmalıdır.

Değerli arkadaşlarım, bakınız, Bayındırlık Bakanlığının imar ve iskânla ilgili birimleri, mutlaka yerel yönetimler bakanlığına devredilmelidir.

Arsa Ofisi de yerel yönetimler bakanlığına devredilmelidir.

Yine, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü... Bu, yerelin bir işi. Dolayısıyla, yerel yönetimler bakanlığına Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü bağlanmalıdır.

Toplu Konut İdaresi... Toplu Konut İdaresi kırsalda proje üretiyor mu, soruyorum size; belediye imar planı sınırları içerisinde üretiyor ve dolayısıyla da, Toplu Konut İdaresi, yerel yönetimler bakanlığına mutlaka bağlanmalıdır.

Belediyeler bankası niteliğine kavuşturulacak bir İller Bankası oluşturulmalıdır ve bu, yine, yerel yönetim bakanlığına bağlanmalıdır.

Mahallî İdareler Genel Müdürlüğü... İçişleri Bakanlığımız, Türkiye'nin en büyük bakanlıklarından bir tanesi; içinde, bağlı bulunduğu bütün birimler mevcuttur ve fazlasıyla vardır; Mahallî İdareler Genel Müdürlüğü, yine, yerel yönetimler bakanlığına bağlı olmalıdır.

Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünü de yerel yönetimler bakanlığına bağlamamız gerekir.

Değerli arkadaşlarım, yani, biz, bu yasaya "yerel yönetim reformu" diyebilmemiz için, sizin de, seçim bölgelerinize gittiğinizde, seçmenlerinize, seçilmiş olan muhtarlarınıza, belediye meclisi üyelerinize, il genel meclisi üyelerinize ve belediye başkanlarınıza, ya arkadaş, biz, 22 nci Dönem Adalet ve Kalkınma Partisi milletvekilleri olarak bu tasarıyı çıkardık, bu, bir reform niteliğindedir diyebilmeniz için, yerel yönetimler bakanlığını hep beraber kurmamız ve oluşturmamız gerekiyor. Yoksa, yarın, gittiğiniz seçim bölgelerinizde, bu seçilenler size hesap soracaklar, yıllardır üzerinde tartıştığımız durduğumuz yerel yönetimler reform yasası tasarısı böyle olmamalıydı, bizim beklentilerimizi bu tasarı gerçekleştirmedi diyerek size sitemde bulunacaklardır değerli arkadaşlarım. Bizler, sizleri uyarıyoruz, Cumhuriyet Halk Partisi olarak üzerimize düşen görevi fazlasıyla yaptığımıza inanıyoruz.

Değerli arkadaşlarım, demokrasiyi güçlendirmenin temel araçlarından biri olan yerel yönetimlerin insana dönük, toplumun yararı doğrultusunda hizmet yürütmesinin, örgütsel ve yönetsel şeffaflığın gerçekleştirilmesinin temel öncülüğü belediyelerde olmalıdır. Şeffaf ve halkın denetimine açık bir yerel yönetim anlayışını yerleştirmemiz, denetim konusunda sivil toplum örgütleri ve halkla birlikte çalışmayı yerel yönetimlerde başarmamız gerekiyor. Hemşerilerinin bilgi edinme hakkını, yerel yönetimlerde, şeffaflığın temel kurallarından biri haline getirmemiz gerekiyor.

Bunları getirecek, düzenleyecek ve hayata geçirecek, kanunlaştıracak yer ve makam ise Yüce Parlamentodur, bu çatıdır. Bu çatı altında, yerel yönetimlerin, özellikle belediyelerimizin sorunları noktasında, belediyelerimizin kendi içindeki borçlanmaları noktasında her türlü katkıyı ve desteği vermeye Cumhuriyet Halk Partisi olarak hazırız. Türkiye Cumhuriyetinin yüzde 80'inin, yani, 50 000 000'a yakın hemşerimizin mutluluğu ve refahı bizim mutluluğumuz ve refahımızdır. Biz, bu konuda destek vermeye devam edeceğiz; ancak, bu tasarıda, beklediğimiz maddeleri ve reform niteliğinde bir değişikliği göremediğimiz için maddelerin bazılarına katılamıyoruz.

Sözlerime burada son verirken, Yüce Meclise tekrar saygılar sunuyorum, beni dinlediğiniz için de hepinize teşekkür ediyorum. (CHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Tüzün.

Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.

64 üncü maddeyi okutuyorum:

Kesin hesap

MADDE 64.- Her yıl bütçesinin kesin hesabı, belediye başkanı tarafından hesap döneminin bitiminden sonra mart ayı içinde encümene sunulur. Kesin hesap, belediye meclisinin mayıs ayı toplantısında görüşülerek karara bağlanır.

Kesin hesabın görüşülmesi ve kesinleşmesinde, bütçeye ilişkin hükümler uygulanır.

BAŞKAN - Madde üzerinde söz talebi?.. Yok.

Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiştir.

65 inci maddeyi okutuyorum:

Bütçe sistemi

MADDE 65.- Belediye bütçesi ile muhasebe işlemlerine ilişkin esas ve usuller Maliye Bakanlığının görüşü alınarak İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

BAŞKAN - Madde üzerinde Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına söz isteyen Çanakkale Milletvekili Sayın İsmail Özay; buyurun. (CHP sıralarından alkışlar)

31

CHP GRUBU ADINA İSMAİL ÖZAY (Çanakkale) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; aslında, bu madde üzerinde ne konuşulur diye düşünülebilir; ama, bu madde üzerinde, gerçekten, geleceğe yönelik çıkarılacak olan yönetmeliğe katkıda bulunmak için söz aldım ve sözlerimi çok uzatmayacağım.

Aslında, 61'den 67'ye kadar uzanan maddeler dizini, bir teknik düzenleme ve bu maddelere yönelik söylenecek çok fazla söz yok; kaldı ki, merkezî devletin bütçeleme sistemiyle de uyum sağlaması gerekiyor; o anlamda, normal düzenlemeler.

Ben, özellikle iktidarın, hükümetin sık sık söylediği katılım ve şeffaflık konusundaki açılımı, bu bütçeleme düzeninde, tasarıya hiç yansıtmadığını görüyorum. Çeşitli zorlukları olabilir, kamunun yeniden yapılanmasına yönelik engeller belki bu açılımı engelliyor olabilir; ama, bazı örnekleri, artık, Türkiye'de de gerçekleştirmemiz gerekiyor. Örneğin, toplumun yönetimi denetlemesi, sadece seçimlerde karşılaşılan, yapılan temsilî denetlemenin dışında ve hukuksal denetlemenin dışında, bir kamusal denetlemeye de yönelik açılımları gerçekleştirmesi gerekiyor; başka bir tanımla, denetleyen devletdışı kamusal alanları da üretmemiz gerekiyor.

Değerli arkadaşlarım, tabiî ki, mevcut, dünyada bazı örneklerden faydalanmak, bunlara atıfta bulunmak, yönelmek de mümkün. Çoğu yerel yöneticinin, uzmanların bildiği bir örneği kısaca irdeleyip, ondan sonra önerilere geçmek istiyorum.

1996 yılında Dünya Zirvesinde, Habitatta, dünyanın en iyi uygulama örneği, Porto Allegro örneği olarak sunuldu; dünyanın kabul ettiği bir yerel yönetim bütçeleme sistemi olarak dünyaya sunuldu. Kısaca bundan bahsedeceğim.

Genellikle halkın direkt bütçelemeye katılmasına olanak sağlayan bir yapılanma. Türkiye'de zaman zaman kent konseyleri Yerel Gündem 21 çerçevesi içerisinde de bu katılımlara yönelik açılımlar gerçekleşiyor; ama, yaklaşık onaltı yıldan beri süren uygulama Porto Allegro'da şöyle gerçekleşiyor:

Bir mahallenin içerisindeki belli bir bölgede, sadece bütçeye yönelik, insanlar toplanarak isteklerini, beklentilerini sunuyorlar. Buradaki öncelik sırasını yine kendi aralarında belirliyorlar ve mahalle komitelerine yönelik delegasyonlarını seçiyorlar. Mahalle komiteleri toplantısına gidildiğinde de, halkın o bölgedeki istedikleri, talepleri kuruşlandırılarak belediye tarafından keşifleri çıkarılıyor, bilgi aktarılıyor. Mahallede yapılan bu konsey toplantısında da belli ihtiyaç sıralaması gerçekleştiriliyor ve bir üst kent konseyine temsilcilerini seçiyorlar. Kent konseyinde de, tekrar yeniden bir sıralama yapılıyor ve tüm şehirle ilgili mahallelerden gelen insanların öncelik sıraları bir kez daha belirlenip, belediye meclisine sunuluyor. Belediye meclisi de, şüphesiz ki, siyasî irade, kendi beklentilerine, kendi programına yönelik katkıları da koyarak bir sürdürülebilir bütçe oluşturuyor.

Değerli arkadaşlarım, model olarak bakıldığında, çeşitli kentlerde, çeşitli şekilde uygulanabilen bir yöntem olarak, değerlendirilebilir; ama, önemli olan, bu tür yöntemlerin hayata geçiyor olabilmesidir.

Katılım, şeffaflık... Özellikle, katılım, Türkiye'de zaman zaman çok denenen, hatta devletin de 1991 yılında, Sayın Süleyman Demirel hükümeti döneminde uyguladığı bir yöntem olarak da ortaya çıktı; ama, hiçbir şekilde yönetimlerde katılımı gerçekleştirme olanağına sahip olamadık. Yaklaşık on yıldır Türkiye'de söylem haline getirdiğimiz bu uygulamayı pratiğe dönüştüremedik. Aslında, bu uygulamanın en uygunu, yerel yönetimlerde gerçekleştirilebilecek bir uygulamadır.

Şimdi maddeye geliyorum, bu sunuşu yaptıktan sonra. Burada, 65 inci maddede, Maliye Bakanlığının önerileri de gözönüne alınarak, İçişleri Bakanlığı tarafından, bütçe uygulamasına yönelik yönetmelik çıkarılacağından bahsediliyor.

Bu yönetmelik hazırlanırken, belki dünya örneklerinden veya her siyasî partinin kendi gündeminde olan katılım ve şeffaflığa yönelik bütçeleme çalışmasına katkı vermek üzere bazı hükümler yer alabilir. Bir kere, sık sık söylediğimiz performans ve verimlilik denetimini sözle gerçekleştirebilmek mümkün değil, müfettiş veya denetmen aracılığıyla gerçekleştirebilmek mümkün değil, siyasî iradenin, otoritenin koyduğu kriterlere göre de gerçekleştirmek mümkün değil; performans ve verimliliği, ancak bütçeleme esasına, bütçenin düzenliliği esasına göre gerçekleştirebilmek mümkün.

Sık sık konuşulan bir konu olan "acaba, globalleşmenin etkisiyle, performansı hangi noktadan alacağız; özel sektör anlayışı içerisinde mi alacağız, kamu yararı içerisinde mi alacağız" anlayışını, ancak bütçede ortaya çıkarabiliriz. O nedenle, bütçenin yapılması sırasında, hiç olmazsa bazı bölgelerde bu yönetmeliğimizi uygulayabiliriz. En azından, Yerel Gündem 21'i uyguladığımız, pratiği olan bazı belediyelerde, bu tür bütçe uygulamalarını bir prototip uygulama olarak gerçekleştirebiliriz diye düşünüyorum.

Değerli arkadaşlarım, bildiğiniz gibi, bütçeler -belediye başkanı arkadaşlarım bilirler- genellikle eski bütçenin katsayılarla artırılmasıdır, eski bütçeye benzetilerek yapılmasıdır; sanki bir yasak savma gibidir. Bu noktada belediye bürokratlarının çok iyi donanımlı olmamasının da bazı etkileri olabilir; ama, siyasî insanların biraz da işine gelir; bunu bir teknik iş gibi görürler, bütçe konusunda çok çaba sarf etmezler. Maalesef, gerçek budur; ayrıntılar hariçtir, bazı iyi niyetli bütçe çalışmaları olabilir; ama, yaygın olan kavram budur.

Bir de, sık sık bahsettiğimiz Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartındaki "belediyeler kendilerini hesap vermekle sorumlu saymalıdırlar" ilkesine, bütçede hesap verme anlayışını ortaya çıkararak da bir örnek oluşturabiliriz. Mesela -zamanım daraldığı için kısa geçiyorum- yönetmelikle getirebileceğimiz bazı hükümler olabilir. Biz, belediye encümenimizde aylık kesinhesaplarımızı onaylarız, kesin bütçelerimizi onaylarız; encümenin bilgisi vardır; bunlar halkla paylaşılabilir. Bunu yayımlamakta bir engel yoktur; ama, yönetmelikle, belki, bu özendiricilik sağlanabilir. Eğer her ay yayımlanması zor bir uygulama olarak gelebiliyorsa, özel sektörde olduğu gibi, üç aylık dönemler içerisinde yayımlanır ve halkın denetimine sunulabilir; bunlar web sayfasında yapılabilir. Örneğin, bağımsız demokratik denetleme kurullarına görev verebiliriz. Her kentte, özellikle orta ölçekli kentlerimizde, serbest muhasebeciler odası, ticaret odası, esnaf odası, işçi sendikaları var. Bunlar, bütçelerimizi hem de kesinleşen bütçelerimizi üç aylık

32

dönemler içerisinde denetleyebilirler, denetlemeden öte, halkla paylaşabilecekleri görüş oluşturabilirler. Örneğin, bütçe denkliği, cari harcama miktarı, yatırım miktarı, borç ödenmesi miktarı, faiz ödemeleri gibi, toplumun anlayabileceği bazı konuları halka sunabilirler.

Bir başka konu; bütçeyle ilgili bilgiler, muhtarlara, sivil toplum kuruluşlarına, siyasî partilere, belediye başkanının üyesi olmadığı farklı siyasî partilere gönderilebilir; bu şekilde kamu denetlemesi sağlanabilir. Bir kere, bütçe komisyonları, bütçeleme esasının temelini oluşturan önemli kurumlardır. Bütçe komisyonları halka açık yapılabilir. Halkın konuşması, halka söz verilmesi belki pratik anlamda söz konusu değildir; ama, bütçe komisyonuna önerge vermesi -belli bir sayıda veya bireysel olarak- düzenlenebilir. Özellikle, belediyelerin menkulleri, gayrimenkulleri, araçları gereçleri; yani, mal varlığının dökümü yılda bir kez halka ilan edilmelidir; bu şekilde bir denetleme mekanizması oluşturulabilir. Hiç tartışmasız hepimizin söylediği, belediye ihaleleri başlamadan önce ve sonuçlandıktan sonra da yayımlanmalıdır.

Bir önemli konuya İçişleri Bakanlığımızın önderlik yapmasında yarar vardır. Özellikle belediye bürokratlarımızın, Anadolu'da, yeterince eğitim düzeyine ulaşmadıkları da bir gerçektir. Bunlara, belediye birliklerinin zaman zaman sağladığı olumlu noktalar oluyor; ama, bunların yetmediği, hatta, belediye muhasebe personelinin zorunlu eğitime yöneltildiği bir ortamın İçişleri Bakanlığı tarafından hazırlanmasında, düzenlenmesinde yarar vardır diye düşünüyorum.

Değerli milletvekilleri, özellikle, biraz önce söylediğim "bağımsız demokratik denetleme kurulu" diye tanımladığım serbest muhasebeciler odası, ticaret odası gibi çeşitli demokratik kitle örgütlerinin oluşturduğu bir denetleme yapısı bütçede şunu denetleyecektir: Bütçenin performansı, denkliği, bunlar önemli kavramlardır, bunlar teknik kavramlardır; ama, artık başka bir konu var; özellikle belde halkı açısından gerekli olup olmadığı konusu önem taşımaktadır. Toplumsal tercihin bu noktada olup olmadığı da değerlendirilmelidir; yani, siyasî iradenin tercihi ile toplumun tercihi arasındaki bağdaştırmanın yapılması ve denetlenmesi yerinde olur diye düşünüyorum.

Değerli arkadaşlarım, bunları, zaman harcamak amacıyla değil, özellikle yönetmeliğe yönelik, Türkiye'nin demokratik açılım sağlaması gereken yaklaşımlar olarak sergilemek ve sunmak istedim.

Hepinize, bu anlayış içerisinde saygılar sunuyorum. (CHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Özay.

Madde üzerinde, şahsı adına, Kırşehir Milletvekili Sayın Hüseyin Bayındır; buyurun. (CHP sıralarından alkışlar)

HÜSEYİN BAYINDIR (Kırşehir) - Sayın Başkan, saygıdeğer milletvekilleri; ben de şahsım adına hepinizi sevgiyle, saygıyla selamlıyorum.

Nüfusu 2 000'in altında kalan belediyeleri kapatma mantığınızı doğrusu anlayamadım. Bu Belediyeler Kanunu Tasarısının görüşmelerine başlanılmasından bu yana, sürekli, her bir arkadaşımız kendi bölgesinin özelliklerini anlatıyor, nüfusu 2 000'in altındaki belde belediyelerini niçin kapattığınızı soruyor; ama, doğrusu, Sayın Bakan dahil, hiçbirinizden, bizi ikna edici bir cevap alamadık.

Siz nereden tanırsınız Kırşehir'in Toklumen Beldesini?! Nereden bilirsiniz Mahzenli Beldesini, Köşker Beldesini, Karacaören Beldesini, Boğazevci Beldesini?! Nereden bilirsiniz Başköy Beldesini, Hamit Beldesini, İsahocalı Beldesini?! Bu insanlara, hani, seçimlerde ya da çeşitli platformlarda yaptığınız konuşmalarda "katılımcıyız" diyordunuz ya; hangisine danıştınız?! Buraların tarihî özelliğini, kültürel dokusunu, buradaki değerleri, buradaki belediye başkanlığını, kırk yıllık, elli yıllık geçmişe dayanan, halk arasında kent anlayışını getiren bir olgudan köy yapma anlayışına sürüklemeyi onlara sormadan nasıl yapabilirsiniz?!

BAŞKAN - Sayın Bayındır, maddeyle ilgili konuşur musunuz.

HÜSEYİN BAYINDIR (Devamla) - Başkanım, bu daha önemli diye düşünüyorum; ama, maddeyle ilgili de konuşacağım.

Şimdi, buradaki belediye başkanları ve oradaki muhtarlar, oradaki vatandaşlarımız gerçekten zorda. Bakın, size, çok çarpıcı bir örnek vereceğim. Yer Nevşehir, ilçe Ürgüp, belde Mustafapaşa. Yanardağların ve erozyonun bizlere muhteşem bir armağanıdır Kapadokya. Yıllardır uygarlıkların odağı olan bu büyülü coğrafyadaki yerleşimler hiçbir zamana ait değillerdir. Onlar tüm kültürlerin ortak mirasıdır, tıpkı geçmişin aynasından geleceğe bakan Mustafapaşa gibi.

Mustafapaşa, Nevşehir İlinin, Ürgüp İlçesine bağlı bir beldedir. 1966 yılında belediye merkezî kurulmuş ve kırk yıla yakın süredir belediye hizmetleri devam etmektedir. Kapadokya'nın merkezinde tarihî, kültürel ve turistik dokuya sahip bu belde, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından kentsel SİT alanı ilan edilmiş ve 350'ye yakın bina, tarihî konak, Kültür Bakanlığınca koruma altına alınmıştır ve buradaki medrese, camii, manastır ve kiliseler de aynı durumdadır.

Mustafapaşa, gerek tarihî ve coğrafî dokusu gerekse zengin kültürel yapısı itibariyle bir turizm cenneti konumundadır. Bunun içindir ki, Mustafapaşa Kasabası 12.3.1982 tarih ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununa göre turizm bölgesi ilan edilmiştir. Bakın, Mustafapaşa Beldesinde, 620 yatak kapasiteli küçük ve büyük ölçekli turizm işletmeleri vardır.

Bütün bunları, siz yok sayıyorsunuz, bu beldeyi de nüfusu 2 001 değil, 2 000'in altında, 1 999 diye kapatmaya çalışıyorsunuz. Bence, buraya, Sayın Bakanımın ya da bu yasayı hazırlayanların yeni bir ölçü, yeni bir kriter getirmesi gerektiğini düşünüyorum.

33

Yine, söylüyorum, katılımcıydınız, hiç kimseye sormadan... Bakın, ben, size isimler vereceğim; Toklumen'in Belediye Başkanı İsmail Kaya, Toklumen'in muhtarları Mazhar Atat, Ramazan Aydın, İsmail Kocamış, bizi izliyorlar. Bekliyorlar ki... Kendi beldeleri Toklumen, elli yıla yakın, Kırşehir'in deniz kenarındaki yeridir... Diyeceksiniz ki "Kırşehir'de deniz mi var?" Evet, bizim denizimiz de Hirfanlı Barajıdır. Oraya gelirseniz, oradaki insanları, oradaki tatil yerlerini, oradaki yeşilliği, oradaki kültürü yerinde görürsünüz.

Sayın Başkanım ve değerli milletvekilleri; ben hepinizi, dileyen kim varsa, Mustafapaşa Beldesine hiçbir masraf talep etmeden götürmeye varım. Gelin görün, o kapatmaya çalıştığınız, her sokağı tarih kokan yerin kapanmaması gerektiği konusunda, inanıyorum ki içten, siz de aynı düşünceleri benimle paylaşacaksınız; ama, o gün geç olacak.

VAHİT KİLER (Bitlis)- Kapatmıyoruz.

HÜSEYİN BAYINDIR (Devamla)- Kapatıyorsunuz, beldeyi köy yapıyorsunuz. Herkes aya, siz yaya!

Ama, bizim elimizde iş olsun, iş yapmak istiyoruz diyorsanız, bakın benim size bir önerim var. Maaşları belediye başkanının iki dudağı arasında olan o kamu çalışanları var ya, onların çoğu belediyelerde, aylardır ya da yıllardır maaş alamayanları var; çoğu ikramiyesini alamaz. Gelin bu yasa tasarısı içerisine, onlarla ilgili, belediye başkanlarının iki dudağı arasında maaş almamaları için de bir madde ilave edin; onlarla ilgili de bir çalışma yapın da, hiç değilse bu yaptığınız çalışma bir işe yarasın diye düşünüyorum...

Sizi, kentleri köy yapmaktan alıkoymaya çağırıyorum.

Çok teşekkür ediyorum. (CHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN- Teşekkür ediyorum Sayın Bayındır.

Buyurun Sayın Bakan. (AK Parti sıralarından alkışlar)

İÇİŞLERİ BAKANI ABDÜLKADİR AKSU (İstanbul)- Sayın Başkan, değerli arkadaşlarım; ben, öncelikle burada konuşan bütün arkadaşlarıma teşekkür ediyorum. Gerçekten, arkadaşlarımız değerli katkılarda bulunuyorlar ve bunlardan azamî derecede istifade etmeye gayret ediyoruz.

Yine biraz önce konuşan Sayın İsmail Özay arkadaşımız -eski bir belediye başkanı- eğitim konusuna temas ettiler. Doğru bir şey ve biz de buna çok önem veriyoruz. Hepiniz hatırlarsınız herhalde; İçişleri Bakanlığı olarak, hemen seçimden sonra, ilk defa, nüfusu 3 000'in üzerinde olan belediye başkanlarımız için Antalya'da bir eğitim programı düzenledik ve bütün bu belediye başkanlarımızı, üçer gün arayla -kısa süreli de olsa- temel konularda, belediyecilik konularında bir eğitimden geçirdik; ama, şimdi, asıl önemli bir projemiz var -Avrupa Birliği fonlarından; Avrupa Birliğiyle anlaşma son safhaya geldi; inşallah, bu proje gerçekleşirse- bütün belediye personeline yönelik bir eğitim çalışmasını da başlatmış olacağız; ki, önemli bir konudur, personelin eğitimi çok önemlidir.

Değerli arkadaşlarım, bir de, burada, "bu küçük belediyeleri, nüfusu 2 000'in altındaki belediyeleri neden kapatıyorsunuz" diye, sık sık ifade ediliyor; müsaadenizle, izah etmeye çalışayım.

Değerli arkadaşlar, bir hakka sahipliğin sürdürülebilmesi, o hakkı kazanmak için gereken şartların muhafazasına bağlıdır. Yani, seçilmiş birinin seçilme şartlarını kaybetmesi halinde nasıl ki düşüyorsa seçilmişliği, daha açık bir anlatımla, örneğin, bir belediye başkanı, belediye başkanı seçildikten sonra, belediye başkanı olabilme şartlarından birini kaybetmesi halinde, nasıl belediye başkanlığından düşüyorsa, 1580 sayılı Kanuna göre belediye olabilme şartlarını haiz olan beldelerin de, bu şartlardan birini kaybetmeleri halinde, bunun düşmesi tabiîdir. İşi, böyle de kabullenmek ve böyle de görmek lazım.

Ben, saygılar sunuyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Bakan.

Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiştir.

66 ncı maddeyi okutuyorum:

Geçmiş yıl bütçesinin devamı

MADDE 66.- Herhangi bir nedenle yeni yıl bütçesi kesinleşmemiş ise yeni bütçenin kesinleşmesine kadar geçen yıl bütçesi uygulanır.

Bütçenin kabulüne kadar yapılan işlemler yeni yıl bütçesine göre yapılmış sayılır.

BAŞKAN - Söz talebi?.. Yok.

Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler...

ALİ DİNÇER (Bursa) - Sayın Başkan, CHP adına söz talebim vardı.

BAŞKAN - Sayın Dinçer, şu ana kadar bize intikal etmiş herhangi bir talep yok; oylamaya da geçtim.

Kabul etmeyenler... Madde, kabul edilmiştir.

67 nci maddeyi okutuyorum:

Gelecek yıllara yaygın hizmet yüklenmeleri

34

MADDE 67.- Belediyede belediye meclisinin, belediyeye bağlı kuruluşlarda yetkili organın kararı ile park, bahçe, sera, refuj, kaldırım ve havuz bakımı ve tamiri; araç kiralama, kontrollük, temizlik, güvenlik ve yemek hizmetleri; makine-teçhizat bakım ve onarım işleri; bilgisayar sistem ve santralleri ile elektronik bilgi erişim hizmetleri; sağlıkla ilgili destek hizmetleri; fuar, panayır ve sergi hizmetleri; baraj, arıtma ve katı atık tesislerine ilişkin hizmetler; kanal bakım ve temizleme, alt yapı ve asfalt yapım ve onarımı, trafik sinyalizasyon ve aydınlatma bakımı, sayaç okuma ve sayaç sökme-takma işleri ile ilgili hizmetler; toplu ulaşım ve taşıma hizmetleri; sosyal tesislerin işletilmesi ile ilgili işler, süresi ilk mahallî idareler genel seçimlerini izleyen üçüncü ayın sonunu geçmemek üzere ihale yoluyla üçüncü şahıslara gördürülebilir.

HALUK KOÇ (Samsun) - Grubumuz adına, Sayın Ali Dinçer konuşacak.

BAŞKAN - Madde üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına Ankara Milletvekili Sayın Ali Dinçer; buyurun.

A. İSMET ÇANAKCI (Ankara) - Ankara değil, Bursa Sayın Başkan, "Ankara" deyip de yerimizi daraltma.

HALUK KOÇ (Samsun) - Ankara değil, Bursa; bu sefer de siz yanlış yaptınız.

BAŞKAN - Buyurun Sayın Dinçer; Bursa milletvekili...

CHP GRUBU ADINA ALİ DİNÇER (Bursa) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; aslında, hem 66 hem 67, işin tekniği gereği, yer alması gereken maddeler. Fakat, bu maddelerin de sadece işin gereği yer alması gereken maddeler olarak düşünülmesi eksik kalır. Bu konulara açıklık getirmek için, tasarının tutanaklardaki tartışmaları arasında yer almasında yarar gördüğümüz bazı uyarıları Cumhuriyet Halk Partisi adına aktarmak istiyorum.

Her halükârda, geçmiş yıl bütçesinin devamı bile olsa, bütçe hazırlanamadığından dolayı, bu konu açık, net olmalı, kamuoyunun bilgisine sunulmalı, özellikle belediye sınırları içinde yaşayan yurttaşların bilgisine sunulmalı; uygulamanın nasıl olduğunu onlar görmeli, bilmeli; çünkü, bir yıl önceki bütçenin, bütçe hazırlanamadığından dolayı devam etmesi, 67 nci maddede gösterilen hizmetlerin de, geleceğe sari hizmetlerin de etkilenmesine sebep oluyor, onları da kapsayan bir geniş anlama sahip. Örneğin, en çok istismar edilen konulardan birisi -halk bunu da bilmeli, çok açık, net bir şekilde ortaya konulmalı- sosyal yardımla ilgili olay.

Türkiye'deki uygulamalar, maalesef, bizim geleneklerimize uygun, törelerimize uygun olmuyor. Belediyelerin, meclislerinin denetimine uzak olan şirketleri kanalıyla olağanüstü büyük miktarlarda çeşitli yardım maddeleri, malzemeleri alınıyor. Örneğin, bir bakıyorsunuz mahallelerde belediyelere ait araçlar yüzbinlerce plastik top dağıtıyor, yardım paketlerini görüyorsunuz ve bu araçların üzerinde de belediye başkanının adı oluyor, mahalleye daha önceden belediye başkanının, yardımlarla ilgili, imzalı bez pankartları asılıyor ve çoluk çocuk, herkes kapışıyor, zaman zaman kargaşalar oluyor, insanlar kargaşadan dolayı birbirlerine zarar veriyorlar, yaralanmalar oluyor. Böylesine uygulamaların, görüldüğü zaman, tepki görmesi doğal; çünkü, bizim geleneklerimize göre ve bir atasözümüze göre, yardım, yardım alanı mağdur etmemeli; yani, yardım gören kişi, yardım almaktan dolayı manevî olarak ezilmemeli. Böylesine yardım yaptığınız zaman, bir defa, belli bazı ürünler, pazarda pazarlanacak, esnaf tarafından, ticaret erbabı tarafından satılacak olan ürünler, belli yerlerden genellikle yüksek rakamlarla alınıyor, kaynak aktarımları söz konusu oluyor; kalite düşük oluyor; genellikle, sezondışı veyahut stok fazlası, depolarda uzun yıllar beklemiş olan malların eritilmesi gibi bir amaç güdülüyor ve bu da, belediye bütçesinden olduğu halde, halkın verdiği vergilerle olduğu halde, belediye başkanının sanki şahsî yardımıymış gibi, caddelerde, sokaklarda, pankartlarla süslenerek dağıtılıyor. Burada kuyruğa giren insanların kişilikleri eziliyor, onlar, bir ölçüde kapıkulu haline getiriliyor. Halbuki, bu hizmetler, son derece doğal olabilmeli; yardım yapılacağı zaman, bir beldede, belediye yönetimi, diğer merkezî idarenin uzantılarıyla birlikte muhtaç olanları belirler. Öncelikle, o muhtaç olanların, iş güç sahibi olup, alınterleriyle çalışıp para kazanıp, kendi kazandıkları paralarla ihtiyaçlarını gidermeleri sağlanır. O zaman, o, bağımsız kişiliğe sahip yurttaş olur. O, yardıma muhtaç, dağıtılan yardımı kuyruğa girip olma durumunda olan kapıkulu durumuna düşmez. O yardımı alma sırasında kuyrukta bekleyen insanların ezikliklerini, gözünüzle görüyorsunuz; çünkü, yoldan geçen tanıdıkları, bildikleri görüyorlar onları ve insanlar, böylesine bir durumda, olağanüstü derecede kişiliklerini yitirme, kişiliklerinin ezilmesiyle karşı karşıya kalma durumunda oluyorlar.

Biz, Hazineden beslenmenin, Osmanlı İmparatorluğu döneminde -özellikle gerileme döneminde- ne kadar zararlı olduğunu gördük. "Kapıkulu" tabiri de oradan geliyor "ulufe" tabiri de o zamandan geliyor. Devletin gelirleri bellidir; zaman içinde bu gelirler düşüyor, seferler azalıyor, fetihler azalıyor, vergi toplanan alanlar daralıyor, topraklar kopuyor; bakıyorsunuz, kapıkullarına dağıtılacak para pek kalmıyor. Ondan sonra paranın değeri düşürülüyor, madenî para içindeki altın değeri, gümüş değeri azalıyor; bildiğimiz enflasyon söz konusu oluyor. İsyanlar söz konusu oluyor ve geniş kitleler, imparatorluk sınırları içindeki insanlar, devletten beslenen insanlar haline geliyor; üretici olma, kişilikli bireyler olma durumundan uzaklaşıyorlar.

Bu yardımlar, bütçeyle yapılan bu yardımlar uzatılmış da olsa, normal süresi içinde de olsa, geçmişteki bu yanlışlığın tekrarına tekabül ediyor. Nasıl, o zamanlar, kapıkullarına dağıtan, bahşeden, ulufe dağıtan padişahsa, bu sefer, bir bakıyorsunuz, beldelerde belediye başkanları oluyor, hem de açık, net bir şekilde, kendi adlarıyla sanki bu yardımları yapıyorlarmış havasını veriyorlar ve haksız bir şekilde de, zor durumda olan insanların duygularını, düşüncelerini istismar etmiş oluyorlar, yönlendirmiş oluyorlar. Bunu, bir şekilde oy alma aracı olarak kullanma durumunda oluyorlar ve zor durumda olan insanın, bizim yardımlaşma geleneğimizden dolayı hakkı olan yardımı, sanki, belediye başkanı veriyormuş gibi bir hava ortaya çıkıyor. Onu, o şekilde düşünmeye zorluyoruz ve bu yardımların devamı için, o yardımları yapan görünümündeki belediye başkanının göreve devamı gerekir diye düşündürülüyor insanlar, oyları da bu şekilde yönlendiriliyor.

35

Bazen, 67 nci maddede bahsedilen, çok geniş kapsamlı belediye hizmetleri için de söz konusu oluyor. Belediye, seçimden sonra, kendisine oy veren oy vermeyen herkese hizmet etmekle yükümlü bir kurum; ama, bakıyorsunuz, bütçede olduğu halde, planda olduğu halde, yıllık programda olduğu halde, bazı semtlerin, mahallelerin hizmetleri aksatılıyor. Neden; oy vermedi diye. Daha sonra oy verirseniz hizmet getiririz diye ileri gelenlerle pazarlık yapılıyor; özellikle küçük yerlerde, büyük seçmen kitlesine sahip olan ailelere "daha sonraki seçimde oy verirseniz hizmetiniz gelir" deniliyor. Bunların hepsi, sadece ciddî anlamda, çağdaş anlamda demokratik ilkelere aykırı değil, bizim özkültürümüze, geleneklerimize, göreneklerimize de aykırı olaylar. Bunları giderebilmek için gereğini yapabilmek gerekiyor.

Belediye bütçeleri, mümkün olduğu kadar çok dikkatli hazırlanmalı, halkın katılımıyla hazırlanmalı ve bütün işler, bütün harcamalar süresi içinde tamamlanmalı. Hele hele, burada üç ayla sınırlanan... Seçim sonrasında belki başka bir yönetim gelecek; o zamana kadar uzatılması mahzurludur; çünkü, yeni gelen yönetim, halka verdiği söz gereği kendi programını uygulamak durumundadır, ona göre iş yapmak durumundadır, ona göre bütçe yapmak durumundadır, harcama yapmak durumundadır...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Buyurun Sayın Dinçer.

ALİ DİNÇER (Devamla) - Yani, yapılacak bir seçimden sonra oluşacak yönetimin üç aylık döneminde de olsa bir önceki yönetimin hâkim olması, demokratik kurallara uymuyor.

66 ncı ve 67 nci maddeyle ilgili Cumhuriyet Halk Partisinin görüşlerini aktardım. Cumhuriyet Halk Partisi adına, Sayın Başkana, siz değerli milletvekillerine tekrar teşekkür ediyorum, saygılar sunuyorum. (Alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Dinçer.

Başka söz talebi?.. Yok.

Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler...

Sayın milletvekilleri, 67 nci maddeyle ilgili 2 adet önerge olduğu söylenildi...

Madde üzerinde 2 adet önerge vardır. Önergeleri, önce geliş sırasına göre okutacağım; sonra aykırılık derecelerine göre işleme alacağım.

HALUK KOÇ (Samsun) - Oylamayı geri aldınız değil mi Sayın Başkan?

BAŞKAN - Oylamayı geri alıyoruz Sayın Koç.

ALİ DİNÇER (Bursa) - 66 ncı maddede de oylamayı geri alsaydınız da bana söz verseydiniz; yani, bu uygulamayı bizim için de geçerli kılsaydınız memnun olurduk, daha demokratik bir Başkan görmüş olurduk.

BAŞKAN - İlk önergeyi okutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 616 sıra sayılı Belediye Kanunu Tasarısının 67 nci maddesinin sonundaki "genel seçimleri izleyen" ibaresinden sonra gelen " üçüncü" ibaresinin "altıncı" şeklinde değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.

Yahya Baş Osman Nuri Filiz M. Emin Tutan

İstanbul Denizli Bursa

Fahri Keskin Mustafa Tuna Nusret Bayraktar

Eskişehir Ankara İstanbul

BAŞKAN - En aykırı olan ikinci önergeyi okutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 616 sıra sayılı Belediyeler Kanunu Tasarısının 67 nci maddesinin aşağıdaki şekilde değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.

Bülent Baratalı Türkân Miçooğulları M.Akif Hamzaçebi

İzmir İzmir Trabzon

Yaşar Tüzün A. Kemal Kumkumoğlu Mehmet Küçükaşık

Bilecik İstanbul Bursa

"Madde 67.- Niteliğinden dolayı malî yılla sınırlı tutulamayan ve sürekliliği bulunan yiyecek, yakacak, akaryakıt, madenî yağ ihtiyaçları; taşıma, temizlik ve yemek hizmetleri; taşıtların zorunlu malî sorumluluk sigortası; makine-teçhizat bakım ve onarım işleri, bilgisayar sistem ve santralları ile elektronik bilgi erişim hizmetleri, ilaç, aşı, serum ve tıbbî sarf malzemeleri; her iş itibariyle, bütçelerinde öngörülen ödeneklerin yüzde ellisini, izleyen yılın haziran ayını geçmemek ve yüklenme süresi oniki ayı aşmamak üzere ve meclis kararıyla gelecek yıla geçici yüklenmelere girilebilir.

36

Gerçekleşmesi birden çok yılı kapsayan büyük inşaat ve imalatla harita, etüt, plan, proje ve danışmanlık hizmetleri için yüklenmelere girişilmesi, harcanacak miktar, yılları bütçesine konulmak ve bu inşaat ve hizmetlerin miktar ve niteliği bütçe kararnamesinde belirtilmek suretiyle belediye meclisince izin verilmesine bağlıdır."

BAŞKAN - Komisyon önergeye katılıyor mu?

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU SÖZCÜSÜ SABAHATTİN YILDIZ (Muş)- Katılmıyoruz Sayın Başkan.

BAŞKAN - Hükümet katılıyor mu?

İÇİŞLERİ BAKANI ABDÜLKADİR AKSU (İstanbul) - Katılmıyoruz efendim.

BAŞKAN - Gerekçeyi okutuyorum:

Gerekçe:

Belediyeler Kanunu Tasarısıyla getirilen hüküm, gelecek yıllara yaygın hizmet yüklenmeleri konusunda 1050 sayılı Kanunda var olan ve Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununda da varlığını sürdüren ilkeye aykırıdır. Bu kanunların benimsediği temel ilke, gerçekleşmesi birden çok yılı kapsayan yatırım projeleri dışındaki işlerde, oniki ayı aşmayan süreyle yüklenmelere girişilmesi şeklindedir.

Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunuyla uyumlu bir düzenleme yapmak amacıyla ve daha önceden olduğu gibi, gelecek yıllara yaygın hizmet yüklenmelerinin belediye meclisinin iznine tabi kılmak amacıyla değişiklik önerilmiştir.

BAŞKAN - Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Önerge kabul edilmemiştir.

Diğer önergeyi okutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 616 sıra sayılı Belediye Kanunu Tasarısının 67 nci maddesinin sonundaki "genel seçimleri izleyen" ibaresinden sonra gelen "üçüncü" ibaresinin "altıncı" şeklinde değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.

Nusret Bayraktar (İstanbul) ve arkadaşları

BAŞKAN - Komisyon önergeye katılıyor mu?

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU SÖZCÜSÜ SABAHATTİN YILDIZ (Muş)- Takdire bırakıyoruz.

BAŞKAN - Hükümet katılıyor mu?

İÇİŞLERİ BAKANI ABDÜLKADİR AKSU (İstanbul) - Katılıyoruz efendim.

BAŞKAN - Gerekçeyi okutuyorum:

Gerekçe:

Mahallî idare seçimlerinden sonra yeni başlayan belediye başkanının üç ay içerisinde ihale yapması ve sonuçlandırması mevcut ihale süreçleri bakımından mümkün değildir. Bu sürenin altı aya çıkarılması uygun olacaktır.

BAŞKAN - Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Önerge kabul edilmiştir.

Kabul edilen önerge doğrultusunda maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiştir.

68 inci maddeyi okutuyorum:

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Borçlanma ve İktisadî Girişimler

Borçlanma

MADDE 68.- Belediye, görev ve hizmetlerinin gerektirdiği giderleri karşılamak amacıyla aşağıda belirtilen usul ve esaslara göre borçlanma yapabilir ve tahvil ihraç edebilir.

a) Dış borçlanma, 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde sadece belediyenin yatırım programında yer alan projelerinin finansmanı amacıyla yapılabilir.

b) İller Bankasından yatırım kredisi ve nakit kredi kullanan belediye, ödeme planını bu bankaya sunmak zorundadır. İller Bankası hazırlanan geri ödeme planını yeterli görmediği belediyenin kredi isteklerini reddeder.

c) Tahvil ihracı yatırım programında yer alan projelerin finansmanı için ilgili mevzuat hükümleri uyarınca yapılır.

d) Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketlerin, faiz dahil iç ve dış borç stok tutarı, en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının 213 sayılı Vergi Usul Kanununda belirlenen yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarını aşamaz. Bu miktar büyükşehir belediyeleri için bir buçuk kat olarak uygulanır.

e) Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketler, en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin, 213 sayılı Vergi Usul Kanununda belirlenen yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarının yılı içinde toplam yüzde onunu geçmeyen iç borçlanmayı belediye meclisinin kararı; yüzde onunu geçen iç borçlanma için ise meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararı ve İçişleri Bakanlığının onayı ile yapabilir.

37

f) Belediyelerin, ileri teknoloji ve büyük tutarda maddi kaynak gerektiren altyapı yatırımlarında Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca kabul edilen projeleri için yapılacak borçlanmalar (d) bendindeki miktarın hesaplanmasında dikkate alınmaz. Dış kaynak gerektiren projelerde Hazine Müsteşarlığının görüşü alınır.

Yukarıda belirtilen usul ve esaslara aykırı olarak borçlanan belediye yetkilileri hakkında, fiilleri daha ağır bir cezayı gerektirmeyen durumlarda Türk Ceza Kanununun 240 ıncı maddesi hükümleri uygulanır.

Belediye, varlık ve yükümlülüklerinin ayrıntılı bir şekilde yer aldığı mali tablolarını üçer aylık dönemler halinde İçişleri ve Maliye bakanlıkları ile Devlet Planlama Teşkilatı ve Hazine Müsteşarlıklarına gönderir.

BAŞKAN - Madde üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına söz isteyen İzmir Milletvekili Oğuz Oyan; buyurun.

OĞUZ OYAN (İzmir) - Şahsım adına olan süremi de ekleyecek misiniz Sayın Başkan?

BAŞKAN - Konuşma süreniz 15 dakikadır.

Buyurun.

CHP GRUBU ADINA OĞUZ OYAN (İzmir) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Meclisin ilgisinin dağıldığı; ama, çok önem taşıyan bir yasa tasarısını görüşüyoruz. Meclisin ilgisi, sanırım, yaz aylarının rehavetiyle de açıklanabilir, yasama döneminin son günlerinde olmamızla da açıklanabilir; fakat, ortada bir gerçek var değerli arkadaşlarım, Türkiye'nin yetmişdört yılını ilgilendiren bir yasayı değiştiriyoruz, belki de önümüzdeki onlarca yılı ilgilendirecek yasaları tartışıyoruz. Bu yasalarla ilgili, burada, dün de bu saptama yapıldı; süreci hızlandırmak adına İktidar Partisi milletvekilleri söz almıyorlar, sanki bu yasa tasarısı sadece muhalefeti ilgilendiriyormuş gibi, yasa tasarısıyla ilgili sadece biz konuşuyoruz. Sayın Bakan arada bir konuşma yaptığı zaman "bu yasa zaten bizim" diyor.

Değerli arkadaşlarım, yasama organı ile yürütme organının kuvvetler ayrılığı itibariyle iki farklı organ olduklarını; dolayısıyla, yasama organının iktidar kanadının da hükümetin getirdiği her şeye "evet" demekle yükümlü olmadığını hatırlatmak isterim. Bu tasarılar nerede tartışılıyor; komisyonlarda tartışılıyor; İçişleri Komisyonu ve Plan ve Bütçe Komisyonu. Bu komisyonlarda İktidar Partisinin kaç milletvekili görev alıyor; yaklaşık 40. Onların hepsi de devam etmediğine göre, bizim Meclisimizin yaklaşık yüzde 8'i civarında bir orandan bahsediyoruz. Haydi, burada da ilgi duyup okuyanları dikkate alsak, Meclisin iktidar kanadının herhalde yüzde 10'unu aşmayan bir ilgiyle karşı karşıyayız. Sadece katılım açısından demiyorum, oy verme açısından demiyorum, 134, 164 oyun bulunması itibariyle söylemiyorum. Bu yasa tasarılarını gerçekten kaç kişi hakkıyla okuyup, elini kaldırdığında vicdanı rahat olarak oy kullanıyor; böyle bir sorunumuz var değerli arkadaşlarım. Bu sorun, yaptığımız yasaların kalıcılığı açısından da sorun, bu yasaların yol açabileceği sorunların Türkiye'nin, hepimizin, bu iktidarın ve gelecek iktidarların başına getireceği ilave dertler açısından da bir sorun.

Bakın, şimdi bizim burada tartıştığımız madde, bu yasanın can alıcı maddelerinden bir tanesi, borçlanmayla ilgili bir madde. Bu borçlanma maddesi, daha önce geçmiş bir başka maddeyle de ilişkili. O da şuydu, hatırlatayım: Belediyelerin vergi, harç, resim gibi birtakım gelirlerinin haciz kapsamına alınıp alınamayacağı, yani, borçlarına karşılık bunların haczedilip edilemeyeceği. Burada iki tane önerge çarpıştı. Muhalefetin önergesi şuydu: Biz diyorduk ki, bunlar haciz kapsamı dışında olsun; belediyenin bütün vergisel nitelikteki -vergi, resim, harç- gelirleri kapsam dışında kalsın. Nitekim, hükümetin ilk teklifinde de böyleydi; komisyonda ne olduysa, araya birileri girmişti- iç ve dış güçler, bilemem; ama- bu değişmişti, çıkarılmıştı. Burada ürkek bir adım attı hükümet ve AKP Grubu, şunu söyledi: "Belediyenin kendi tahsil ettiği vergi, resim, harç gelirleri..."

Değerli arkadaşlar, arada dağlar kadar fark var. Belediyelerin vergi gelirlerinin yüzde 80'i, bütçeden aktarılan nitelikteki vergi gelirleridir. Siz bunları haciz kapsamına alıyorsunuz bu önergenizle, sadece belediyelerin kendi topladıkları, kendi öz vergi gelirlerini -Emlak Vergisi gibi- kapsam dışında bırakıyorsunuz; yani, dostlar alışverişte görsün. Görüntüyü kurtaran, esası değiştirmeyen bir önerge veriyorsunuz.

Şimdi, bakın, burada, borçlanmayı konuşuyoruz, Sayın İçişleri Bakanı yok; ama, burada, tekrar bunu düşünmek ve hatırlamak için bir fırsat; belki, ileride, bu tasarının yürürlük, yürütme maddeleri geldiğinde, tekrar, her şeyi gözden geçirmek için bir fırsat değerli arkadaşlar. Yani, bunu burada tekrar hatırlatmayayım. Bir ülkenin egemenliği böyle gider. Bir ülke, kendi vergi gelirleri üzerinde hükümran değilse, o ülke hükümran olamaz; olamadığını daha önce gördük. Yani, 1879'daki Rüsumu Sitte, Osmanlı vergi gelirlerinin tahsilini alacaklılara bırakmıştı. 1881'de Düyunu Umumiyeyle, bu, dış alacaklıların bütününün kurduğu bir teşkilat haline dönüştü. Bunu, burada daha önce konuştuk. Bu, bir hükümranlık kaybıdır. Kendi vergi gelirlerini başkalarına emanet etmişsen, hükümranlık kaybı başlamıştır, o ülke egemenlik iddiasını aşındırıyor demektir. Siz, burada bunu yapıyorsunuz. Siz, belediyelerin vergi gelirlerinin çok büyük bir bölümünü ipotek kapsamına alıyorsunuz, haczedilebilir duruma sokuyorsunuz ve bunun da burada şimdi konuştuğumuz borçlanma maddesiyle ilişkisi şu: Belediyelerin borçlanma sınırlarını öylesine genişletiyorsunuz ki, dediğimiz bu olasılığın gündeme gelmesi de çok güçleniyor. Yani, belediyeler zaten önemli bir borç batağında. Bunlara yeni borçlanma imkânları, olanakları yaratıyorsunuz ve dolayısıyla, dediğimiz bu olayın bir istisna falan değil, belediyelerin çok sık karşılaşacağı bir durum haline gelmesine yol açıyorsunuz. Acaba, kaç milletvekilimiz bunun farkında ve kaçı bunun üzerinde bir tartışma açılması için "bunu bir değiştirelim, bu kadar olmaz" diyen bir sağduyu sahibi?!

Değerli arkadaşlarım, burada yaptığımız iş, büyük bir iş. Biz, bir yasama organıyız, bu ülkenin geleceğini düzenliyoruz, bu ülkenin bugününü ve geleceğini düzenliyoruz. Bu, burada, böyle, okunmadık etmedik, tartışılmadık maddeler üzerine el kaldırmakla

38

geçiştirilebilecek bir olay değil ve burada hükümetin yanlış yapabileceğini dikkate alınız. Sonuçta, her şey çok aceleye getiriliyor ve hükümet çeşitli baskılar altında. Başta uluslararası finans kuruluşlarının baskısı altında bir hükümete sahip olduğunuzu idrak ediniz. Geçmiş hükümet bu nedenle sandık altında kalmıştı. Dış güçlerin baskısı altında bir hükümetle karşı karşıya olduğunuzun idrakine varmazsanız, dolayısıyla, o hükümeti denetleme görevini yapmazsanız, bizi, yarın, bugünden daha kötü günler bekliyor demektir. O nedenle, ben, herkesi biraz daha sorumluluğa davet etmek istiyorum öncelikle.

Değerli arkadaşlarım, şimdi, bu tasarıların hepsinin mantığında şu var; gerek İl Özel İdaresi Kanununda gerek bunda gerek yarın muhtemelen görüşeceğimiz Büyükşehir Belediyeleri Kanunu Tasarısında, hepsinde şu mantık var: Biz, belediyelere fazla kaynak aktarmayalım. Zaten elimizde kaynak yok, bütçe imkânları sınırlı; bütçenin, vergi gelirlerinin, zaten -ilk beş ay sonuçlarına bakın- yüzde 75'ini faize aktarmışız. Biz diyelim ki belediyelere ve il özel idarelerine: Kardeşim, biz size şu yetkileri, şu görevleri aktardık, başınızın çaresine bakın. İki tane alan size, buyurun... Bir, hizmetleri ücret karşılığında üretin, kamu hizmetini piyasaya bırakın, elinizde özelleştirilecek ne varsa bunları atın, satın; hatta, biz, size yeni özelleştirilecek malzemeler vereceğiz, yeni kamu mamelekini vereceğiz, patrimuanını devredeceğiz; bunları da özelleştirin. Bunun dışında, borçlanın... Borçlanın... Yani, bir, piyasaya devredin her şeyi; şirketler kurun, hizmetleri öyle yaptırın; onun dışında da borçlanın.

Şirketler de borçlanabilir tabiî. Burada -birazdan geleceğim- bu şirketlerin borçlanmasının da bir sınırı yok; çünkü, şirketler zaten özel hukuk hükümlerine tabi. Her alanda şirket kurulabilir, alan sınırlaması yok ve şirketler özel hukuk hükümlerine tabi; çünkü, bunlar sermaye şirketleri kurabiliyorlar. Dolayısıyla, burada getirilen sınırlar da şirketleri kapsamıyor zaten. Bu sınırlar ne kadar sınır; bunun tartışılması lazım.

Şimdi, siz, bunu diyorsunuz belediyelere. Daha önce hatırlatmıştım; tıpkı 1984 iktidarının KİT'ler konusunda yaptığı gibi. KİT'lere dedi ki: "Ben, artık, bütçeden size sermaye transferi yapmayacağım, Merkez Bankasından kredi de kullandırmayacağım; gidin, piyasadan bulun paranızı." Ne oldu; 1990'lı yılların başında KİT'ler bir kur farkı nedeniyle çok ciddî zararlara uğradılar, içpiyasadan yüzde 250 faiz hadlerine varan maliyetlerle borçlandılar ve sistem battı. 1989'a kadar, bütün konsolide bilançosu itibariyle sistem hâlâ kârlıyken, 1990 yılından itibaren bu sistem olduğu gibi zarar etmeye başladı; ondan sonra da, özelleştirme için yeni bir gerekçe oluşturuldu; bunlar zarar ediyor, yürümüyor falan... Değerli arkadaşlarım, şimdi, belediyeler için bizi bekleyen tehdit budur.

Bakınız, şimdi, burada, borçlanma konusunda yetkiler veriyorsunuz. İki türlü yetki var. "Bir belediyenin toplam borcu, onun toplam gelirini aşamaz" diye bir sınır konuluyor. Bu toplam geliri de, işte -2003'ün geliri örneğin- 2003 yılındaki yeniden değerleme katsayısıyla bulunacak bir miktar kadar 2004'te borçlanabilir. Yani, o katsayı neyse, örneğin yüzde 25'se, 2003 gelirinin yüzde 25 fazlasıyla 2004 yılında borçlanabiliyor bir belediye. Bir sınır daha getiriyorsunuz; "her yıl, kendi yıllık gelirinin yüzde 10'u kadar borçlanabilir" diyorsunuz değerli arkadaşlarım; ama, bunu da aşmak için bir imkân getiriyorsunuz. O imkân şu: Belediye meclisi toplandığında, salt çoğunluğuyla bunu, yüzde 10'u aşma imkânı getiriyorsunuz, İçişleri Bakanının da izniyle. Yani, istenen belediyelere, yıl içinde de yüzde 10 değil, yüzde 50, yüzde 60, toplam gelirlerinin belki yüzde 100'ü kadar borçlanma imkânı getiriyorsunuz. Yani, sınır, idarî kararla aşılabilir; bir yasamaya falan gerek yok, idarî kararla aşılabilir durumdadır.

Bir başka şeyi tekrar söyleyeyim: Şirketler konusunda herhangi bir içborçlanma sınırı yoktur. Dış borçlanma sınırı var mıdır yok mudur, o ayrı. Dış borçlanmalarda, daha önce, en azından, 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde belediyeye bir sınır getirdik, böyle bir dışborçlanma sınırı var; ama, bakınız, dışborçlanma konusunda belediyelerin çok da imrenilecek bir durumda olmadığını söyleyeyim. Bakınız, 1992-2002 döneminde, Hazine, toplam 4 950 000 000 dolar borç ödemesini belediyeler adına üstlenmiştir. Yani, Hazine, bu dönemde, geçtiğimiz -1992-2002- bu on yıllık dönemde 5 milyar dolar civarında bir belediye borcunu üstlenmiştir. 2003 yılının ilk yarısında bu rakam, 5 131 000 000 dolara ulaşmıştır. Şimdi, 1998 yılından itibaren bütçe kanunlarıyla buna sınır getirmeye başladık ve bir miktar daha bu borçlanma, en azından dışborçlanma konusunda daha makul durumlara gelindi; ama, bu makul durumlar dahi önemli bir borç yükünü ortaya koyuyor.

Şimdi, bakınız, size yine bir rakam vereyim. Hazine Müsteşarlığının verilerine göre, 30 Eylül 2003 tarihi itibariyle Hazinenin yerel yönetimlerden alacakları, Türk parası cinsinden, 11 katrilyon 440 trilyondur. Bunun yaklaşık 6 trilyonu vadesi geçmiş borçlardan oluşmaktadır. Yani, belediyelerin borçlarının yarıdan fazlası vadesi geçmiştir, ödenemez durumdadır. Bunun 3 katrilyon dolayında olan miktarı garantili borçtur, 355 trilyon civarında bir bölümü devirli borçtur, 2,5 katrilyon dolayında bir bölümü de yap-işlet-devret projeleri dolayısıyla üstlenilen borçtur. Diğer vadesi gelmeyen borçlar açısından da, aşağı yukarı benzer bir dağılım aşağı yukarı söylenilebilir.

Şimdi, bu tür bir yapı varken, böylesine, belediyelere hangi kaynakları aktardığımızın belli olmadığı bir çerçeve ve özel yasaları görüşüyoruz yerel yönetimlerle ilgili ve bunun içinde de bir borçlanma... Biz, şu an, Yasama Organı olarak, belediyelere hangi gelirlerin ne kadar aktarılacağını bilmeden bütün bunları konuşuyoruz. Bir tek büyükşehirlerde, türev belediye türü olduğu için -yarın belki ele alacağız- konuşulacak bir rakam var gelirlerle ilgili. Ne il özel idarelerinin -ki, kamu hizmetlerinin merkezî yönetimi, hemen hemen bütün görev alanları devrediliyor- ne belediyelerin gelirleriyle ilgili hiçbir şey bilmiyoruz; ama, böyle bir durumda borçları konuşabiliyoruz.

39

Değerli arkadaşlarım, burada, hiç olmazsa, bu dışborçlar konusunda ya da borçlanma... Daha doğrusu, şunu söyleyeyim: Belediyelerin borçlanma sınırlarını genişletme konusunda, belediye meclislerinin salt çoğunluğu yerine, bari nitelikli çoğunluk gibi birtakım tanımlar koysaydık ve böylece, bir sınır da oradan getirmeye sahip olsaydık.

Şimdi, tekrar hatırlatmak belki gerekebilir. Yerel yönetimlerin böylesine borçlanmalarının ne gibi krizlere yol açtığının örnekleri var. Arjantin örneği bunlardan bir tanesi. Beş yıl içinde millî gelire oranla borcunu yüzde 50 kadar, yani, yüzde 4'ten yüzde 6,5'e artırmış bir ülkedir ve Arjantin'deki krizin tetiklenmesinde ve derinleşmesinde bu belediye borçları çok önemli rol oynamıştır.

Şimdi, biz, Arjantin olayını, zaten, Türkiye olarak, adım adım izliyoruz, biraz geriden izliyoruz ve adım adım izliyoruz. Şimdi oradaki yeni bir modeli de almış bulunuyoruz. Ben, size, biraz tarihsel örnek de vereyim. 1947'de Türkiye, IMF'ye üye olduktan sonra, bu uluslararası finans kuruluşları, Türkiye'yi borçlandırmak için büyük bir hevesle geldiler ve 1950'de iktidar olan hükümet, hazinedeki bütün o altın ve döviz stokunu üç yıl içinde eritmiştir ve 1958'de moratoryum ilan etmek zorunda kalmıştır, borçlarını ödeyemez duruma gelmiştir. Yani, bir kere borç kıskacına kendinizi kaptırırsanız, ondan sonra, sizin o egemenlik haklarınızın giderek nasıl aşındığını görürsünüz. Türkiye, bunun çok zengin laboratuvarıdır, tarihimiz bunların örnekleriyle doludur.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Sayın Oyan, toparlayabilir misiniz.

Buyurun.

OĞUZ OYAN (Devamla) - Evet, çok yakın örnekleri var. Şimdi, biz bunları tekrar ortaya koymak durumundayız. Tekrar, bu konulardan hiç ders almamış gibi, yeniden her şeyi yaşamak üzere düğmeye basıyoruz.

Yani, biz, acaba, bu kadar hafızası kıt olan bir toplum olmak zorunda mıyız?! Dolayısıyla, geçmişten ders almayan, hafızası bu kadar yetersiz olan toplumların, giderek kendi kendini yönetme hakları tartışılmaya başlanır ve bu dış güçlerin oyuncağı haline gelmeye başlarsınız. O zaman, size şunu söylemeye başlarlar: "Irak'a ordunu yolla -1 Martta yapmak istediğiniz gibi, 7 Ekimde yapmak istediğiniz gibi- yahut da ülkeni geniş bir üs haline getir." Ortadoğu'da bizim ülke çıkarlarımızdan çok farklı çıkarları savunan bir dünya egemen gücünün talepleri doğrultusunda davranmaya başlarsınız. Yani, eğer, siz, kendi ekonomik bağımsızlığınızı elinizde tutamazsanız -ki, tutmanız istenilmiyor- o zaman, kendi kaderinize sahip olamazsınız, kendi kaderinizi belirleyemez durama düşersiniz.

Bu arada, tabiî, belediyeleri de, kendi kaderini belirleyemez duruma düşürdüğünüzün ne kadar farkındasınız, bilmiyorum. Belediyeler de, bu durumda, gelirleri yok, borçlanıyorlar. Borçlanma karşısında, üzerlerinde bir Hazine var, İller Bankası var, bütün bunlar kesiliyor ve Hazine de, belediyelerin bir düyunu umumiyesi gibi çalışmaya başlıyor.

Değerli arkadaşlar, belediyeleri, il özel idarelerini -her neyse- bütün bu yerel yönetim birimlerini, bu kadar belirsiz bir ortama atmaya hakkımız var mı?! Bu belediyeler, bu yerel yönetimler bizim birimlerimiz; ama, biz bunlara dersek ki, başınızın çaresine bakın ve bunların her biri de kendi başının çaresine bakmaya başlarsa, bütün bunları, bu dağınık manzarayı bir gün kim toparlayacak ve Türkiye, buradan, acaba, siyasî bağımsızlık kayıplarına da gidecek mi?!

İlginiz için teşekkür ediyorum. (CHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ederim Sayın Oyan.

Madde üzerinde, şahsı adına söz isteyen, Kars Milletvekili Selami Yiğit; buyurun.

SELAMİ YİĞİT (Kars) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; görüşmekte olduğumuz tasarının 68 inci maddesi üzerinde söz almış bulunuyorum; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Değerli milletvekilleri, yerel yönetimlerin, Hazineye, 2003 yılı sonu itibariyle, 6,5 katrilyon lira olan vadesi geçmiş borçları 8 katrilyon liraya, toplam borçları ise 12,6 katrilyon liraya çıkmıştır. Buna karşılık, 2004 yılının ilk üç ayında, belediyeler, borçlarının ancak 72 trilyon lirasını ödeyebilmişlerdir. Yine aynı dönemde, belediyeler, 110 trilyon liralık Hazine garantili borçlarını devlete ödettirmişlerdir.

Değerli milletvekilleri, Hazine-belediye ilişkilerinin gevşemesiyle ve 28 Mart seçimlerinin etkisiyle, belediyelerin vadesi geçmiş borçlarında 1,5 katrilyon liralık bir artış gözlenmiştir. Türkiye'de, Hazinenin vadesi geçmiş alacak stoku, Mart 2004 itibariyle 20 katrilyon liradır. Burada, yerel yönetimlerin payı -yukarıda belirttiğim gibi- 8 katrilyon liradır. Hazinenin vadesi geçmiş alacak stokunda en büyük oranını, yerel yönetimlerin borcu teşkil etmektedir.

Değerli milletvekilleri, bu aşamada, alacaklı Hazine, borçlu belediyedir. Dışborç verenler ise, alacaklarını alıp aradan çekilmişlerdir; sorun, bir içsoruna dönüşmüştür. Şimdi, Hazine, bu alacakları belediyelerden tahsil edebilmek için, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunu kullanmakta ve haciz işlemlerini yürütmektedir. Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, Hazine tarafından 2002'den bu yana kullanılmaktadır. Bundan önce bir yaptırım kullanılmıyordu. Buradaki yaptırım, Hazinenin, defterdarlıklar aracılığıyla, belediyenin taşınır-taşınmaz mallarına ve gelirlerine haciz koydurması anlamına gelmektedir. Bu yaptırımla birlikte ortaya çıkan manzara şudur: Hazine, alacaklı adına belediye üzerinde haciz işlemi yapan kuruluşa dönüşmüştür. Bir başka deyişle, Hazine, kamu idarelerimize karşı, alacaklıların güvence ve iflas aracı olmuştur. Hazine Müsteşarlığı, çağdaş Düyunu Umumiye İdaresi haline gelmiştir. Tabiî, bu arada, haciz işlemleri bazı belediyeler için çok hızlı, bazı belediyeler için ise ağırdan alınmaktadır.

40

Değerli milletvekilleri, yine, maddenin (b) bendi İller Bankasını ilgilendirmektedir ve (b) bendinde, İller Bankası, kendisinden yatırım ve nakit kredisi isteyen belediyelerin geri ödeme planını yeterli görmezse, belediyelerin kredi talebini reddedecektir deniliyor. Tasarı, İller Bankasını, piyasa koşullarında rekabette sıkıştırmış, kamu bankası olmanın üstünlüklerinden yoksun bırakmıştır. Değerli eski belediye başkanlarımız, İller Bankasıyla ilgili olarak geniş bilgiler verdiler bu kürsüden.

Bu tasarıyla birlikte, belediyeler, asıl olarak, dış ve iç para piyasalarına dayalı, kamu kredi sisteminin hiçbir rolünün bulunmadığı yeni bir borçlanma dönemine adım atmaktadırlar.

Değerli milletvekilleri, bu durumu takdirlerinize bırakıyorum, saygılarımı sunuyorum. (CHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Yiğit.

Madde üzerinde 2 adet önerge vardır; önergeleri önce geliş sıralarına, sonra aykırılık derecelerine göre işleme alacağım.

İlk önergeyi okutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 616 sıra sayılı Belediyeler Kanunu Tasarısının 68 inci maddesine aşağıdaki fıkranın son fıkra olarak eklenmesini arz ve teklif ederiz.

Bülent Baratalı Türkân Miçoğulları M. Akif Hamzaçebi

İzmir İzmir Trabzon

Yaşar Tüzün Haluk Koç Mehmet Küçükaşık

Bilecik Samsun Bursa

A. Kemal Kumkumoğlu

İstanbul

"Hazine Müsteşarlığı, belediyelerin borçlanmaları nedeniyle birinci fıkrada belirtilen sınırlar dışında sınırlamalar getirmeye, borçlanmayla ilgili usul ve esasları belirlemeye yetkilidir."

BAŞKAN - İkinci ve en aykırı önergeyi okutup işleme alıyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan Belediye Kanunu Tasarısının 68 inci maddesinin sonuna aşağıdaki paragrafın ilave edilmesini teklif ediyoruz.

Nail Kamacı Osman Özcan Erdal Karademir

Antalya Antalya İzmir

Oğuz Oyan Yaşar Tüzün Sedat Pekel

İzmir Bilecik Balıkesir

Haluk Koç Ufuk Özkan

Samsun Manisa

Belediyenin genel bütçe vergi gelirleri payından kamu borçları (vergi, SSK, Emekli Sandığı, İller Bankası vb) sebebi ile azamî yüzde 30 kesinti yapılabilir.

BAŞKAN - Komisyon önergeye katılıyor mu?

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU SÖZCÜSÜ SABAHATTİN YILDIZ (Muş) - Katılmıyoruz efendim.

BAŞKAN - Hükümet katılıyor mu?

DEVLET BAKANI MEHMET AYDIN (İzmir) - Katılmıyoruz.

BAŞKAN - Sayın Koç?..

HALUK KOÇ (Samsun) - Konuşacağım Sayın Başkan.

BAŞKAN - Buyurun.

HALUK KOÇ (Samsun) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; 68 inci madde, belki de bu yasa tasarısının en merkez maddelerinden bir tanesi. Şimdi "borçlanmayı haciz, haczi iflas izleyecektir" diye bir genel başlık da koyabiliriz bunun eleştirisine.

Değerli arkadaşlarım, gerçekten de borçlanma, haciz ve iflas, birbirine dayanan ve biri olmadan diğerinin eksik kaldığı bir sacayağıdır. Borçlanmada sınırları ve borç verenin güvenini sağlayan asıl mekanizma iflastır. Şimdi, borçlar hukukunun temel kurallarından bir kısmı... Belediye Kanunu, belediyelere borçlanma yetkisi veriyor, doğrudur; alacaklıya da haciz yetkisi veriyor, bu da doğrudur. Şimdi, yasalarda görünmüyor; ama, bu sürecin bizi getireceği nokta çok açıktır; yani, yakında göreceğimiz tablo -ben, özellikle belediye başkanlığı yapmış arkadaşlarımın bu konuyu çok önemle dinleyeceklerine inanıyorum- şudur:

41

Şimdi, Dünya Bankasıyla yapılan Gelirler Kanunu Tasarısı hazırlıkları sonunda ülke gündemine "belediyeler iflas edebilir" hükmü gelecektir, getirilecektir bu. Bu düzenlemenin malî sorumluluğunu tam olarak, özerk olarak, demokratik olarak üstlenmiş belediyeler, tam anlamıyla bunu da üstlenmek durumunda kalacaklardır. "Tam sorumluluk, iflas yetkisi verilerek sağlanabilir" şeklinde bunun savunulacağını göreceğiz önümüzdeki dönemde. İflas gibi, devlet kavramının asla kabul edemeyeceği, devletler ve kamu idareleri için, dolayısıyla, ülke ve hemşerilik kavramları için, iktidardan sürülmek, uzaklaştırılmak, yani yok olmak anlamına gelen iflas gibi bir düzenlenmenin, nasıl bir cambazlıkla "demokrasinin gereğidir" diye önümüze getirileceğini göreceğiz ve 8 Temmuz 2004 tarihli bu konuşmayla da, bu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin tutanaklarına Cumhuriyet Halk Partisi adına burada işleniyor değerli arkadaşlarım.

Bu görüş, inanın, şimdiden ortaya atılmış ve tartışılmaya da başlanılmıştır, gazetelerde yer almaktadır. Bakın, Hürriyet Gazetesinde bir ekonomi yazarı 18 Haziran 2004'te şunları belirtiyor: "Kendi kredi değerliliğiyle borçlanabildikleri sürece, belediyelerin serbestçe borçlanması öngörülüyor. Bugünkü yapı içinde, belediyelerin piyasadan serbestçe borçlanabilmeleri yanlıştır" diyor Sayın Kumcu. "Borçlanabilme ve iflas, madalyonun iki yüzü gibidir..." Bunu diğer arkadaşlarım da söylediler. "...iflasına izin verilmeyen birimler borçlanmamalıdır, kendi başlarına borçlanmasına izin verilen birimlerin iflas etmeleri de doğal sayılmalıdır. İflasa izin verilmediği yerde enflasyon olur. Belediyelerin iflas etmelerine acaba biz izin verecek miyiz?!"

Değerli arkadaşlarım, hep bahsediyoruz, küresel ticaret düzeni diyoruz. Buna karşı, ülke olarak biz, mutlaka, ulusal ölçekte, ekonomi olsun, kültür olsun, savunma olsun, diğer alanlar olsun, tedbirlerimizi almak zorundayız. Küreselleşmeyi yadsımıyoruz, bir gerçektir, dünya gerçeğidir; ama, Türkiye olarak, her alanda, kendi ülkemizin doğrularını, kendi ülkemizin gerçeklerini, taban değerlerini bilerek, onların analizini yaparak bazı koruma tedbirlerini almak zorundayız.

Değerli arkadaşlarım, bu sistemin sonunda, para satmaya çok istekli borç vericiler var piyasada. Haciz sisteminin genişletilmesini ve bunun iflas kurumuyla tamamlanmasını, bunlar, bu piyasa oyuncuları, bu borç vericiler talep edeceklerdir. İki örnek vereceğim: Yozgat eski Belediye Başkanı arkadaşımız şu anda İktidar Partisi milletvekili, o belediye, bir tesis dolayısıyla gündeme gelmişti. Yine, Dalaman Belediyesi örneği de ortada. Bunlarla ilgili internet bilgileri elimde, eğer merak eden arkadaşlarımız olursa, bunları da takdim edebilirim. Onun için, bu konuda bizim duyarlı olmamız gerekiyor ve bu konuda hükümetin katılmadığı -gerekçe olarak ben burada genelini özetledim- ama, sizlerin katılmasını umduğum önergemizin kabulünü sizlerden arz ediyorum.

Saygılarımı sunuyorum. (CHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Koç.

Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Önerge kabul edilmiştir.

Diğer önergeyi okutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 616 sıra sayılı Belediyeler Kanunu Tasarısının 68 inci maddesine aşağıdaki fıkranın son fıkra olarak eklenmesini arz ve teklif ederiz.

Türkân Miçooğulları (İzmir) ve arkadaşları

"Hazine Müsteşarlığı, belediyelerin borçlanmaları nedeniyle birinci fıkrada belirtilen sınırlar dışında sınırlamalar getirmeye, borçlanmayla ilgili usul ve esasları belirlemeye yetkilidir."

BAŞKAN - Komisyon önergeye katılıyor mu?

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU SÖZCÜSÜ SABAHATTİN YILDIZ (Muş) - Katılmıyoruz.

BAŞKAN - Hükümet katılıyor mu?

İÇİŞLERİ BAKANI ABDÜLKADİR AKSU (İstanbul) - Katılmıyoruz.

BAŞKAN - Gerekçeyi okutuyorum:

Gerekçe:

Türkiye'nin artan kamu borç stoku, bu alanda yeni yasal düzenlemeler yapılmasını gerektirmiş ve bu nedenle 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanunla iç ve dışborç yapma ile ilgili prosedürler yeniden düzenlenmiştir. 4749 sayılı Kanunun sistematiğine uygun olarak belediyelerin borçlanmaları konusunda maddede getirilen sınırlamalara ek olarak Hazine Müsteşarlığınca da sınırlamalar getirilmesi amaçlanmıştır.

BAŞKAN - Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Önerge kabul edilmemiştir.

Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.

Birleşime 5 dakika ara veriyorum.

Kapanma Saati : 17.42

42

ÜÇÜNCÜ OTURUM

Açılma Saati : 17.53

BAŞKAN : Başkanvekili Sadık YAKUT

KÂTİP ÜYELER : Yaşar TÜZÜN (Bilecik), Enver YILMAZ (Ordu)

BAŞKAN - Sayın milletvekilleri, Türkiye Büyük Millet Meclisinin 112 nci Birleşiminin Üçüncü Oturumunu açıyorum.

616 sıra sayılı kanun tasarısının müzakerelerine kaldığımız yerden devam ediyoruz.

V. - KANUN TASARI VE TEKLİFLERİ İLE KOMİSYONLARDAN

GELEN DİĞER İŞLER (Devam)

6.- Belediyeler Kanunu Tasarısı ile Avrupa Birliği Uyum, İçişleri ve Plan ve Bütçe Komisyonları Raporları (1/766) (S. Sayısı: 616) (Devam)

BAŞKAN - Komisyon ve Hükümet yerinde.

Tasarının 69 uncu maddesini okutuyorum:

Arsa ve konut üretimi

MADDE 69.- Belediye; düzenli kentleşmeyi sağlamak, beldenin konut, sanayi ve ticaret alanı ihtiyacını karşılamak amacıyla belediye ve mücavir alan sınırları içinde, özel kanunlarına göre korunması gerekli yerler ile tarım arazileri hariç imarlı ve alt yapılı arsalar üretmek, konut, toplu konut yapmak, satmak, kiralamak ve bu amaçlarla arazi satın almak, kamulaştırma yapmak, bu arsaları trampa etmek, bu konuda ilgili diğer kamu kurum ve kuruluşları ve bankalarla işbirliği yapmak ve gerektiğinde onlarla ortak projeler gerçekleştirmek yetkisine sahiptir.

Belediye, bu amaçla bütçesinden gerekli parayı ayırmak suretiyle işletme tesis edebilir.

Üretilen arsa ve konutların satışı, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabidir. Ancak, o belediye ve mücavir alan sınırları içinde kendisine, eşine veya onsekiz yaşından küçük çocuklarına ait konutu olmayan dar gelirli kişiler ile afete maruz kalanlara, sanayi bölgelerinden nakledileceklere ve üyelerinin tamamı bu durumda olan kooperatiflere, bedeli 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre oluşturulan takdir komisyonu tarafından belirlenecek tutardan aşağı olmamak üzere arsa tahsisi yapılabilir. Durumları 775 sayılı Gecekondu Kanununun 25 inci maddesine uyan kimselere de bu maddeye göre arsa ve konut sağlanabilir. Bu fıkranın uygulama esasları, İçişleri Bakanlığı ile Bayındırlık ve İskân Bakanlığı tarafından müştereken hazırlanacak çerçeve yönetmeliğe uygun olarak belediye meclisleri tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.

BAŞKAN - Madde üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu ve şahsı adına, İzmir Milletvekili Sayın Erdal Karademir; buyurun.

CHP GRUBU ADINA ERDAL KARADEMİR (İzmir) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; görüşülmekte olan Belediye Kanunu Tasarısının 69 uncu maddesi üzerinde Cumhuriyet Halk Partisi Grubu ve şahsım adına söz aldım; Yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum.

Değerli milletvekilleri, ülkemizdeki kırsal alanlardan kentlere ve büyük illere yönelik yoğun göç, kentsel toprağa yönelik talebin artışına neden olmaktadır. Doğal olarak kentler, büyüme nedeniyle yeni yerleşme alanlarına gereksinim duymaktadır. Bu durum, belediyelerde, hem planlama hem de altyapı sorunlarını beraberinde getirmektedir.

Tasarının bu maddesiyle belediyeler, düzenli kentleşmeyi sağlamak, beldenin konut, sanayi ve ticaret alanı ihtiyacını karşılamak amacıyla belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde, özel kanunlarına göre korunması gerekli yerler ile tarım arazileri hariç imarlı ve altyapılı arsalar üretmek, konut, toplukonut yapmak, kiralamak ve bu amaçla arazi satın almak, kamulaştırma yapmak, satmak, takas etmek, diğer kamu kurumları ve bankalarla işbirliği yapmak, gerektiğinde onlarla ortak projeler üretmek konularında yetkili kılınmıştır.

Tasarıda, belediyelerin bulundukları yerleşim yerlerinin sağlıklı ve düzenli gelişmesi ve kentleşmesi için kent planları hazırlayacakları hüküm altına alınmış olmasına rağmen, bu yaklaşım, planlı kentlerin oluşması için yeterli değildir; çünkü, imar planlarının yapılması önemli; ama, asıl önemli olan, yapılan imar planlarının yaşama geçirilmesidir; yani, imar planlarının uygulanması gerekiyor. Bunun için, tasarıya, imar planlarının imar programları çerçevesinde etaplar halinde uygulanma zorunluluğu getirilmelidir. Belediyelerin yapacakları yatırımların ve imar planlarının uygulama etaplarını belirleyecekleri imar programları yapmaları, İmar Kanununun da bir gereğidir. Oysa, tasarıda, ne belediyelere ne il genel meclislerine ne de encümenlere bu konuda görev verilmiştir. Tasarılar, arsa üretmek ve konut üretmek için belediyelere kamulaştırma yapma yetkisi tanımaktadır. Kamulaştırmalar, kamu yararının gerektirdiği durumlarda yapılabilir ve öyle de olmalıdır. Kamulaştırılacak yerler planlarla belirlenir ve bu, bir anayasal gerektir; oysa, tasarılarda, bireylere ve kooperatiflere arsa satmak için belediyelerin kamulaştırma yapabilecekleri belirtilmekte olup, Anayasaya aykırı bir durum yaratılmaktadır. Örneğin, lüks konut alanları üretmek ya da böylesi konutlar yapmak isteyenlere arsa satmak için kamulaştırma yapılamaz ve yapılmamalıdır.

43

Tasarının bu maddesinde, arsa ve arazi üretimi tanımlanırken "bunların satışında, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu gereği takdir komisyonu tarafından belirlenecek tutardan" ifadesi yer almaktadır.

Değerli arkadaşlarım, oysa, 2942 sayılı Kanundaki kıymet takdir komisyonları, 24.4.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle kaldırılmıştır. Dolayısıyla, bu komisyonlar, ilgili idarenin bünyesinde kurulacaklardır; kaldı ki, parsel sahipleri, idarece kurulan komisyonlarca tespit edilen bedelleri kabul etmek zorunda değildir. Çünkü, Kamulaştırma Yasasının yeni durumunda, idarelerin, öncelikle anlaşarak satın almayı deneyeceklerine, anlaşma olmazsa, yargı kararıyla uzlaşma sağlanmasına yer verilmiştir. Yasa tasarısını hazırlayanların bunlardan haberleri olmadığı anlaşılmaktadır.

Tasarının geçici 1 inci maddesinde, 1/5 000 ölçekli nazım imar planı içinde kalan hazine arsa ve arazilerinin büyüklüğüne göre belediyelere devredilmesi öngörülmektedir. Oysa, hazine arazilerinin belediyelere devri, 4916 sayılı Yasayla değişik 4706 sayılı Yasada öngörülmekte; ancak, koşullara bağlanmaktadır. Buna göre, hazine arazilerinin 3 yıllığına bedelsiz olarak belediyelere devredilmesi, ancak, bu süre içinde imar planı ve parselasyonlarının yapılması ve ardından, kamu hizmetlerine ayrılan yerlerinin hazineye terk edilmesi, konut veya ticarete ayrılan yerlerin hazinenin onaylayacağı bedelle satılması ve elde edilecek bedelin, Maliye Bakanlığı, büyükşehir belediyesi, ilçe ve alt kademe belediyeleri arasında paylaşılması, belirtilen sürede satış gerçekleşmezse, hazine taşınmazlarının hiçbir şarta bağlı olmadan hazineye geri dönmesi öngörülmüştür. Halen yürürlükte olan bu yasaya hiç değinilmeden, bu kez başka bir öneri getirilmektedir.

Ayrıca, bu tasarıda, 1/5 000 ölçekli nazım imar planı içinde deyimiyle, hazine arazilerinin 1/1 000 ölçekli uygulama imar planlarındaki durumlarına bakılmaksızın devre konu yapılması söz konusudur. 1/1 000 ölçekli uygulama imar planlarında, yol, meydan, park, eğitim tesisleri, sağlık tesisleri, hal, pazar yeri ve benzeri gibi alanların tahsis edilip edilmediğine bakılmaksızın, belediyelere 1/5 000 ölçekli plan kararlarına göre satış konusunda yetki veren bu tasarı yanlıştır.

Yine, bu tasarının 18/i maddesi ile, İl Özel İdaresi Kanununun 10/e maddelerinde, belediyelerin ve il özel idarelerinin gayrimenkul yatırım ortaklıkları kurabilecekleri belirtilmektedir. Böylelikle, hazine arsa ve arazilerinin, belediyeler ve il özel idareleri eliyle çıkar ve rant çevrelerinin arpalığına dönüşmesinin önü açılmaktadır.

Değerli arkadaşlarım, Başbakanlıktan Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderilen taslakta "hazine arazilerinin değerlendirilmesinde öncelikle toplukonut ve şehircilik hizmetlerinde kullanılır" deyimine yer verilmekteydi, tasarının geçici maddesinin bu fıkrasının kaldırılmış olduğunu görmekteyiz. Bu fıkranın kaldırılmasıyla, hazine arsa ve arazilerinin her türlü kullanıma konu olabileceğinin işareti verilmektedir. Bu anlamda, planlama ve uygulama konularına, çoğunun sicilleri bozuk olan ve her türlü denetimin dışında tutulan yerel yönetimlerin, bu kez, hazine arazi ve arsalarının devrini aldıktan sonra bunları ne şekilde kullanacaklarının hiçbir şarta bağlı tutulmaması yanlıştır.

Tasarının bu maddesinde "üretilen arsa ve konutların satışı 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabidir" denilmektedir. Belediyelerin, kendilerine ait ve hazine mülkiyetindeki taşınmazlar üzerinde yapılacak arsa ve konut üretimini, kentin ve ihtiyaç sahiplerinin talepleri uyarınca kullanmak yerine gelir kaynağı olarak değerlendirmeleri önlenmelidir. Oysa, yürürlükteki Belediye Yasasının 68 inci maddesinde ucuz konut yapımından söz edilmektedir. Çağdaş ülkelerin belediye yasalarında "halkın paraca ulaşabileceği ve satın alabileceği, kiralayabileceği sosyal konutlar" ifadesi yer almaktadır. Öyleyse, belediyelerin görevleri, konut yapmak değil, ucuz konut ve sosyal konut yapmak olmalıdır.

Tasarıdaki altyapılı arsa üretimi görevi olumlu olmakla birlikte, vatandaşın ulaşabileceği arsa ölçeği tanımlanmamıştır. Vatandaşın konut sorununu çözmede en önemli adımlardan biri küçük arsa üretimidir. Bu bağlamda, belediyelerin öncelikle görevlerinden biri, altyapılı, ucuz ve küçük arsa üretmek olmalıdır. Tasarıda, konut ihtiyaçlarının çözümünde kentsel dönüşüm alanlarının bu amaçla değerlendirilmesine yer verilmeyişi bir eksikliktir.

Son yıllarda yoğun olarak gündeme gelen ve gerekliliği artarak hissedilen kentsel dönüşümü gerçekleştirmede mevcut kentsel alanların yeniden düzenlenmesi ve iyileştirilmesi, belediyelerin doğrudan, yetki ve sorumluluğunda olması gereken konulardır. Bu nedenle, tasarıda, yeni planlı konut alanlarının üretiminin yanı sıra, sağlıksız ve plansız yerleşimler ile tarihî kent mekânlarının restorasyon ve iyileştirilmesi konusunda görevler verilmelidir.

Tasarıda sözü edilen konut ve arsa üretimini gerçekleştirmek için gerekli araçlar belirtilmemiş, üstelik, maddenin ikinci fıkrasında "belediye, bu amaçla bütçesinden gerekli parayı ayırmak suretiyle işletme tesis edebilir" denilmektedir. Bu ifade, muğlak bir ifade olup, gerekli paranın ayrılmaması halinde bu projenin yerine getirilmesi olası görülmemektedir.

Büyükşehir Belediyeleri Kanunu Tasarısının geçici 1 inci maddesinde "büyükşehir belediyeleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde büyükşehirin 1/25 000 ölçekli nazım imar planlarını yapar veya yaptırır" denilmektedir.

Aynı tasarının 7/b maddesinde ilçe ve alt kademe belediyelerinin, nazım planlarının yürürlüğe girmesinden başlayarak, bir yıl içinde uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmamaları durumunda yetkinin büyükşehir belediyesine geçeceği söylenilmektedir. Bu yaklaşım olumludur; ama, büyükşehir belediyesinin süresi içinde bu görevi yerine getirmemesi durumunda ne olacağı belirsizdir. Oysa, planlama sürecinin sürelere bağlanması kadar, görevlerin kesintisiz yerine getirilmesini sağlayacak seçenekli çözümlere de ihtiyaç vardır. Belirtilen sürede görevini yerine getirmeyen kişi veya organlara, görevden men dahil, caydırıcı parasal veya cezaî yaptırımlar öngörülmesi bir yana, bu görevin daha sonra kimler tarafından yerine getirileceğinin de kesintisiz

44

kurgulanması gerekmektedir; çünkü, yerel yönetimlerde görevini yapamayanların herhangi bir caydırıcı yaptırımla karşılaşmaması hizmetleri olumsuz etkilemekte ve bundan en çok kentlerimiz zarar görmektedir.

Ayrıca, planlama konusundaki eksik kurallar kadar, planların uygulanmasını sağlayacak imar programlarını onama görevinin belediye veya il genel meclisinin görevleri arasında sayılmaması da şaşırtıcıdır. İmar Kanununun 10 uncu maddesiyle belediye meclislerine verilen bu görevin, Belediyeler Kanunu Tasarısında, belediye meclisinin görevleri arasında sayılmaması dikkat çekicidir.

Kentlerde oluşan imar rantları, kentin yaşam ve çevre kalitesinin yükseltilmesi için kullanılmalıdır. Bunun için yasal düzenlemelere ihtiyaç vardır. Oysa, bu rantlar yasal olmayan biçimlerde paylaşılırken, belediye yönetimleri, kaçak yapı sahipleri ve rant peşinde koşan çıkar çevreleri de bu olayları örtbas etmekte ve kentlerdeki kaçak ve düzensiz yerleşmeleri, plansızlığı bir kılıf olarak kullanmaktadırlar.

Değerli arkadaşlarım, bu nedenle, tasarıda, planlama konusunun acil ve kesin olarak çözümlenmesi, buna aykırı davrananlara da caydırıcı ve etkili yaptırımlar öngörülmelidir.

Ülkemizin önemli bir bölümü deprem kuşağındadır. Bu anlamda, olası depremde can ve mal kayıplarının azaltılması için mevcut yapıların dayanıklılığının artırılması, afet riski yüksek bölgelerin boşaltılması ve gelecekte yapılacak yapılar için planlama ve yerleşme sisteminde yeni stratejilerin geliştirilmesi gerekmektedir. Afet riski büyük olan bölgelerde fiziksel ve sosyal çevrenin yeniden inşaının kentsel dönüşüm adıyla gerçekleştirilmesinde model arayışlarının halen devam etmesi, söylemden eyleme henüz geçilememiş olması da bir handikaptır.

Dar ve orta gelirlilere konut temini için somut politikaların üretilmediği de görülmektedir. Giderek artan kentsel sorunlar ve ihtiyaçlar karşısında, Belediyeler Kanunu Tasarısı ve İl Özel İdaresi Kanununun yetersiz kurallara sahip oldukları da gözlenmektedir.

Bu nedenle, belirtilen konuları da kapsayacak şekilde yasa ve tasarılar gözden geçirilmeli ve geliştirilmelidir. Kentlerdeki kaçak yapılaşmanın boyutları ve hiçbir belediye başkanı ve teknik elemanın caydırıcı malî ve cezaî yaptırımla karşılaşmadığı dikkate alındığında, kontrol ve denetim mekanizmasının yetersizliği ve etkisizliği hemen göze çarpmaktadır. Bu durumda, kontrol ve denetim işlevini etkili hale getirmek yerine gevşetmenin, yerel yönetimlerde yozlaşmayı ve rüşvet çarkını artıracağı da bir gerçektir.

Yerel yönetimlerde planlama, yapı izni, arsa satışı, kiralama, işyeri açma izni, teknik altyapı faaliyetleri, gecekondu ve kaçak yapıların yıkılması gibi pek çok konu gereği gibi denetlenememektedir.

Yolsuzluklar ve rüşvete ilişkin şikâyetlerin derhal incelenerek sorumluların kısa sürede yargı önüne getirildikleri de söylenemez. Var olan bu durumda, kontrol ve denetim mekanizmasını artırmak yerine kaldırmaya yönelik davranışlar düşündürücüdür.

Değerli arkadaşlarım, yerel yönetimler, kent planlarını yapma ve uygulama konusunda etkin, katılımcı ve demokratik yöntemlerle hareket etmelidir ve geleceğin kentlerini planlarken, dar ve orta gelirliler için konut temini amacına yönelik daha somut politikalar üretilmelidir.

Bu düşüncelerle, hepinizi sevgi ve saygıyla selamlıyorum. (CHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Karademir.

Madde üzerinde 1 adet önerge vardır, okutup, işleme alıyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Bakanlığına

Görüşülmekte olan 616 sıra sayılı Belediye Kanunu Tasarısının 69 uncu maddesinin üçüncü fıkrasının birinci cümlesinin aşağıdaki şekilde değiştirilmesini ve aynı cümleden sonra gelen "ancak" kelimesinin madde metninden çıkarılmasını arz ve teklif ederiz.

Salih Kapusuz Alim Tunç Recep Yıldırım

Ankara Uşak Sakarya

Mehmet Kart Hamit Taşcı Abdullah Erdem Cantimur

Samsun Ordu Kütahya

"Arsalar hariç üretilen konutların satışı 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi değildir."

BAŞKAN - Komisyon önergeye katılıyor mu?

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU BAŞKANVEKİLİ MEHMET ALTAN KARAPAŞAOĞLU (Bursa) - Efendim, uygun görüşle takdire bırakıyoruz.

BAŞKAN - Hükümet önergeye katılıyor mu?

İÇİŞLERİ BAKANI ABDÜLKADİR AKSU (İstanbul) - Katılıyoruz efendim.

SADULLAH ERGİN (Hatay) - Gerekçe okunsun.

BAŞKAN - Gerekçeyi okutuyorum:

45

Gerekçe:

Mevcut 1580 sayılı Belediye Kanununa göre belediyeler belde halkının ihtiyacını karşılamak amacıyla konut yapabilmektedirler. Bu konutların satışı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın yapılmaktadır. Tasarının 69 uncu maddesinde ise konutların satışı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi tutulmaktadır. Ancak böyle bir durumda belediyeler konut ihtiyacı içinde olan belde sakinlerinin bu ihtiyaçlarını giderecek bir konut satış uygulaması yapamayacaklardır. Bu durum maddeden beklenen amacın gerçekleşmesini önleyecektir. Belediyeler konut üretiminde gerektiğinde bankalarla ortaklık yapacak ve çeşitli işbirliğinde bulunacaklardır. 2886 sayılı Kanuna göre satış yapılması durumunda konut üretimi ve bunun için bu tür işbirliği imkânları ortadan kalkacaktır.

BAŞKAN - Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Önerge kabul edilmiştir.

Kabul edilen önerge doğrultusunda 69 uncu maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiştir.

70 inci maddeyi okutuyorum:

Şirket kurulması

MADDE 70.- Belediye kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre şirket kurabilir.

BAŞKAN - Madde üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu ve şahsı adına Samsun Milletvekili Sayın Haluk Koç söz istemişlerdir; buyurun. (CHP sıralarından alkışlar)

CHP GRUBU ADINA HALUK KOÇ (Samsun) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; hepinizi şahsım ve Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına saygıyla selamlıyorum.

Öncelikle özür dilemek istiyorum; çünkü, 70 inci madde üzerinde söz aldım; fakat -bir önerge lehinde konuşurken 68 inci maddenin önemini vurgulamıştım- konuşmamın büyük ağırlığı 68 inci maddeye dönük olacak, öncelikle bunu belirtir, özür dilerim.

Değerli arkadaşlarım, gerçekten, bu borçlanma konusu Türkiye'deki kamu idareleri için son derece önemli bir konu. Borçlanmanın içyüzünü iyi anlamak, iyi değerlendirebilmek için, inanın, buradaki düzenlenen hükümlere bakmak tam yeterli değil. Düzenleme, hep, başka kanunlara gönderme yapılarak ele alınmıştır. Borçlanma, 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanuna göre yapılacaktır.

İsterseniz, bu kanunun "Kapsam" başlıklı 2 nci maddesine geri dönelim. Burada "büyükşehir belediyelerini, belediyeleri ve bunlara bağlı kuruluşlar ile sair yerel yönetim kuruluşlarını, yap-işlet-devret, yap-işlet ve işletme hakkı devri ve benzeri finansman modelleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi öngörülen projeler kapsamında ödeme yükümlülükleri Hazine Müsteşarlığınca garanti edilen kuruluşları ve hibelerle sınırlı olmak kaydıyla sivil toplum örgütlerini kapsar" deniliyor. Bu kanunun öngördüğü borç geri ödemesini sağlama mekanizması -önerge lehinde söz aldığımda da vurgulamıştım- kısacası, haciz sistemiyse, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunda düzenlenmiştir; Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun bunu açıkça belirtir, bu hükümler orada mevcuttur.

Değerli arkadaşlarım, başka kanunlara gönderme yapılarak borçlanma hukuku burada ele alınıyor demiştim. Şimdi, 4749 sayılı Kanunun "Hazine alacaklarının tahsili ve idaresi" başlıklı 11 inci maddesini anımsatmak istiyorum. "Borçlu tarafından ödenmemesi durumunda bu tür alacaklar için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.

Vadesinde ödenmeyen Hazine alacaklarına 6183 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde gecikme zammı uygulanır" deniliyor.

Bu iki yasa çerçevesinde sistem şöyle kurulmuştur; kısaca şematize etmeye çalışıyorum: Dışborçlanmada müteselsilen sorumluluk vardır; yani, belediye, bağlı kuruluş, şirket ve iştirak biçiminde; en alttaki birimin aldığı borç, onun bağlı olduğu belediyeye bağlanmıştır. En alttaki bu birimler arasında; yani, belediye, bağlı kuruluş, şirket ve iştirak arasında dışborç söz konusu olunca çok sıkı bir bağlantı kurulmuştur; ancak, Belediyeler Kanunu Tasarısının daha önce görüştüğümüz "Belediye teşkilatı" başlıklı 48 inci maddesinde bunlardan hiç söz edilmemektedir. Sanki, belediyelerin böyle birimleri yoktur. Belki, sayın bürokratlara da bu konuda bir gönderme oluyor.

4749 sayılı Yasanın "Hazine garantileri ve garantisiz borçlar için izin alınması" başlıklı 8 inci maddesi -bunu uzun boylu okumayacağım- "İl özel idareleri, büyükşehir belediyeleri ve belediyeler, kendilerine ait tüzelkişilerin ve/veya kendilerine bağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzelkişiliğini haiz kuruluşlar ile" diye devam ediyor. Şimdi, bunlar da, hazine alacaklarının geri ödenmesinden müteselsilen sorumludurlar.

Şimdi, şemanın ikinci ayağına geçiyoruz: "Bu kapsamda akdedilen dışkredi anlaşmalarından ortaya çıkan her türlü geri ödeme yükümlülüğü tamamlanıncaya kadar borçlu kuruluş, borcun geri ödenmesi süresince meydana gelebilecek -dikkat edin değerli arkadaşlarım, belediye başkanlığından gelen sevgili milletvekili arkadaşlarım- her türlü idarî değişikliklere ve yeni görevlendirmelere bağlı olmaksızın, borcun geri ödenmesinden sorumludur.

Kredi borçlusu kuruluşlar, Hazine garantisi altında sağlanan dışkredilere ilişkin geri ödemeler için gereken tutarı yılı bütçelerinde yatırım harcamalarına kıyasla öncelikli olarak ayırmakla mükelleftirler.

Dışborçların ödenmesinde aksamaya sebebiyet verdiği tespit edilenlere bu aksamadan doğan zarar ölçüsünde rücu olunur."

46

4749 sayılı Kanun, madde 8... Şemanın ikinci ayağı yoruma gerek olmayacak kadar açık. Bu hükümlerle, tasarıyla belediyelere verildiği söylenen her türlü özerklik, borç ödeme sisteminin işlemesine endekslenmiştir ve bir ilke getirilmiştir: Yatırımlardan önce borcu geri ödemek gelir.

Resmin üçüncü bölümü: Değerli arkadaşlarım, bu yasaya göre, "Kuruluşların hesap, bilgi ve belgelerini denetlemeye müsteşarlık yetkilidir. Genel ve katma bütçedışı kuruluşlara genel bütçeden yapılacak aktarmalarda, Hazine alacaklarının kaynakta tahsilatına, ilgisine göre, bakan veya Maliye Bakanı yetkilidir... Belediye veya bağlı kuruluşun geri ödeme yükümlülüklerini karşılamak üzere gelirlerinin bir kısmının aktarılması amacıyla proje uygulayıcı kuruluşun yetkili organlarının kararı ile bir dışborç ödeme hesabı oluşturulur. Dışborç ödeme hesabı oluşturulmasına ilişkin yetkili organın kararı kesin olup, belediye veya bağlı kuruluşun yönetim değişikliği veya başka bir kararıyla iptal edilemez veya gelirleri azaltılacak şekilde değiştirilemez." Bu da madde 11.

Son bölüm dördüncü bölüm: Belediyenin varlığı dışborca, dışborcun yönetimi alacaklı adına çalışan Hazineye, dolayısıyla belediyeler -resmi bütünleştirdiğimiz zaman- alacaklılara bağlanmıştır.

Değerli milletvekilleri, dört parçayı birleştiriyorum: Belediyenin varlığı dışborca, dışborcun yönetimi alacaklı adına çalışan Hazineye, dolayısıyla belediyeler de bu zincirle alacaklılara bağlanmıştır.

Sayın milletvekilleri, şimdi, borç geri ödemede haciz sistemi, Hazine tarafından Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre işletilmektedir. Bu çok açık. Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, kamunun özelden alacaklarını tahsil etmek için çıkarılmış bir kanundur. Umarım yanılmıyorum; konunun uzmanları var... Çok dikkat etmek gerekiyor. Burada, bu kanunun kullanılış amacı ve yönü değiştirilmektedir; yani, bu kanun, kamunun özelden alacaklarını tahsil etmek için müeyyideler getirmiştir, uygulama şablonu çizmiştir. Burada, bu kanunun kullanılış amacı ve yönü değiştirilmiştir.

Şimdi, bir kamu kurumu olarak Hazine, kamu adına tahsili düzenleyen bu kanunu, özel kesimin kamudan alacaklarına ilişkin kanun haline getirmektedir. Değerli arkadaşlarım, geriye dönüş budur.

Peki, burada alacaklı kimdir; dışborçtan bahsediyoruz; alacaklı, yabancı sermayedir. Türkiye'nin kamu idaresi olan belediyeye ya da onun şirketine, iştirakine borç vermiştir yabancı sermaye. Alacağını tahsil etmesi konusunda alacaklının emrindeki kuruluş kimdir; Hazine Müsteşarlığıdır. Müsteşarlık, kendi kamu kimliğini kullanmaktadır bu alacak-verecek ilişkisinde; kamu alacaklarıyla ilgili kanunu işletmektedir; özel alacaklının parasını bir kamu kuruluşundan tahsil etmektedir.

Değerli arkadaşlarım, son derece önemli bir konu. Bunu, oldukça karmaşık gündem içerisinde anlaşılabilir bir şekilde sunmaya çalışıyorum. Gerçekten özen göstermemiz gerekiyor. 68 inci madde geçti; ama, daha sonrasında belki bazı önlemler alınabilir.

Sayın Oyan da, Sayın Selami Yiğit de vurguladılar. O zaman, Hazine Müsteşarlığı -benzetme hiç yabana kaçmıyor- tarihteki Düyunu Umumiye gibi çalıştırılmak istenilmektedir. Müsteşarlık, Düyunu Umumiye gibi, borç ödemek için gelir harcama idaresi haline getirilmektedir.

Sayın milletvekilleri, elinizi vicdanınıza koyun, bu dediklerimde bir yanlış varsa, lütfen, bırakın 1 saat geç çıksın, buraya gelin, yetkilileriniz var, Sayın Bakan burada, bürokratları burada; bu söylediklerimin böyle olmadığını bize açıklasınlar, Cumhuriyet Halk Partisi olarak tatmin olalım. Bunları istemek, herhalde bir Anamuhalefet Partisi olarak önemli bir yasa konusunda hakkımız olsa gerek diye düşünüyorum ve bunun yanıtını bekliyorum.

Hepinize saygılar sunuyorum. (CHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN- Teşekkür ediyorum Sayın Koç.

Madde üzerinde verilmiş 2 adet önerge vardır.

Önergeleri, önce geliş sırasıyla okutacağım, sonra aykırılıklarına göre işleme alacağım.

İlk önergeyi okutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 616 sıra sayılı yasa tasarısının 70 inci maddesinin aşağıdaki biçimde değiştirilmesini teklif ederiz.

Saygılarımızla.

"Madde 70.- Belediye, kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında Bakanlar Kurulundan izin almak kaydıyla şirket kurabilir."

Mustafa Gazalcı Hüseyin Ekmekçioğlu Muhsin Koçyiğit

Denizli Antalya Diyarbakır

Erdal Karademir Hüseyin Bayındır Sezai Önder

İzmir Kırşehir Samsun

BAŞKAN - İkinci ve aykırı önergeyi okutuyorum:

47

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 616 sıra sayılı Belediyeler Kanunu Tasarısının "Şirket kurulması" başlıklı 70 inci maddesinin kanun tasarısı metninden çıkarılmasını arz ve teklif ederiz.

Bülent Baratalı Türkân Miçooğulları Mehmet Küçükaşık

İzmir İzmir Bursa

Ali Kemal Kumkumoğlu Mehmet Akif Hamzaçebi

İstanbul Trabzon

BAŞKAN - Komisyon önergeye katılıyor mu?

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU BAŞKANVEKİLİ MEHMET ALTAN KARAPAŞAOĞLU (Bursa) - Uygun görüşle takdire bırakıyoruz efendim.

BAŞKAN - Hükümet önergeye katılıyor mu?

İÇİŞLERİ BAKANI ABDÜLKADİR AKSU (İstanbul) - Katılmıyoruz efendim.

BAŞKAN - Gerekçeyi okutuyorum:

Gerekçe:

Belediyeler Kanunu Tasarısının 70 inci maddesinde belediyenin kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurulabileceği düzenlenmiştir.

Belediyelerin hangi konularda şirket kurabileceği, eski kanunda olduğu gibi ve Anayasaya uygun biçimde hizmet alanları itibariyle sayılmamış, bunun yerine, belediyelerin görev ve hizmet alanlarında şirket kurabileceği hükme bağlanmıştır. Bu düzenlemenin doğal sonucu, belediyelerin bütün hizmetlerinin şirketler kurarak verilebilir hale gelmesidir.

Yasayla belediyelere verilen kamu hizmetinin idarî bir işlemle özel hukuk kişisine devredilmesi, hukukun genel ilkelerine de, Anayasanın 47 nci maddesine de aykırıdır. Bir yasama işlemiyle oluşturulan herhangi bir kamu hizmeti, idarî bir işlemle fiilen "özel hukuk kişilerine" gördürülmektedir. Bu, Anayasanın özelleştirmede kanun arayan 47 nci maddesine açıkça aykırıdır.

BAŞKAN - Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Önerge kabul edilmemiştir.

Diğer önergeyi okutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 616 sıra sayılı yasa tasarısının 70 inci maddesinin aşağıdaki biçimde değiştirilmesini teklif ederiz.

Saygılarımızla.

"Madde 70. - Belediye, kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında Bakanlar Kurulundan izin almak kaydıyla, şirket kurabilir."

Mustafa Gazalcı (Denizli) ve arkadaşları

BAŞKAN - Komisyon önergeye katılıyor mu?

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU BAŞKANVEKİLİ MEHMET ALTAN KARAPAŞAOĞLU (Bursa) - Katılmıyoruz efendim.

BAŞKAN - Hükümet önergeye katılıyor mu?

İÇİŞLERİ BAKANI ABDÜLKADİR AKSU (İstanbul) - Biz de katılmıyoruz; çünkü, zaten, şirket kurabilmek için Bakanlar Kurulunun izni gerekiyor.

BAŞKAN - Buyurun Sayın Gazalcı.

MUSTAFA GAZALCI (Denizli) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; önergemiz şu: "İlgili mevzuat gereği şirket kurabilir" deniliyor. İlgili mevzuat Özelleştirme Kanunu. 1994 tarihli, 4046 sayılı Özelleştirme Kanununun 26 ncı maddesine göre, Bakanlar Kurulundan izin alınarak şirket kurulabiliyor. Şimdi, Özelleştirme Kanunu, genel bir kanun değil, Belediye Kanununu düzenleyen bir kanun değil, şirketleri düzenleyen bir kanun değil. Dolayısıyla, bu tasarıda, yani, belediyeleri konuştuğumuz tasarıda bunun açıkça belirtilmesi gerekir. Biraz sonra, 71 inci maddede, kendi bütçesiyle ilgili işletmeler için İçişleri Bakanlığından izin alır denildiği halde, burada hiç Bakanlar Kurulundan söz edilmiyor. Biz de diyoruz ki, yarın Özelleştirme Kanunu ortadan kalktı; peki, ilgili mevzuat ne olacak Sayın Bakanım? O yüzden, burada, mademki, Bakanlar Kurulundan izin alınır diyorsunuz, bunun, asıl kanunda yasa yapma açısından gösterilmesi gerekir.

Değerli arkadaşlar, bu şirket işleri karışık işler. Bakın, belediyeleri belediye olmaktan çıkarıyor bir holding yapıyor. Yarın Büyükşehir Belediyeleri Kanunu Tasarısını görüşeceğiz. Örneğin, Ankara Belediyesinde şimdi tam 14 tane A.Ş. var; bunların hiçbirisi, belediye meclis üyeleri tarafından, ne etkinlik raporları ne de malî durumdan denetlenebiliyor.

48

Bir soru önergesine Sayın Bakanın verdiği yanıta göre, örneğin, Ankara Belediyesi (EGO ve ASKİ) 1994 ile 2004 yılları arasında 137 100 000 dolarlık doğalgaz ve su sayacı almış aynı firmadan. Şimdi bunda ne var diyeceksiniz; çok büyük iş var. 137 100 000 dolarlık sayacı on yıldır aynı firmadan alıyorsa, bu firma adını da değiştiriyorsa, ben, kuşku duyarım, denetlemek isterim belediye meclisi üyesi olarak; ama, şimdi adını okusam zamanım yetmez; öyle A.Ş'ler var ki!.. Belediye, belediye, olmaktan çıkmış, holding olmuş.

Biz önergemizde diyoruz ki; bir şirket kurulacağı zaman, hiç olmazsa, hükümetten izin alınır diye buraya açıkça yazılsın. İlgili mevzuat, başında da söylediğim gibi, Özelleştirme Yasası yarın değişir, ortadan kalkar ve bu, boşlukta kalır. O yüzden, bir daha düşünelim yasa yapma açısından. Buraya, hiç olmazsa, nasıl bir sonraki maddede "İçişleri Bakanlığından izin alır" diyorsak, burada da "Bakanlar Kurulundan izin alır" demek zorundayız yasa yapma tekniği açısından diyorum. Çünkü, o gönderme yaptığı yasa yarın değişir, ortadan kalkar; değişmese bile, o, belediyelerle ilgili değil, şirketlerle ilgili değil; buraya çok açık biçimde yazılması gerekir diyoruz.

Teşekkür ederim. (CHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Gazalcı.

Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Önerge kabul edilmemiştir.

70 inci maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.

71 inci maddeyi okutuyorum:

İşletme tesisi

MADDE 71.- Belediye, özel gelir ve gideri bulunan hizmetlerini İçişleri Bakanlığının izniyle bütçe içinde işletme kurarak yapabilir.

BAŞKAN - Madde üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına söz isteyen, Bursa Milletvekili Ali Dinçer; buyurun.

CHP GRUBU ADINA ALİ DİNÇER (Bursa) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına saygılarımı sunuyorum.

71 inci maddeyi, 69 ve 70 inci maddelerle birlikte geniş kapsamlı değerlendireceğim. Şimdi, burada, hep "amaç, konut sorununu çözmek" deniliyor; aslında, sadece konut sorununu çözmek değildir belediyelerin görevi; aynı zamanda, işyeri ihtiyacı olanların arsa sorununu da çözmektir; ikisini bir arada düşünmek gerekir; çünkü, ikisi birlikte, şehir planı içinde, ahenkle çözülmelidir. Mümkün olduğu kadar işyeri alanlarına yakın yerleşim alanları olmalı ki, o işyerlerinde çalışacak olan insanlar rahat gidip gelebilsinler. Fakat, bunu yaparken, bazı kolaycı çözümlere itibar ediyorlar belediyeler ve bu maddeler de -71 hariç- ona çanak tutuyor. Nedir; ben, o zaman, arsa sorununu çözmek için bir şirket kurarım diyor; konut sorununu çözmek için bir şirket kurarım diyor; yahut herhangi bir sorunu çözmek için bir şirket kurarım diyor; bunlar yanlış. Belediyelerin, hele büyükşehir belediyelerinin basım işleri çok, bir matbaa kurayım diyor. Bazıları da teşvik ediyor "kur bir matbaa" diyor, sonra, orada, ihtiyacın ötesinde eleman işe başlıyor, birsürü makine alınıyor. Bir bakıyorsunuz, çalışanlara çok miktarda, değişik kalitede giysi dağıtmak gerekiyor; haa, o zaman bunu halletmek için -kolay, kontrolü bende olsun- bir şirket kurayım... Kolaycı çözümler, her zaman şüpheyle karşılanması gereken çözümlerdir; genellikle de yanlış olurlar.

Biz, Haluk Beyle birlikte, Ankara'da esnafın toplantısına gittik; en çok onlar mutazarrır; çünkü, açık, net, biliyoruz, iş dünyasını yakından tanıyanlar bilir; bu tür şirketler, genellikle partizan atamalarla, en azından israf kaynağı oluyorlar, soygun, vurgun kaynağı da oluyorlar; işin ehli olmayanlar geliyor. Yapılması gereken, aslında, ihtiyaçları tespit edip, o ihtiyaçlar doğrultusunda ciddî şartnameler hazırlayıp, küçük ve orta boy işletmelerden, büyük ticaret erbabından -durumuna göre- sanayi erbabından ihtiyaçları karşılamaktır. Bu, esnafın, sanayiin, ticaretin gelişmesine de katkıda bulunur. Piyasa ekonomisi içinde, yarışmacı fiyatlar ortaya çıkar; ihtiyaçlar hem daha kaliteli hem daha ucuz karşılanır ve bunun denetimi de, rahatlıkla, halk tarafından seçilen belediye meclisleri tarafından yapılır.

Bunun, böyle olduğunu, size doğrudan gösteren bir haberi okuyacağım. Daha yakında, 6 Temmuz 2004'te "İstanbul'da özelleştirme şimdilik rafa kaldırıldı" diye bir haber gazetelerde. Ne deniliyor bu haberde: "İstanbul Büyükşehir Belediyesi, şirketlerini önce ıslah edip düzeltecek, değeri artınca satışa çıkaracak." Bilgileri veren, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kaynak Geliştirme ve İştirakler Daire Başkanı Mihmail Mangan; tanıdığım, ciddî bir arkadaş: Aktif çalışan 18 belediye şirketini özelleştirmeyi şimdilik düşünmediklerini söylüyor. Bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu... Hem özelleştirme programda olacak hem de belediyelerde yeni BİT'ler oluşturacaksınız bu maddelerle. Mangan "biz, bu şirketleri, özelleştirmeden önce ıslah edelim, düzeltelim, değerlerini artıralım, herkesin peşinden koşacağı değer haline getirelim; ondan sonra, özelleştirmek kolay olur" diyor ve İstanbul Büyükşehir Belediyesinin 25 şirketinden 18'inin aktif olarak çalıştığını ve bunlardan 6'sının 2003 yılı itibariyle, 31 trilyon zarar ettiğini, diğerlerinin kâr ettiğini söylüyor. Gazete haberindeki şu cümle çok önemli: "Belediye şirketlerinin bugüne kadar 400 000 000 dolar tutarında sermayeden yediğini kaydeden Mangan 'dolayısıyla, bu gidişe dur demenin zamanı gelmiştir' diye konuştu." Tamam, doğru söylüyor; ama, yanlış devam ediyor, atasözlerini hatırlatıyor; insana "karakolda doğru söyler mahkemede şaşar", "bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu", bir de "atma Recep, din kardeşiyiz" dedirtiyor. Kardeşim, eğer, sen "400 000 000 dolar sermayeden yemiş olan bu şirketleri, İstanbul Büyükşehir Belediyesinin şirketlerini düzelteceğim" dersen, bu şirketlerde, ehil

49

olmayan insanların elinde, israfa, soyguna, vurguna devam edilecek ve düzelteceğim derken, belki 400 000 000 dolar değil, 500 000 000 dolar daha gidecek.

Bunu böyle yapmak yerine, biraz önce söylediğim gibi, belediye ihtiyaçlarını... Türkiye'de, artık, özel sektör gelişmiştir, her alanda hizmet verebilir, üretim yapabilir durumdadır; bunların ehil olanlarını, yarışmacı ortamlarda, ihaleyle tespit edip, ihtiyaçları öyle karşılamak gerekir. Çağdaş olan, globalleşen dünya ekonomisinde doğru olan budur; bunun doğru olduğunu hep beraber söylüyoruz.

İşletmelerin önemi nerededir; etkin ve verimli olmalarındadır, sahipliğinde değildir. Ciddî patronajı olmayan, denetimi olmayan, sahipliği olmayan ve gelişigüzel, kolaycı olarak kurulan şirketler, hem esnafın, ticaret erbabının, sanayi erbabının elini kolunu bağlar hem de zarar eden, kamuya yük olan şirketler ortaya çıkar; bu, insafla kabil olmayan bir yaklaşım, çelişkilerle dolu bir yaklaşım.

Şimdi, IMF kısıtlamaları nedeniyle, artık, Türkiye'de öyle fazla israf olmuyor, soygun olmuyor diyebiliriz; çünkü, deniz bitmiş, ekonomi çok sıkı bir kriz ortamından geçmiş, iç ve dışborç sarmalından dolayı elde para da yok, maaşların ödenmesi bile zor; ama, burada, bu BİT'ler, belediye şirketleri, tek israf alanı olarak, soygun, vurgun alanı olarak, irrasyonel, akıldışı işletmeler olarak duruyor. Bunun yerine, aslında yapılması gereken, Türkiye'de geleneği oluşmuş olan işletmelerdir; İETT işletmesi gibi, İSKİ, ASKİ, EGO işletmeleri gibi. Böylesine işletmelerde, oturmuş bir kurumlaşmayla, belediye meclisleri, encümenler de yer alır; bunların üzerinde, belediye meclislerinin devamlı denetimi vardır; ayrıca, burada, belediye tarafından denetmenler görevlendirilir; bunların teftiş kurulları vardır, belli kuralları vardır. Buralar, daha az israfın olduğu, daha az soygunun, vurgunun olduğu yerlerdir; yani, belli bazı görevleri yapmak için, şirket kurmak yerine işletme açmak gerekir. Örneğin, asfaltla ilgili şirket kuracağınıza işletme açın, konkasör şantiyesi, işletmesi açın; çok daha ciddî olur bunlar.

Kaldı ki, mümkün olduğu kadar, işi piyasa kuralları içinde yapmak gerekir. Esnafın, küçük ve orta boy işletmelerin, büyük boy işletmelerin, sınai kuruluşların, ticarî kuruluşların ürünlerini yarışmacı ortamda almak gerekir. Sayın Gazalcı'nın "kör değneğini bellemiş" dediği gibi, doğalgaz sayaçlarını devamlı aynı şirketten almak anlamına gelmez bu. Yarışmacı ortamda işler çok daha rasyonel olur ve çok daha etkin ve verimli işler yapılır.

Arsayla ilgili konu da öyle. Arsa üretmek için dahi, şirket veya işletme kurmak, hatta belediye kadroları oluşturmak doğru değildir; yani, belediye kadrolarında, sözleşmeli kadroyla da olsa, devlet personel yasasıyla da olsa, istihdam edeceğiniz kişilerle harita yapmak, imar planı yapmak, arsa üretmek, kamulaştırma yapmak kolay iş değildir; bu işler oldukça çetrefil işlerdir ve ciddî, profesyonelleşmiş kadroların yapması gereken işlerdir. Piyasadaki proje gruplarını, haritacıları, plancıları, mühendisleri, onların proje firmalarını da desteklemek gerekiyor; onlar hem yurtiçinde iş yapıp, tecrübe sahibi olmalılar hem yurtdışında.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Sayın Dinçer, toparlayabilir misiniz.

Buyurun.

ALİ DİNÇER (Devamla) - Türkiye'nin etkin ve verimli bir ekonomiye kavuşabilmesi için Türkiye'nin projecilik sektörünün desteklenmesi gerekiyor; çünkü işin özünde proje vardır. İyi proje olursa işler daha iyi gider. Arsa üretiminde ihtiyaç belirlenir, nazım plan doğrultusunda, planlar doğrultusunda şartnameleri belirlenir var olan özel firmalara, proje gruplarına ihale yaparsınız, arsalar üretilir; sadece konut değil, aynı zamanda işyeri arsaları da üretilir, hem de ihtiyaçtan fazla. Ev sahibi olmak isteyen, yatırım yapıp, işyeri sahibi olmak isteyen herkese, ihtiyacını karşılayacak hatta ihtiyaçtan fazla, imarlı, asgarî altyapılı arsayı sunabilmeliyiz; gelişme böyle olur. Çağdaş konut sahibi olarak, yaşam tarzına ulaşma böyle olur. İşyeri kurmak ve ekonomiyi büyütmek, istihdamı artırmak böyle olur.

Yapıma geldi mi, kamu hiç karışmamalı. Yapımla ilgili de Türkiye'nin çok deneyimli yüklenici, müteahhit firmaları var değişik alanlarda -tesisatta olsun, inşaatta olsun, elektrik işlerinde olsun, sınaî alanda olsun- onlara yaptırılmalı. Örneğin, konut ihtiyacı olan kişi olanaklarına ve ihtiyaçlarına göre zaman zaman arsa alabilmeli; kamu, belediye ona arsa tahsis edebilmeli, o kendi evini yapabilmeli; kooperatif haline gelenler arsa tahsisini almalı, kooperatif olarak birlikte yapabilmeli; hatta yap-satçı potansiyelini dahi değerlendirebilmeli. Konut üretimiyle ilgili büyük taahhüt firmalarının da potansiyelini değerlendirebilmeliyiz; onlara da, bu üretilen arsaları verip, hem konut hem işyeri yapmalarını ve piyasanın ihtiyaçlarını, ülkenin ihtiyaçlarını, halkın ihtiyaçlarını karşılamalarını sağlayabiliriz. Bu, daha rasyoneldir, daha etkindir, daha verimlidir, işler daha ucuza çıkar, daha sağlam, daha iyi kalitede olur; amacımız bu.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Teşekkür eder misiniz Sayın Dinçer.

ALİ DİNÇER (Devamla) - Bu maddeler, inşallah, biraz önce söylediğim gibi, Türkiye'nin çıkarına, halkımızın çıkarına düşünülerek değerlendirilir. 70 inci madde geçti, belediyeler şirket kuracak; ama, İstanbul Belediyesi şirketlerinin halini, son on onbeş yıldaki durumunu anlattım. Bunu, hem de, İstanbul Büyükşehir Belediyesinin ilgili daire başkanı basına vermiş. Aslında çoğumuz biliyoruz bunları, sadece İstanbul'da değil, Ankara'da da, sadece o partinin bu partinin belediyesinde değil, her yerde var bu sorunlar. Bu sorunlara gerçekçi çözümler bulmak gerekiyor. Eğer belli bir kurumla sorunlar çözülecekse, hizmetler yapılacaksa, mal üretilecekse, hizmet üretilecekse, bu, hiç olmazsa, denetimi daha açık, net olan belediye işletmeleriyle olmalıdır. Belediye şirketlerinin hemen hemen tamamen kaldırılması gerekir, yeni şirket kurulmaması gerekir. Var olan şirketlerin de durumu İstanbul

50

Belediyesindeki şirketlerden farklı değildir, onların da tasfiyesi gerekir. Bu, halkın yararınadır, ülkenin yararınadır; çağdaş olmak, rasyonel olmak anlamında bunların yapılması gerekir.

Tekrar, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına saygılar sunuyorum. (CHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Dinçer.

Madde üzerinde şahsı adına söz isteyen, Denizli Milletvekili Mustafa Gazalcı; buyurun.

MUSTAFA GAZALCI (Denizli) - Sayın Başkan, değerli milletvekili arkadaşlarım; görüşülmekte olan Belediyeler Yasası Tasarısının 71 inci maddesi üzerinde kişisel söz aldım; tümünüzü saygıyla selamlarım.

Değerli arkadaşlar, önemli bir yasa yapıyoruz ve maddeler, AKP'nin çok fazla, oyundan başka katılımı olmadan, düşüncesini açıklamadan geçiyor. Şimdi, ben düşünüyorum; şirket belediyecilik mi, holding belediyecilik mi, yoksa kamu hizmeti gören bir belediyecilik anlayışı mı bu? Az önce oyladığımız maddede, şirketçi bir belediyecilik anlayışına, holdingci bir belediyecilik anlayışına biz geçit verdik.

Daha önce görüştüğümüz Kamu Yönetimi Temel Yasası Tasarısı da, bu ruhla hazırlanmıştı; orada da 9 bakanlığın taşrayla ilişkileri kesilmiş, bakanlık merkez örgütüne, kendi konusunda alt birim hizmet görüyor diye hizmet yasaklanmıştı. Şimdi, görüştüğümüz 71 inci maddeyle -belediye işletmeleri, yani halkçı belediye anlayışı- belediyeler, kendi bütçesi içinde şirkete gördürmediği, havale etmediği işi, İçişleri Bakanlığının onayına sunuyor. Biz, demin 70 inci maddede "Bakanlar Kurulundan izin alır" demeyi bile çok gördük "ilgili mevzuata göre" diye geçti. Orada, şirketçi belediyecilik anlayışında bir kolaylaştırma var; ama, burada ise bir zorlama var. Yani, deniliyor ki: Kardeşim, sen kamu işi görme, boş ver, bunu yaptır, şirkete havale et...

Gerçekten de, bu holding belediyecilik anlayışı, son zamanlarda, yasalarımızdan önce binalarıyla da ortaya konuldu. Özellikle büyük kentlerin belediyelerine gittiğiniz zaman görürsünüz, belediye binaları, bir büyük holding binası gibi, vatandaşın, makam odalarına, makam araçlarına, oradaki şatafata yaklaşması mümkün değil. Nerede kaldı o eski halkçı belediyeci tipleri; Osman Kibarlar, İstanbul'daki Ahmet İsvanlar ve daha sayabileceğimiz, binasıyla, makam odalarıyla halkla iç içe olan birçok belediye başkanı.

Değerli arkadaşlar, bakın, belediyeler şirketleri kuruyor, o şirketlerin yönetimine kendi adamlarını koyuyor, artık, orada denetim, şu bu yok. O paraları belki bir havai fişek olarak görüyorsunuz, belki bir başka yerde açılış töreni olarak görüyorsunuz. Kimin parası bu; bunlar, yurttaştan toplanan, halktan toplanan paralarla yapılıyor.

Sayın Bakan, demin buraya geldi dedi ki: Bir kazanılmış hak; kaybederseniz, belediyelik hakkınız da gider, o koşul elden gider.

Ben yanıyorum şimdi. Bu tasarıda 5 000 ölçütü var; yani, nüfusu 5 000 olan yerlerde belediye açılabilecek. Sayın Bakanın mantığına göre, değil nüfusu 2 000'in altında olan belediyeler, nüfusu 5 000'in altındaki bütün belediyelerin kapatılması gerekir; koşulu taşımıyor ya.

Bende bir bilgi var. Türkiye'de nüfusu 2 000'den 5 000'e kadar olan 1 646 belediye var. Bu belediyeler içinde 5 000 000'dan fazla nüfus yaşıyor. Kapattığımız belediyelerin; yani -hep 340 diyorduk; 359-2 000'in altında nüfusu olan -hiç başka bir ölçüt koymadan- 602 000 kişinin yaşadığı belediyelerin belediyelik haklarına son veriyoruz; yani, küçük belediyeler siz yoksunuz, siz köysünüz, siz mahallesiniz; yukarıdaki belediyeler, büyük belediyeler, kurun şirketinizi, holdinginizi, alın paranızı, borçlanın, gösterin şatafatınızı...

FİKRET BADAZLI (Antalya) - Bizim öyle bir iddiamız yok.

MUSTAFA GAZALCI (Devamla) - Arkadaşlar, nerede kaldı sizin halkçılığınız; nerede kaldı o aldığınız oylar; eğitim, kültür hizmetleri?..

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

AHMET YENİ (Samsun) - Adaletli davranıyoruz.

BAŞKAN - Sayın Gazalcı, toparlayabilir misiniz.

Buyurun.

MUSTAFA GAZALCI (Devamla) - Toparlıyorum Sayın Başkanım.

"Bizim böyle bir iddiamız yok" diyor, oradan laf atan arkadaşım. Onu halka şikâyet ediyorum; demek ki, AKP'li arkadaşımızın, halka hizmet etme gibi, belediye aracılığıyla kamu hizmeti gördürme gibi bir derdi, bir kaygısı yok; ama, bakın, bu şirketçi belediyecilik anlayışı, bir gün gelir, sizin de başınıza iş açar. Yarın, Büyükşehir Belediyeleri Kanunu Tasarısı konuşulurken, isterseniz mahkemelerdeki dosyaları bir getirtin, neler olmuş o şirketlerde, bir bakın.

Değerli arkadaşlar, belediye, İçişleri Bakanlığı tarafından denetleniyor; güzel, belediye işletmeleri denetleniyor; ama, kurduğu şirketleri İçişleri Bakanlığı değil, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı denetliyor, o da ne kadar denetliyor... Bakın, bütün yolsuzluklar, bütün haksızlıklar o şirketler eliyle oluyor.

Biz, iki maddede iki ayrı yönümüzü belli ettik. 70 inci maddede şirketçi belediyecilik anlayışımızı ortaya koyduk, bu maddede de tam tersine bir bağımlılık getiriyoruz.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

MUSTAFA GAZALCI (Devamla) - Genel Kurulu selamlayıp bitireceğim Sayın Başkanım.

51

Değerli arkadaşlar, hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Teşekkür ediyorum.

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Gazalcı.

Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.

72 nci maddeyi okutuyorum:

Borç ve alacakların takas ve mahsubu

MADDE 72.- 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamındaki Hazine alacakları hariç olmak üzere belediyenin, genel bütçeli kuruluşlardan, sosyal güvenlik kuruluşlarından, mahalli idarelerden ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarından olan özel hukuk ve kamu hukukuna tâbi alacak ve borçları takas ve mahsup edilir. Bu amaçla kurum ve kuruluşların bütçelerine yeterli ve gerekli ödenek konur.

Bu madde gereğince yapılacak takas ve mahsup işlemlerine ilişkin esas ve usuller, İçişleri Bakanlığının olumlu görüşü alınarak, Maliye Bakanlığı tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.

BAŞKAN - Madde üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına, Malatya Milletvekili Sayın Ferit Mevlüt Aslanoğlu; buyurun.

CHP GRUBU ADINA FERİT MEVLÜT ASLANOĞLU (Malatya) - Sayın Başkan, Yüce Meclisin çok değeli üyeleri; maddenin hemen başında hazine alacaklarından bahsediliyor "hazine alacakları hariç olmak üzere" deniliyor.

Saygıdeğer milletvekilleri, mevcut belediyelerin hazineye ne kadar borcu olduğunu biliyor musunuz; ne kadarının vadesi geçmiş, ne kadarının vadesi gelmemiş?.. Hazinenin garanti verdiği, gerek dışgaranti verdiği gerekse finanse ettirdiği projeler nelerdi; bu projeler, bu belediyelerimize neler kattı ve bu projelerden ne kadarlık bir katmadeğer elde edildi? Hakikaten, ders almak için, özellikle dönüp bu projeleri irdelemek gerekiyor. Bu projeler, kaç paraya yapılmış, nasıl yapılmış, kaç paraya ihale edilmiş; bu projeleri kimler yapmış?

Tabiî bunun birinci nedeni şu: "Yapılsın da, ne olursa olsun, kaç paraya yapılırsa yapılsın..." Para, bu ülkenin parası; para, (X) belediyesinin parası değil, para bu ülkenin parası. Ben inanıyorum ki -bu benim şahsî inancım- özellikle dışkrediyle finanse edilen projelerin maliyetleri, sırf Türkiye'de uzun vadeli finansman olmadığı için, Türkiye'de uzun vadeli finansman kaynağı olmadığı için -beş yıl ve on yıl vadeli projelerdir bunlar- Türkiye Cumhuriyeti hazinesine, çok büyük yükümlülükler yüklemiştir.

Ben, özellikle Hazine Müsteşarlığının, inanın, geçmişten gelen... Bunların hepsi belli; rakam söyleyeceğim biraz sonra size: 5 milyar dolar, şu anda vadesi gelmemiş, 6 milyar dolar vadesi geçmiş, yaklaşık 12 milyar dolar.

Şimdi, bu krediler hangi belediyelere, niçin, hangi projeler için verilmiş ve bunların maliyetlerini, hakikaten, ders almak açısından...

Türkiye, bana göre, bu kredilerle, çok büyük yara almıştır ve bu projelerden üretilen kaynak, verilen paranın çok çok gerisindedir. Onun için, ben bu konuya dikkatinizi çekmek istiyorum. Bu konu, hakikaten, bana göre, Türkiye'nin kanayan bir yarasıdır; ama, maalesef, ben, Meclis ilk açıldığında, Sayın Bakanımdan istirham ettim, daha hâlâ bir cevap alamadım. Hangi belediyeye verilmiş, hangi proje finanse edilmiştir?

Bir başka olay; yabancı kreditörler, ben bu krediyi veririm sana; ama, mutlaka, bu işi benim firmama yaptıracaksın diyor. Yani, kredi bir yabancı ülkeden alınıyorsa, mutlaka, o iş de, o yabancı ülkenin firmasına yaptırılıyor. Eğer bu projede makine alımı varsa, bu makine alımları da yine o ülkeden yapılıyor. Yani, kaynağın olmadığı için, paran olmadığı için, bir projeyi hangi maliyette finanse ediyorsun... Ben, bir kez daha dikkatinizi çekmek istiyorum.

Tabiî, öbür taraftan, borç ve alacakların takas ve mahsubu konusunda ise... Hangi borçlar, hangi alacaklar... Bir kere, belediyelerin alacağı dediğimiz olgu, İller Bankası kaynağının dışında, bir de, senede iki defa Maliye Bakanlığının verdiği kaynak dışında hiçbir kaynakları yoktur; yani, devletten, kamudan alacağı. Tabiî, buradaki en büyük kaynak İller Bankası. Zaten, SSK ve TEDAŞ en kolay yolu buluyor; hemen bu belediyenin alacaklarına haczi koyduruyor. Mevcut belediyeler, eğer, SSK borçlarından ve elektrik borçlarından dolayı bir şekilde borçları silinmezse ömrü billah faizle boğuşur.

Tabiî, geçmişe dönelim yine; demin de söyledim, bu belediyelerin bu hale gelmesinin tek sebebi İller Bankasıdır. Belediyelere çok ağır maliyetlerle iş yaptırılmıştır. Malatya'nın Doğanyol İlçesindeki kanalizasyon ihalesi buradan yapılmıştır. Hangi maliyetlerle; çok büyük maliyetlerle. Maalesef, belediyeler "ben belediye başkanıyım, benim zamanımda bu yapılsın" diyerek hiç bu işin maliyetine bakmamıştır. Yapılsın da yeter! Ama, bugün, demin de söyledim, yine, Malatyamızın bir beldesinde bir belediyenin 7 trilyon borcu vardır. İller Bankası bu belediyeye bu parayı verirken mutlaka bir projesi vardı; ama, bu belediye acaba bu parayı ödeyebilecek mi diye bakmadı mı ve hangi maliyetle verdi? Şunu bilin ki, İller Bankası, geçtiğimiz beş yıl içerisinde Türk bankacılık kesiminden yüzde 150'yle, yüzde 200'le, yüzde 70'le, yüzde 130'la para alarak, üzerine 10 puan ilave ederek belediyelere bu faiz oranlarıyla kredi vermiştir. Yüzde 150'le borçlanan bir belediyenin bu faizin altından kalkacağını düşünebiliyor musunuz?! Maalesef, Türk finans piyasasından borçlanmış, üzerine 10 puan ilave koymuştur "benim maliyetim budur" demiştir ve belediyelerin çöküşünün bir nedeni de budur; fahiş faizler...

52

Tabiî, yine, belediyelerin kendi borçlarının yanında en büyük sorun -demin bahsettiler- iştiraklerin borcu. Bugün, belediyelerin iştirakleri de borç batağındadır. Her ne kadar hukukî hükmî şahsiyet olarak belediyeyi ilgilendirmiyorsa da, halk, insanlar, karşısındaki şirketi belediyenin şirketi bildiği için belediyeyi tanıyor. Oradaki aşırı borçlanmayı kesmediğimiz sürece, oradaki aşırı borçlanmayı önlemediğimiz sürece, yarın, karşımıza başka bir kaos çıkacaktır.

Yine, ayrıca, belediyelerin taşeronlara olan borçları bu tasarıda hiç yoktur. Maalesef, taşeronlar belediyeden parayı alıyor; ama, taşeron kendi taahhütlerini yerine getirmiyor. Bu, büyük bir sorundur, büyük bir yaradır. Birkaç belediyede, özellikle temizlik işlerinden dolayı belediyeden parayı alıp işçilerine ödemeyen birsürü belediye var. Yine, tasarıda, taşeronların bu konudaki sorumluluklarına hemen hemen hiç yer verilmemiş ve belediyeler bu halde.

Tabiî, mahsup işlemi... Şunu da söylemek istiyorum: Türkiye'de, eğer, siyaset ve siyasetçiler belediye başkanlarına (X) partinin, (y) partinin belediye başkanı diye bakarsa "bu belediye benim belediyem, burada yaşayan insan benim insanım" diye bakmazsa, Türkiye'de, maalesef belediyecilik anlayışı düzelmez. Yine, belediye başkanları da belediye başkanı olduktan sonra "önce halkımın belediye başkanıyım" diye düşünmediği sürece, siyaseti kafasından atmadığı sürece bu belediyelerin düzelmesine imkân yoktur ve maalesef, Türkiye'de iktidarlar belediyelere, öz evlat-üvey evlat olarak bakıyor. Hayır, Sayın milletvekilleri, Türkiye'nin her yerindeki belediye o iktidarın öz evladıdır; ama...

SELAMİ UZUN (Sivas) - Bizde hiç ayırım olmadı...

FERİT MEVLÜT ASLANOĞLU (Devamla) - Selami Bey, hiç öyle değil; ben size bunun örneklerini gösteririm.

Eğer ülkede demokrasi varsa, demokrasiye inanıyorsak...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

FERİT MEVLÜT ASLANOĞLU (Devamla) - Bitiriyorum Sayın Başkan.

BAŞKAN - Sayın Aslanoğlu, toparlar mısınız.

FERİT MEVLÜT ASLANOĞLU (Devamla) - ...belediye başkanları halkın oyuyla geldiyse, belediye başkanı başka bir partidense, o yörenin halkını cezalandırmak, Türkiye'de, ne adalettir... Hiçbir şey değildir. O açıdan, benim istirhamım, lütfen, belediye başkanlarını, belediyeleri öz belediyem-üvey belediyem olarak ayırmayalım.

Hepinize saygılar sunuyorum.

Teşekkür ederim. (CHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Aslanoğlu.

Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.

Birleşime, saat 20.00'ye kadar ara veriyorum.

Kapanma Saati : 19.04

53

DÖRDÜNCÜ OTURUM

Açılma Saati : 20.00

BAŞKAN : Başkanvekili Sadık YAKUT

KÂTİP ÜYELER : Yaşar TÜZÜN (Bilecik), Mevlüt AKGÜN (Karaman)

BAŞKAN - Sayın milletvekilleri, Türkiye Büyük Millet Meclisinin 112 nci Birleşiminin Dördüncü Oturumunu açıyorum.

616 sıra sayılı kanun tasarısının görüşmelerine kaldığımız yerden devam ediyoruz.

V. - KANUN TASARI VE TEKLİFLERİ İLE KOMİSYONLARDAN

GELEN DİĞER İŞLER (Devam)

6.- Belediyeler Kanunu Tasarısı ile Avrupa Birliği Uyum, İçişleri ve Plan ve Bütçe Komisyonları Raporları (1/766) (S. Sayısı: 616) (Devam)

BAŞKAN - Komisyon ve Hükümet yerinde.

Tasarının 73 üncü maddesini okutuyorum:

ALTINCI KISIM

Çeşitli ve Son Hükümler

BİRİNCİ BÖLÜM

Çeşitli Hükümler

Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı

MADDE 73.- Büyükşehir belediyeleri, büyükşehir belediyeleri sınırları içindeki ilçe ve ilk kademe belediyeleri ve il belediyeleri ile nüfusu 50.000'in üzerindeki belediyeler; kentin gelişimine uygun olarak eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek; konut alanları, sanayi ve ticaret alanları, teknoloji parkları ve sosyal donatılar oluşturmak, deprem riskine karşı tedbirler almak veya kentin tarihî ve kültürel dokusunu korumak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.

Kentsel dönüşüm ve gelişim projelerine konu olacak alanlar, meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararı ile ilân edilir.

Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında yıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgili resim ve harçların dörtte biri alınır.

Bir yerin kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilân edilebilmesi için; o yerin belediye veya mücavir alan sınırları içerisinde bulunması ve en az ellibin metrekare olması şarttır.

Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunan yapıların boşaltılması, yıkımı ve kamulaştırmasında anlaşma yolu esastır. Kentsel dönüşüm ve gelişim proj